کودکان ایرانی چه مطالباتی دارند؟
پدرام کمالی، کنشگر حوزه کودک، در گفتوگو با برنا، با اشاره به اهمیت توجه به حقوق کودکان گفت: اهمیت حقوق کودک را میتوان از سه منظر انسانی و اخلاقی، اجتماعی و جامعهشناختی و همچنین حقوقی و توسعهای بررسی کرد. در این نگاه، کودک نه دارایی والدین خود است و نه صرفاً انسانی که قرار است در آینده به فردی صاحب حق تبدیل شود، بلکه همین امروز نیز صاحب حق است و باید به عنوان انسانی برخوردار از کرامت، هویت، اراده و حق مشارکت در جامعه به رسمیت شناخته شود.
وی با بیان اینکه توجه به حقوق کودک فراتر از تأمین نیازهای اولیه یا مهربانی با کودکان است، افزود: کودکان به دلیل سن و قرار داشتن در مراحل رشد، در برابر آسیبها، خشونت و سوءاستفاده آسیبپذیرتر هستند. آنها معمولاً از قدرت اجتماعی، سیاسی و اقتصادی کافی برای دفاع مستقل از حقوق خود برخوردار نیستند؛ به همین دلیل، وجود سازوکارهای قانونی و حمایتی برای حفاظت از حقوق آنان ضرورت دارد.
این کنشگر حوزه کودک ادامه داد: تصمیمهای بزرگسالان و نهادهای اجتماعی میتواند تأثیرات عمیق و حتی جبرانناپذیری بر زندگی کودکان داشته باشد. از این رو، باید اطمینان حاصل شود که کودکان در محیطی امن، سالم، عادلانه و متناسب با نیازهای رشدی خود زندگی میکنند.
کمالی با اشاره به تأثیر تجربههای دوران کودکی بر آینده افراد تصریح کرد: تجربههای کودکی تنها به همان دوران محدود نمیشود، بلکه بر سلامت روانی و جسمی، شکلگیری شخصیت، روابط اجتماعی و کیفیت زندگی فرد در بزرگسالی نیز اثر میگذارد. بنابراین، توجه به حقوق کودک در واقع سرمایهگذاری برای آینده جامعه است.
وی با اشاره به چهار اصل بنیادین مندرج در کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل متحد گفت: اصل نخست، منع تبعیض است؛ به این معنا که همه کودکان، فارغ از جنسیت، زبان، مذهب، وضعیت اقتصادی، معلولیت، بیماری یا شرایط خانوادگی، باید از حقوق برابر برخوردار باشند.
این فعال حوزه کودک ادامه داد: اصل دوم، مصلحت عالیه کودک است؛ بر اساس این اصل، در تمام تصمیمهایی که بر زندگی کودک تأثیر میگذارد، منافع و مصلحت او باید در اولویت قرار گیرد. اصل سوم نیز حق بقا و رشد است که بر حق زندگی و برخورداری از شرایط مناسب برای رشد و شکوفایی همهجانبه کودکان تأکید دارد.
کمالی با اشاره به اصل چهارم، یعنی احترام به دیدگاههای کودک، اظهار کرد: کودکان حق دارند آزادانه نظرات خود را درباره موضوعات مرتبط با زندگیشان بیان کنند و متناسب با سن و میزان بلوغشان، دیدگاههای آنها از سوی بزرگسالان و تصمیمگیران مورد توجه قرار گیرد.
این کنشگر حوزه کودک با اشاره به ضرورت شنیدن صدای کودکان و توجه به خواستههای واقعی آنها گفت: وقتی درباره حقوق کودک صحبت میکنیم، نباید صرفاً از نگاه بزرگسالان درباره نیازها و مطالبات کودکان تصمیم بگیریم، بلکه باید از خود آنها بپرسیم چه میخواهند و چه موضوعاتی برایشان اهمیت دارد.
وی با اشاره به تجربه خود و برخی از انجمنهای حقوق کودک در گفتوگو با گروهی از کودکان در مناطق و مدارس مختلف و بررسی دیدگاهها و دغدغههای آنان، بیان کرد: یکی از پرتکرارترین خواستههای کودکان، برخورداری از فرصت بازی، شادی و لذت بردن از زندگی بود. آنها از اینکه بتوانند بازی کنند، اوقات خوشی داشته باشند و در کنار خانواده زندگی شادی را تجربه کنند، صحبت میکردند.
کمالی افزود: پس از آن، موضوع قلدری، خشونت و زورگویی از جمله دغدغههای پرتکرار کودکان بود. آنها همچنین میخواستند بزرگسالان به حرفهایشان توجه کنند، نظراتشان را بشنوند و با آنها رفتار محترمانه داشته باشند. در واقع، یکی از خواستههای مهم کودکان این بود که به عنوان افرادی صاحب نظر دیده شوند و بتوانند درباره مسائل مربوط به زندگی خود گفتوگو و اظهارنظر کنند.
وی با اشاره به برخی دیگر از مطالبات کودکان درباره شرایط زندگی و محیط پیرامونشان گفت: تعدادی از کودکان به مشکلات شهری، آلودگی هوا و کمبود فضای سبز اشاره میکردند. برای آنها کیفیت محیطی که در آن زندگی میکنند اهمیت داشت و خواهان برخورداری از شهری با شرایط مناسبتر بودند.
این فعال حوزه کودک با اشاره به دغدغه کودکان مناطق محروم درباره کار کودکان اظهار کرد: برخی از کودکانی که در مناطق کمبرخوردار زندگی میکردند، از اینکه مجبور به کار نباشند و بتوانند دوران کودکی خود را تجربه کنند، صحبت میکردند. نکته قابل توجه این بود که حتی کودکانی که خودشان کار نمیکردند نیز از دیدن کودکان کار در خیابان ناراحت بودند و خواهان پایان این وضعیت بودند.
کمالی ادامه داد: برخی از این کودکان با صدایی آکنده از نگرانی از بزرگسالان میخواستند اجازه ندهند کودکان دیگر در خیابان کار کنند. این موضوع نشان میدهد که مسئله کار کودک فقط از نگاه کارشناسان و نهادهای حمایتی مطرح نیست، بلکه خود کودکان نیز نسبت به آن حساسیت دارند.
وی با بیان اینکه دسترسی به آموزش باکیفیت از دیگر مطالبات کودکان بود، گفت: برخی از آنها از شرایط نامناسب مدارس خود گلایه داشتند و به کمبود امکانات آموزشی، تجهیزات سختافزاری و نرمافزاری و همچنین مشکلات مربوط به کادر آموزشی اشاره میکردند. آنها با مقایسه شرایط مدارس مختلف، نابرابری در فرصتهای آموزشی را احساس میکردند و خواهان برخورداری از امکانات آموزشی مناسب بودند.
این کنشگر حوزه کودک، امنیت و دوری از جنگ را از دیگر دغدغههای مطرحشده از سوی کودکان دانست و افزود: برخی از آنها از جنگ و ناامنی ابراز ترس میکردند و خواهان زندگی در شرایطی آرام و امن بودند.
کمالی در ادامه با تأکید بر اینکه خواستههای مطرحشده از سوی کودکان با اصول و مواد کنوانسیون حقوق کودک ارتباط مستقیم دارد، گفت: حق بازی و شادی، حق برخورداری از امنیت و حمایت در برابر خشونت، حق آموزش، حق مشارکت و شنیده شدن دیدگاهها، حق برخورداری از محیط زیست سالم و شرایط مناسب زندگی، همگی از موضوعاتی هستند که در چارچوب حقوق کودک مورد توجه قرار گرفتهاند.
وی تأکید کرد: وقتی کودکان از بازی، شادی، احترام، امنیت، آموزش مناسب و محیط زندگی سالم صحبت میکنند، در واقع درباره حقوق خود مطالبهگری میکنند. این خواستهها نباید مطالباتی فرعی یا صرفاً آرزوهای کودکانه تلقی شوند، بلکه باید آنها را به عنوان حقوقی به رسمیت شناخت که تحققشان بر عهده خانواده، جامعه و دولت است.
این کنشگر حوزه کودک خاطرنشان کرد: توجه به حقوق کودکان یعنی حفظ کرامت انسانی آنها، محافظت از دوران کودکی در برابر خشونت، تبعیض و بهرهکشی، فراهم کردن فرصت رشد و شکوفایی و مهمتر از همه، شنیدن صدای کودک در تصمیمهایی که بر زندگی او تأثیر میگذارد. جامعهای که به حقوق کودکان احترام میگذارد، در حقیقت برای عدالت، سلامت و توسعه پایدار خود سرمایهگذاری میکند.