سیستمهای مولد انرژی در ورزش
برای هر ورزشكاری ضرورت دارد كه سیستمهای تولید انرژی را به صورت علمی بشناسد و براساس آن در جهت تقسیمبندی انرژی مورد نیاز و غذای مصرفی و كاربرد آن در تمرینات و یا مسابقات استفاده نماید.
1- سیستمهای انرژیزای غیرهوازی
این سیستم در شرایطی تولید انرژی میكند كه اكسیژن كافی در دسترس نداشته باشد یا قادر به استفاده از اكسیژن نباشد یا به عبارتی دیگر بدن به خاطر زمان كوتاه فرصت استفاده از اكسیژن را پیدا نكند.
الف- سیستم ATP-PCاین سیستم برای كلیه ورزشهایی است كه با شدت و قدرت و سرعت زیادی انجام میگیرد و مسئول تولید انرژی هستند. فعالیتهای ورزشی كه 10-30 ثانیه طول میكشد مثل پرشهای دوومیدانی، پرش والیبال، بسكتبال و كشتی. چون سرعت فعالیت خیلی زیاد است بدن فرصت استفاده از اكسیژن برای تولید انرژی را پیدا نمیكند، چون مصرف اكسیژن برای تولید انرژی نیاز به زمان بیشتری دارد. مقدار انرژی تولید شده در این سیستم كم است ولی همین مقدار اندك در موفقیت ورزشكار نقش بسزایی دارد.
ب- سیستم اسیدلاكتیك (یا گلیكولیز): این سیستم در ورزشهایی تولید انرژی میكند كه با شدت زیاد و سرعت و زمان بیشتر از 30 ثانیه تا حداكثر 2 دقیقه طول میكشد. در این سیستم هم بدن از نظر زمانی فرصت استفاده از اكسیژن برای تولید انرژی را پیدا نمیكند. عوارض این سیستم، تولید اسیدلاكتیك است كه باعث خستگی زودرس و درد در عضلات و مانع فعالیتهای ورزشی میشود. تحمل بیشتر اسیدلاكتیك در ورزشهای غیرهوازی، شرط موفقیت ورزشكاران در میدانهای ورزشی محسوب میگردد.
توجه: زمان و شدت تمرین تعیین كننده نوع سیستم برای تولید انرژی است، مثلا سیستم نوع الف از نظر زمانی كوتاهتر و شدیدتر از نوع سیستم ب است.
2- سیستم هوازی
این سیستم در ورزشهایی كه با زمان بیشتر و شدت كمتر انجام میپذیرد مسئول تولید انرژی مثل پیادهروی، دوی ماراتون و... كه در این سیستم بدن از نظر زمانی بهاندازه كافی فرصت دارد تا از اكسیژن بدن در تولید انرژی استفاده كند.
*تفاوت سیستمهای هوازی و غیرهوازی
1- غیرهوازی
الف) سیستم ATP-PC= ماده مورد مصرف فسفات كراتین است، اكسیژن نیاز ندارد، انرژی تولید شده كم است ← در فعالیتهایی كه 10 تا 30 ثانیه طول میكشد كاربرد دارد.
ب) سیستم اسیدلاكتیك= ماده مورد مصرف گلیكوژن (قند) است، اكسیژن نیاز ندارد، انرژی تولید شده كم است ←در فعالیتهایی كه 30 ثانیه تا دو دقیقه طول میكشد كاربرد دارد.
2- سیستم هوازی
ماده مورد مصرف (قند، چربی، پروتئین)--- نیاز به اكسیژن دارد-- تولید انرژی زیاد است ← در فعالیتهایی كه بیشتر از دو دقیقه طول میكشد كاربرد دارد.
*تجزیه و تحلیل سیستمهای مولد انرژی بدن
در سیستم ATP-PC مادهای كه میسوزد و انرژی تولید میكند فسفات كراتین است و در سیستم اسیدلاكتیك فقط از گلیكوژن استفاده میكند. در سیستم هوازی مادهای كه میسوزد قند، چربی و پروتئین میباشد. بنابراین موفقیت ورزشهایی كه از سیستم غیرهوازی (اسیدلاكتیك) انرژی كسب میكند مصرف بیشتر مواد قندی است.
غالباً مشاهده میشود كه مربیان بدون در نظر گرفتن درصد دخالت سیستمهای مولد انرژی در رشتههای مختلف ورزشی، برنامهریزی میكنند. مثلاً بارها مشاهده شده است كه مربی كشتی، والیبال، بسكتبال حتی رشته بدنسازی در برنامهریزی تمرینات و فعالیت ورزشی بیشتر بر روی تقویت سیستم هوازی ورزشكاران تأكید نمودهاند در صورتی كه ورزشهای مذكور عمدتاً غیرهوازی میباشند. چنین نتیجه میگیریم كه مربیان ما به یكی از بهترین اصول تمرینات كه شناسایی سیستمهای تولید انرژی است بیتوجه هستند این امر باعث میشود كه تیم آنان از نظر قدرت و نفس، از كیفیت مطلوبی برخوردار نباشد. در رشته بدنسازی چون در اكثر حركات بدن از سیستم غیرهوازی كسب انرژی میكند بنابراین مصرف كربوهیدرات نقش مهمی در موفقیت بدنسازان دارد. پس تنها توجه به مصرف پروتئین در بدنسازی اشتباه بزرگی است.
