چیزی از «تلفن همراه...» بهخاطر احمدینژاد حذف نشد/ بودجه بدهند، بهتر از«آواتار» را میسازم
به گزارش خبرنگار سینمایی برنا، علی عطشانی بعداز ساخت فیلمهای سینمایی «دموكراسی تو روز روشن» و «تلفن همراه رئیس جمهور»، «آقای الف» را كارگردانی كرده است. فیلمی كه در آن به عنوان اولین تجربه فلیمسازی و اولین تجربه ساخت فیلم در ایران به سراغ تكنیك سه بعدی رفته است و به نوعی اولین فیلم سه بعدی را ساخته است. با عطشانی درباره ساخت فیلم «آقای الف» و «تلفن همراه رئیس جمهور» که اکران آن با حواشی زیادی همراه بود به گفتگو نشستهایم که در ذیل میخوانید.
*آقای عطشانی ایده اینکه فیلم« آقای الف»به صورت سه بعدی ساخته شود چگونه شکل گرفت. نگران نبودید که شاید مورد استقبال مخاطب قرار نگیرد؟
عطشانی: من تجربه کار به صورت سه بعدی را از قبل داشتم. درفیلم «شش نفر زیر باران» چند سکانس را بصورت سه بعدی کار کردم و تجربه کوچکی بدست آورده بودم ضمن اینکه بعد از آن در فکر بودم تا با توجه به اینکه در دنیا ساخت فیلم به سمت سه بعدی رفته است ما هم این تجربه را داشته باشیم. طبیعتا همانطور که شما هم اشاره کردید فکر میکردم کار سختی است، سالن سینما نداریم، مردم با یک تکنولوژی جدید روبرو میشود و ... به همه این موارد فکر میکردم اما دلیل بر این نمیشد تا به سمت ساخت این نوع فیلم نروم. زمانیکه تصمیم گرفتم این کار را انجام دهم با همه کسانی که در ایران تجربه کار سه بعدی داشتند تماس گرفتم، مذاکراتی با آنها داشتم و الان میتوانم ادعا داشته باشم که تحقیقاتم در این زمینه کامل است. درفضای فعلی ساخت فیلم سخت است و حالا هم که قرار است بصورت سه بعدی ساخته شود که هزینه بالایی دارد ضمن اینکه تکنولوژی جدیدی است که مخاطب می خواهد با آن روبرو شود بالطبع باید فیلمنامهای انتخاب میشد که چند ویژگی داشته باشد. ابتدا اینکه کم هزینه باشد، قابلیت تبدیل به سه بعدی شدن را داشته باشد و دیگر اینکه سنگ بزرگ نباشد زیرا بسیاری از مواقع در این نوع فیلمها که کار اول است، اگر بخواهی بیشتر ازحد ممکن وسواس داشته باشی محکوم به شکست میشود بنابراین فیلمنامهای که انتخاب کرده بودم کامل با فرهنگ ایرانی مطابقت داشت و با کمی تغییر در فیلمنامه توانستم آن را بیشتر به سه بعدی نزدیک کنیم.
*فکر نمیکنید با توجه به اینکه تکنولوژی جدیدی به کار گرفتید باید موضوع مهمتری برای فیلم انتخاب میشد؟
عطشانی: بله، دوستان دیگری هم این موضوع را مطرح کرده بودند. بسیاری موضوعات جدیتر، سنگینتر و سختتر را میشد انتخاب کرد اما جدای از بحث هزینه، باید فیلمنامهای را انتخاب میکردم که به راحتی بتوان آنرا به سه بعدی تبدیل کرد و باز هم تاکید میکنم برای قدم اول نمیشد کار سنگینی را برداشت. باید فیلمنامهای انتخاب میشد تا در تولید لازم نباشد چیزی جدیدی به آن اضافه نکنیم. نزدیک به 5 سال بود که در ایران امکان ساخت فیلم سه بعدی وجود داشت و چهار گروه حرفهای شروع به ساخت فیلم سه بعدی کردند اما نتوانستند آن را به سرانجام برسانند. یکی از دلایلی که آنها به مشکل برخوردند این بود که فیلمنامههایی را انتخاب کردند که به تولید رسیدن آنها برای کار اول به این شکل سخت بود با این وجود فیلمنامهای را انتخاب کردم که به راحتی با شرایط مالی موجود به تولید برسد.
*ساخت فیلم سه بعدی چه تفاوتی با ساخت فیلم دو بعدی داشت؟
عطشانی: بسیار تفاوت دارد. به این دلیل که باید فیلمنامه آسانی را انتخاب کرد زیرا در برخی سکانسها در فیلمنامه با آن دکوپاژی که در فیلم معمولی می شود نمیتوان انجام داد زیرا زمانی که در یک فیلم سه بعدی کار میکنی، از یک سری لنزها نمیتوانی استفاده کنی، نمی توانی در زمان شب فیلمبرداری کنید، از یک سری میزانسنها نمیتوانی استفاده کنید همه این موارد دست به دست هم میدهد تا در انتخاب فیلمنامه هوشمندانه رفتار کنید. بنابراین اگر فیلمنامه جدیتر انتخاب میکردم فیلم ساخته نمیشد و نکته مهم دیگر این است که هرچه به ذهن شما میرسد قطعاً به ذهن من و تیم هم رسیده است. یعنی فکر شده بود که فیلم جنگی یا اکشن بسازم اما از همه جهات که نگاه کردیم کاری را انتخاب کردیم که شدنی بود و این روزها با همه کاستیها و نقصها در مورد یک کار به سرانجام رسیده صحبت می کنیم نه یک پروژه شکست خورده.
*انتخاب بازیگران بر چه اساسی بود؟
عطشانی: فکر میکنم سوال شما بیشتر در مورد نقش اول (پوریا پورسرخ) و دوم ( لیلا اوتادی) است. نکته مهم در انتخاب بازیگر چیدمان بازگیرها است اصولاً انتخاب بازیگر بر اساس میزان هزینه و بودجه فیلم صورت می گیرد که با توجه به این موارد فکر می کنم چیدمان بازیگری ما خوب بود زیرا بخش عمده ای از بودجه فیلم صرف هزینه سه بعدی آن شد و ما حتی نمیتوانستیم دستمزد واقعی پورسرخ را به اندازه یک فیلم معمولی به او بدهیم البته باید اشاره کنم پورسرخ با علاقمندی کامل و بدون چشم داشت مالی با ما همکاری کرد، بنابراین با توجه به این شرایط چیدمان بازیگری ما ایده آل بود. در مورد شاهین نجومی ما در مرحله پیش تولید بودیم و تستهای اولیه را انجام میدادیم که شاهین بطوراتفاقی وارد دفتر شد. خودش در اینجا حضور دارد فکر میکنم در این مورد خود او توضیح دهد بهتر باشد.
*به بازیگران دیگری هم فکر کرده بودید؟
عطشانی: بله، واقعاً فکر شده بود نقش پوریا پورسرخ را قرار بود فرزاد حسنی بازی کند اما چون دائم تست می گرفتیم و طول کشید فرزاد حسنی رفت سرکار دیگری و بعد از آن قرار بود حمیدرضا پگاه بازی کند که کار ما طول کشید و او رفت سر تمرین تئاتر و در نهایت این نقش به پوریا پورسرخ رسید.
*آقای نجومی شما در مورد حضورتان در فیلم «آقای الف» توضیح دهید با توجه به اینکه اولین بار بود که می خواستید دیده شوید از اینکه داشتید با کاری متفاوت شروع میکردید، نترسیدید؟
نجومی: در ابتدا جا دارد از آقای عطشانی تشکر کنم که به من اعتماد کردند. روزی به طور اتفاقی با یکی از دوستانم به دفتر ایشان رفتیم آن جا نشسته بودم تا دوستم کارش را انجام دهد و بعد با هم بریم که یک دفعه او با علی عطشانی بیرون آمد ضمن اینکه من چندان آشنایی با سینما نداشتم و تنها در مسیر که می رفتیم دوستم به من گفت میرویم دفتر یک کارگردانی که چند فیلم ساخته است ضمن اینکه دو فیلم دموکراسی و در امتداد شهر ایشان را دیده بودم و دوست داشتم در هماندفتر با عطشانی آشنا شدم و او پیشنهاد بازی در این فیلم را به من داد. در ابتدا به نظرم شوخی بود اما بعد که جدی شد با خودم گفتم اگر قرار است وارد این حرفه شوم به طور جدی وارد شوم. چیزی در حدود دو ماه و نیم من با خودشان تمرین می کردم و از همان روز اول بحث آموزشم مطرح شد که کلاسهایم را شروع کردم تا اینکه ساخت فیلم آغاز شد و به دلیل تمرین های زیادی که داشتیم بسیار راحت تر از آن چیزی بود که فکر می کردم ضمن اینکه در این کار پوریا پورسرخ نیز کمک زیادی به من کرد. او بسیار دوستانه در کنار من بود و در جریان فیلم ارتباط من با پورسرخ بسیار نزدیک شد تا آن جا که کمک بسیاری به بازی من در فیلم کرد همان طور که کار جلو می رفت به مرور متوجه شدم این فیلم اتفاق خاصی است که در سینما میافتد ضمن اینکه از همان ابتدا علی عطشانی بیشتر از همه با من صحبت میکرد و یادم میآید که به من گفت چون این اولین فیلم سه بعدی است که در ایران ساخته شده در ذهنها میماند و ماندگار میشود و این موضوع برای من بسیار جالب بود و به همین دلیل برای حضور در این فیلم راسخ تر شدم.
*با توجه به تکنولوژی جدیدی که در ساخت این فیلم استفاده می شد کمی احساس ترس نداشتید؟
نجومی: آنچه باعث می شد تا برترسم غلبه کنم این بود که من در این زمینه هیچ گونه اطلاعاتی نداشتم . علم روانشناسی می گوید آنچه ایجاد ترس می کند آگاهی است. زمانیکه اطلاع داشته باشی که زلزله می آید می ترسید اما زمانیکه از آمدن آن خبر نداشته باشید احساس ترس هم نمی کنید برای من هم به همین شکل بود در ابتدا هیچ آگاهی نداشتم اما به مرور زمان متوجه شدم کار سختی است. این نکته را هم باید یادآور شوم که بعدها متوجه تفاوت کار دو بعدی و سه بعدی شدم و این بود که کار سه بعدی بازیگری را سخت میکند و دوستانی که دو بعدی کار کردند زمانیکه بخواهد جلوی دوربین سه بعدی بروند این سختی را به خوبی حس می کند اولین تفاوت این است که چون ما در کار سه بعدی، بعد داریم به بیننده نزدیک تر هستیم و بازی بیشتر به چشم می آید ضمن اینکه ضعفهایی که در بازی داشته باشی ملموستر است و مورد دیگر اینکه تنظیم دوربین سه بعدی نسبت به دو بعدی زمان بیشتری میبرد و این زمان حس بازیگر را از بین می برد و اینکه این حس دوباره حفظ شود توسط علی عطشانی و پوریا پورسرخ به من برمی گشت. زمانیکه دوربین ها تنظیم میشد من و پوریا تمرین میکردیم و نمیگذاشتیم آن حس از ما جدا شود البته پورسرخ بازیگر حرفه ای است و این مشکل را ندارد.
*تمرین خاصی هم داشتید؟
نجومی: بله، البته به دلیل اینکه میزانسنها بسیار دقیق بود بیشترین تمرین ما بر روی میزانسنها بود. در فیلمهای دوبعدی با کمی جابجایی اتفاق خاصی نمیافتد اما در سه بعدی بسیار دقیق است و حتی یادم میآید سر سکانسهایی میگفتند دقیقاً باید در همان نقطه قبلی قرار بگیرم زیرا اگر جابه جا میشد تنظیم دوربینها به هم میریخت. لطف دیگر این بود که شبها هم من و پوریا با هم تمرین می کردیم. بهرحال سعی کردم آنچه در توانم بود را انجام دهم اما اینکه تا چه اندازه موفق بودم را باید از علی عطشانی و مخاطب بپرسید.
*مدت فیلمبرداری نقش شما چقدر طول کشید؟
نجومی: فکر میکنم چیزی حدود 25 تا 30 روز.
*آقای عطشانی اگر بخواهید فیلم آقای الف را با فیلم های سه بعدی که در جهان ساخته شده است مقایسه کنید فیلم شما در چه جایگاهی قرار دارد؟
عطشانی: فیلم «آقای الف» که اولین فیلم سه بعدی ایران است از نظر سه بعدی کاملاً با فیلم های روز دنیا برابری می کند و دوست دارم تمام مخاطبان به سینما بروند و فیلم را ببیند چون داریم درباره سه بعدی صحبت می کنیم حالا به دور از محتوا، سه بعدی فیلم و کیفیت را ببیند و بلافاصله بعد از آن یک فیلم خارجی سه بعدی ببیند و خودشان قضاوت کنند. من یک سال و نیم تحقیقات داخلی و خارجی کردم تا به این نقطه فعلی رسیدیم. زمانیکه می خواستم فیلم را شروع کنم قریب به اتفاق همه فیلمهای سه بعدی را دیدم و حتی اشکالات آنها را هم در می آوردیم. از نظر سهبعدی کاملاً با فیلمهای روز دنیا برابری میکند اما از نظر تولید و پروداکشن نه تنها این فیلم، هیچ فیلمی در ایران نمیتوانی پیدا کنی که با فیلم های روز دنیا مطابقت کند زیرا ما برای فیلم هایمان هزینه نمیکنیم. به عنوان مثال، همین فیلم «آقای الف» هزینه ای که برای ساخت آن شده به اندازه هزینه 48 ثانیه فیلم آواتار است یعنی با پولی که صرف هزینه ساخت این فیلم شده میتوان تنها 48 ثانیه آواتار را ساخت. بنابراین با کمترین هزینه بهترین اتفاق ممکن افتاده است ضمن اینکه اگر بودجه تولید خوب باشد، میتوانیم فیلمی بهتر از آواتار را در ایران بسازیم.
*بهتر نبود عینک ها یکبار مصرف استفاده میشد؟
عطشانی: بحث عینک مربوط به فیلمساز نمی شود اما از آنجایی که در کشور ما همه چیز برعکس است و این موضوع هم به فیلمساز مربوط می شود شاید استفاده از عینک یکبار مصرف بهتر بود زیرا بهداشتی تر بود اما همه اینها مستلزم یک سری راهکار است یعنی اگر قرار بود از عینک یکبار مصرف استفاده شود باید هزینه شود .در اینجا جا دارد از آقایان علیزاده و میرعلایی تشکر کنم به ما وام دادند و توانستیم تعدادی عینک اکتیو از چین وارد کنیم که عینکهای استاندارد با وزن کم است. آن عینکهای یکبار مصرف کیفیت این عینکها را ندارد چون تنها یک فیلتر کالرایز است ضمن اینکه قرار گرفتنش بر روی صورت کمی سخت است اما آن هم میتواند راهکاری برای شهرستانها باشد اما در دنیا هم برای دیدن فیلم سه بعدی از عینک یکبار مصرف استفاده نمیشود.
*این عینکها آسیبی به چشم نمیرساند؟
عطشانی:خیر، تحت هیچ شرایطی به چشم آسیب نمیرساند و من با قاطعیت میگویم اگر کسی چشمش با دیدن این فیلم درد گرفت یا چشمش آستیگمات است یا دچار تنبلی چشم است و یا عینکش مشکل دارد و باید توجه داشته باشند که این عینک را باید بر روی عینک اصلی اش بگذارد زیرا اگر غیر از این باشد باید نصف جمعیت سالن این حرف را بزنند.جا دارد در همین جا این موضوع را یادآور شوم که اولین باری که موضوع ساخته شدن فیلم سه بعدی مطرح شد کسی آن را جدی نگرفت و زمانی جدی شد که هیات انتخاب جشنواره فیلم فجر این فیلم را دیدند. یادم میآید بعد از نمایش فیلم به سیمون سیمونیان یکی از مسئولین جشنواره فیلم فجر گفتم فیلم چطور بود، او به من گفت درمورد موضوع فیلم بعدا صحبت میکنیم. چیزی که برای من جالب است این است که این عینک اصلا چشم را درد نمیآورد. من به چند کشور جهان برای دیدن فیلم سه بعدی رفته ام اما چشمم درد گرفته بنابراین با قاطعیت می گویم این فیلم هیچ مشکلی ندارد و کاملا با استانداردهای جغرافیای ایران ساخته شده است یعنی به اندازه میانگین فاصله چشم ایرانیها و باز هم تاکید میکنم کسانی که عینکی هستند باید این عینکها را بر روی عینک اصلی قرار دهند.
*آقای نجومی با چه انگیزهای وارد سینما شدید. آیا به صرف مشهور شدن بود؟
نجومی: ورود به سینما به هر قیمتی برای مطرح نیست آنچه در این فیلم برای من بسیار جالب بود این است که یک اتفاق جالب و تازه در سینمای ایران بود و دلم میخواست ورودم همراه با یک اتفاق خوب باشد که همانطور هم شد. نقش را خیلی دوست داشتم زیرا تا حدودی به شخصیت اصلی خودم نزدیک بود و این موضوع کار را راحت تر میکرد. به هر حال از حضورم در این فیلم صددرصد راضی هستم.
*پیشنهاد کار جدید دارید؟
نجومی: بله. بعد از فیلم «آقای الف» سه پیشنهاد به من شده است که دو تا از این کارها را علی عطشانی صلاح ندانست تا من همکاری کنم اما روی یکی از آنها دارم فکر میکنم.
*آقای عطشانی باز هم فیلم سه بعدی میسازید؟
عطشانی: فکر نمی کنم. بهتر است در مورد آن صحبت نکنیم. یک مشکل ذاتی در همه ما وجود دارد اینکه از پیشرفت یکدیگر خوشحال نمی شویم و لذت نمی بریم.در این مسیر خداوند لطفی به ما کرد و اولین فیلم سه بعدی را ساختم اما به همان اندازه من را اذیت کردند و برایم حواشی درست کردند.اینکه می گویند «مرا به خیر تو امیدی نیست شر مرسان» واقعا درست است . در جاهایی نه تنها کمک نمی کردند بلکه دست اندازی هم می کردند و تا به امروز به جز آقای میرعلایی هیچ کمکی به من نشد البته خودم هم نمی خواستم کمکی به من شود زیرا کمک اصلی را خدا به من کرد و فیلم ساخته شد.
* برنامهای برای نمایش فیلم در خارج از کشور دارید؟
عطشانی: همانطور که اطلاع دارید فیلم «آقای الف» در بازار کن نمایش داده شد. بعد از جشنواره فیلم کن زمانی که آقای اسفندیاری از فرانسه برگردند قرار است جلسه بگذاریم زیرا حضور این فیلم در بخش بین الملل هم اتفاق جدیدی است باید ببینیم کدام جشنوارهها چنین طبقه بندی برای فیلم سه بعدی دارند. باید دید چه بسترهایی فراهم است تا بتوانیم این فیلم را در جشنواره های خارجی نمایش دهیم.
*نسبت به آنچه در جشنواره نمایش داده شد چه تغییری کرده است؟
عطشانی: فلسفه وجودی جشنواره این است که زمانیکه فیلم را در جشنواره میبینی، عکسالعمل اهالی رسانه و دوستان مطبوعاتی و مخاطب عام را جویا می شوی و بعد در فرصت باقیمانده تا اکران سعی می کنی حفره ها را رفع کنی. نسخه ای که در جشنواره فیلم فجر نمایش داده شد نود دقیقه بود و اکثر کسانی که فیلم را در جشنواره دیده بودند انتقادشان در مورد ریتم فیلم بود که من دوباره فیلم را تدوین کردم و چیزی در حدود 25 دقیقه فیلم را کوتاه کردم زیرا تحقیق کردم و متوجه شدم زمان فیلمهای سه بعدی در دنیا چیزی در حدود 60 تا 75 دقیقه است و من میانگین آنرا گرفتم و در حال حاضر فیلم در حدود 65 دقیقه است.نسخه ای که در حال حاضر اکران می شود کاملا استاندارد است.
برویم سراغ فیلم «تلفن همراه رئیس جمهور»چرا اکران این فیلم با تاخیر و حواشی همراه بود؟
عطشانی: این سوال را باید از کسانی که یک سال و نیم اجازه ندادند فیلم اکرانشود بپرسید. در ایران معمولا برای اتفاقاتی که رخ می دهد کسی به دیگری پاسخ نمیدهد ضمن اینکه این فیلم سیاسی نیست و فیلمی کاملا فرهنگی و برای سینما است. خیلی دلم می خواست این فیلم زمانی اکران میشد که محمود احمدی نژاد به همراه تیمشن همچنان حضور داشتند و انتقادها را میشنیدند. فیلم انتقادی است و انتقادمان بدون هیچگونه توهین مطرح شده است.
*شنیده شده آقای احمدی نژاد فیلم را دیدهاند. عکس العملشان چه بوده است؟
عطشانی: بله ایشان فیلم را دیدند و طبق گفتههای محسن علی اکبری ایشان از دیدن فیلم ناراحت شدهاند.
* و قسمتهایی از فیلم به دلیل ناراحتی ایشان حذف شده است؟
عطشانی: خیر. فیلم بدون حذف از سوی سازمان سینمایی پروانه نمایش گرفته، زیرا من فیلم را به خاطر احمدینژاد نساختم که به دلیل ناراحتی ایشان چیزی از آن را حذف کنم و ایشان هم حساسیتی روی این قضیه نداشته است.
*حذفیات فیلم چقدر بوده است؟
عطشانی: این فیلم در دو مقطع دچار حذفیات شد. مانند فیلم «آقای الف» بعد از جشنواره فیدبک گرفتیم و قسمتهایی از این فیلم را حذف کردیم . فکر میکنم چیزی در حدود هشت دقیقه با حضور آقای زندباف با صلاحدید خودم کم کردیم تا فیلم بهتر شود. در کش و قوسهای فراوان تا فیلم اکران شود، یک سری اصلاحات به من دادند که یکی از این اصلاحیه ها حذف یک سکانس به طور کلی بود و من زیر بار نرفتم تا اینکه آقای علیاکبری رایزنی کردند و قرار شد تنها یک پلان و در حد دو دیالوگ حذف شود.
*بسیاری از دوستانی که فیلم را دیده بودند انتقادشان این بود که لهجه شمالی مهدی هاشمی، طبیعی در نیامده است؟
عطشانی: سلایق متفاوت است ضمن اینکه بسیاری از دوستان که شمالی هم بودند گفتند نقطه قوت فیلم لحجه شمالی مهدی هاشمی و بهناز جعفری است. شاید به زعم برخی دوستان خوب درنیامده باشد و یا به زعم برخیها هم خوب باشد اما من تلاشم بر این بوده تا به واقعیت نزدیک باشد.
*مخالف با پخش تیزرهای تلویزیونی برای چه بود؟
عطشانی: ما اصلا نفهمیدیم چرا اکران فیلم اینقدر طول کشید، مخالفتها برای چه بود و حالا هم مخالفت با پخش تیزرها برای چیست.
*از زمان اکران فیلم راضی هستید؟
عطشانی: قطعا الان زمان ایده آل برای اکران یک فیلم سینمایی نیست معمولا عید فطر و نوروز زمان خوبی برای اکران است اما با توجه به اینکه یک سال و نیم طول کشید تا بالاخره فیلم اکران شد، زمان بدی نیست.
*فکر نمی کنید این فیلم را آگاهانه همزمان با انتخابات ریاست جمهوری اکران کردهاند؟
عطشانی: من کاری به انتخابات ندارم. دوستانی که تصمیم گرفتند فیلم در این زمان اکران شود خواستند به نفع خودشان کار کنند زیرا این فیلم کاملا انتقادی است. شاید گفتند الان اکران شود تا نشان دهیم این دولت تا چه اندازه انتقادپذیر است اما به نظر من انتقادپذیر میبود، اگر فیلم یک سال و نیم پیش به اکران میرسید!
/سپیده حیدرآبادی/
