نقش ورزش و مواد غذایی در سلامتی انسان

افرادی که در طول زندگی خود ورزش منظم و رژیم غذایی سالم را رعایت کنند، یا به انواع بیماری‌های شایع امروزی هرگز دچار نمی‌شوند و یا اگر یک بیماری خاصی را بگیرند شدت آن هم بسیار کم است و هم خیلی زودتر درمانمی‌شوند.

انسان برای زنده ماندن و به خاطر حفظ سلامتی جسمی و روحی باید هر روز چند وعده غذا بخورد. بنابراین ضروری است هنگام تهیه مواد غذایی و مصرف آنها نکاتی را رعایت کند که غذاها افزون بر رفع گرسنگی، نیازهای جسمانی، و حتی آرامش روانی را تأمین کنند زیرا عدم رعایت بهداشت غذایی یا مصرف نکردن بعضی مواد یا افراط در آنها حتی ممکن است موجب مرگ زودرس یا کوتاهی عمر شود.

مواد غذایی مختلف معمولاً حاوی ترکیبات زیر هستند:
قندها، چربی‌ها،پروتئین‌ها، ویتامین‌ها، مینرال‌ها.
هر کدام از مواد ذکر شده برای رشد و نمو و سالم ماندن نه تنها ضروری است بلکه نقش حیاتی دارد اما زیاده روی در مصرف آنها خطرناک است و شخص را به بیماری‌های مختلف مبتلا می‌سازد.

*زیاده روی در مصرف قند سبب می‌شود تا فرد استعداد بیشتری برای ابتلا به بیماری دیابت(قند) و ازدیاد چربی خون پیدا کند و در سوخت و ساز بدن بی‌نظمی ایجاد شود.

*زیاده روی در مصرف چربی باعث افزایش تری گلیسیرید و کلسترول در بدن می‌شود و بافت چربی بر سطح احشاء داخلی و عضلات اسکلتی نیز افزایش می‌یابد و افزون بر چاقی و اضافه وزن، زمینه بروز اختلالات قلبی عروقی و گوارشی فراهم می‌شود.

*مصرف زیاد پروتئین سبب بروز بیماری نقرس می‌شود و کلیه‌ها و استخوان‌ها را دچار عارضه می‌كند.

*افزایش مصرف ویتامین‌ها به ویژه A و D سبب اختلالات متعدد می‌شود.
مصرف زیاد مینرال‌ها (سدیم، پتاسیم، کلر و ...) که در نمک طعام و اکثر مایعات هست در قلب (فشار خون)، کلیه‌ها و خون آثار سوء دارد.

اکنون این پرسش پیش می‌آید که چه نوع غذاها و خوراکی‌هایی برای سلامتی مفید هستند؟
تمام خوراکی‌ها (حبوبات، میوه‌ها، سبزیجات و...) حاوی مواد قندی، چربی، پروتئین، ویتامین و املاح هستند و مصرفشان برای بدن ضروری و مفید است به شرطی که بجا و حساب شده مصرف شوند.

*مصرف غذاهای قندی از جمله انواع میوه‌های شیرین، شیرینی(در حد مختصر) و مرباها و مواد نشاسته‌ای و سایر غذاهای قنددار برای کارها و فعالیت‌های کوتاه مدت ضروری است و در حقیقت اگر هر روز مواد قندی مصرف نشود قادر نخواهیم بود فعالیت‌های روزمره را انجام دهیم و تمرکز فکری و ذهنی داشته باشیم. حتی غذای روزانه افراد دیابتی نیز باید حاوی سی تا پنجاه درصد مواد قندی باشد اما باید سعی شود از مواد قندی مصنوعی از جملهانواع شکلات‌ها و قند وشکر، کمتر استفاده شود.

*انواع غذاهایی که دارای چربی هستند از جمله انواع گوشت‌های قرمز و احشاء داخلی (دل، جگر، قلوه و ....)و روغن‌های حیوانی و جانوری برای افراد سالم و بدون بیماری‌های قلبی عروقی و گوارشی ضروری است به ویژه اگر از فعالیت‌های بدنی نیز برخوردار باشند نیاز به چربی بیشتر می‌شود زیرا چربی‌هاکه در بدن و در نواحی زیر پوستی و داخل احشایی ذخیره می‌شوند برای انرژی و نیازهای دراز مدت بسیار ضروری هستند و در صورت نیاز، به انرژی مفید تبدیل و سبب می‌شوند که فرد بتواند ورزش کند یا کارهای بدنی سنگین را به مدت طولانی‌تر انجام دهد. اما باید دقت شود که بین میزان ورودی مواد چرب به بدن و سوخت وساز و متابولیسم داخلی آنها نوعی تعادل برقرار باشد تا به‌طور نهفته کلسترول و تری گلیسرید خونی بالا نرود و رگه‌های چربی در داخل عروق رسوب نکنند.

*افرادی که در ناحیه زیر پوست شکم یا در سایر نواحی بدن، چربی زیادی دارند و پس از هر بار غذا خوردن دچار نفخ شکم و دل درد و اختلالات گوارشی می‌شوند باید آگاه باشند که در صورت اضافه وزن، حتماً در سطح و داخل قلب و کبد و روده ها، بافت چربی اضافه دارند و در آینده، برایشان خطرهای جدی پیش می‌آید و تنها راه پیشگیری و حتی درمان چاقی، داشتن یک رژیم غذایی مناسب با ورزش‌های روزانه است.

*مصرف پروتئین‌ها به صورت گوشت و حبوبات و سایر خوراکی‌های گیاهی و جانوری در زندگی روزمره کاملاًضروری است و سوء تغذیه از نظر مصرف پروتئین‌ها خطرهای جدی به دنبال دارد. بخش عمده‌ای از اعمال روزانه ما به استفاده از انرژی پروتئین‌ها گیاهی و حیوانی می‌تواند بیماری ایجاد کند. اگر مصرف پروتئین کمتر از حد طبیعی باشد انواع بیماری‌های ناشی از فقر پروتئینی از جمله کواشیورکور و ماراسموس، اختلالات کبدی، گوارشی، قلبی عروقی و اسکلتی ایجاد می‌كند و اگر بیشتر از میزان طبیعی از پروتئین‌هااستفاده شود بیماری نقرس در اثر رسوب ترکیبات پروتئینی در مفاصل بین انگشتان دست و پا و سایر اعضا به وجود می‌آید و همچنین اختلالات کبدی، کلیوی و گوارشی نیز در ازدیاد مصرف پروتئین‌ها رخ می‌دهد.

*مصرف ویتامین‌ها نیز در اندازه طبیعی بسیار ضروری است زیرا کمبود هر نوع ویتامین B (B-B1-B2-B5-B6-B12)سبب بیماری بری بری و سایر بیماری‌های عصبی و کم خونی، اسهال، اختلالات عصبی، پوستی و اسکلتی می‌شود. ویتامین B در سبزی‌ها و شیر و گوشت و ماهی و دانه‌های غلات و جگر وجود دارد.

*کمبود ویتامین C موجب بیماری اسکوربیک خواهد شد. از جمله علائم کمبود این ویتامین می‌توانیم به خونریزی لثه ها، عضلات و لق شدن دندانها را اشاره کنیم. ویتامین C در مرکبات،سیب، گوجه فرنگی، سبزی‌ها و سایر میوه‌های ترش وجود دارد.

*کمبود ویتامین D اختلالات استخوانی به صورت راشیتیسم و استئوپورز (پوکی استخوان)، استئومالاسی،ضعف عضلانی و تشنج را در پی دارد.
*در کمبود ویتامین E اختلالات چشمی، کم خونی و حرکتی در بدن رخ می‌دهد. ویتامین E در غذاهایی چون روغن‌ها، میوه ها، سبزی‌ها و غلات وجود دارد.

*کمبود ویتامین K موجب خونریزی می‌شود. ویتامین K در سبزی‌ها وجود دارد.

*وجود مینرال‌ها در غذای روزانه بسیار با اهمیت است. مینرال‌ها که همان عناصر شیمیایی موجود در انواع خوردنی‌ها و نوشیدنی‌ها هستند (مانند سدیم، پتاسیم، کلر، بی‌کربنات، کلیسم و....) همگی نقش حیاتی در سلامتی بدن انسان دارند.

*سدیم (در نمک طعام)، نقش اساسی در فشار خون دارد و پتاسیم بر قلب اثر بسیار حیاتی دارد و کلسیم نیز افزون بر قلب، در استخوان‌ها نقش مهمی را ایفا می‌کند.

*مصرف بیش از حد یا کمتر از حد عناصر معدنی خطرناک است.

دکتر لطفعلی پورکاظمی-رئیس فدراسیون پزشکی ورزشی