ساختار مناظره عادلانه نبود/ مناظره شبیه مسابقات فان تلویزیونی بود

روز گذشته نخستین مناظره تلویزیونی هشت نامزد انتخابات ریاست جمهوری یازدهم در شرایطی با محور برنامه‌های اقتصادی برگزار شد که بسیاری از کارشناسان و خود نامزدها نیز انتقاد بسیاری به شیوه برگزاری آن داشتند و این در حالی است که صدا و سیما از این شیوه قویا دفاع می‌کند.

به گزارش سرویس سیاسی برنا، یکی از پایگاه‌های خبری در تحلیلی درباره این مناظره هفت نکته را مورد بررسی قرار داده است که به شرح زیر است:

عصر ایران: اولین مناظره کاندیداهای ریاست جمهوری با موضوع "اقتصاد" روز گذشته در شبکه اول سیما برگزار شد.

درباره این مناظره نکاتی قابل تأمل است:

1- آنچه شاهدش بودیم، اساساً مناظره نبود. مناظره آن است که دو یا چند نفر درباره موضوع یا موضوعاتی به طرح دیدگاه‌ها، تضارب افکار و به نقد و بررسی دیدگاه‌های یکدیگر بپردازند. در حالی که در این نشست، حداکثر شاهد یک گفت‌وگوی تلویزیونی بودیم که در آن، نه فرصتی مناسب برای طرح دیدگاه‌ها وجود داشت و نه مجال قابل توجهی برای نقد آن!

2- سناریوی مناظره بسیار نامناسب و غیر عادلانه بود که خلاصه آن بدین شرح است: از هر کاندیدا، یک سوال مجزا مطرح می‌شود. آن کاندیدا، 3 دقیقه وقت دارد به پرسش پاسخ دهد. سایر کاندیداها،90 ثانیه فرصت دارند درباره آن سوال، نظر خود را بدهند یا نظر کاندیدایی که 3 دقیقه حرف زده را نقد کنند. کاندیدای اول، نهایتاً دو دقیقه وقت برای پاسخ دادن به نقدها دارد.

اشکال اول این روش ، به "تبعیض در سوالات" مربوط می‌شود که بنیادی‌ترین نقد وارده بر این مناظره است. مثلاً از یک کاندیدا پرسیده می‌شود که برنامه شما برای مسکن چیست و از دیگری درباره چگونگی روابط قوا، سوال می‌شود. در حالی که باید از همه، یک سوال واحد پرسیده شود تا در بین جواب‌های متعدد، مردم بهترین را انتخاب کنند.

البته شاید گفته شود که در این روش نیز همه کاندیداها فرصت پاسخ به سوال مطروحه را دارند؛ در حالی که این طور نیست و بقیه، تنها 90 ثانیه برای اظهار نظر درباره برنامه خود و نقد برنامه کاندیدای 3 دقیقه‌ای را دارند. یعنی در بهترین حالت، 3 دقیقه در برابر 90 ثانیه!

گذشته از این، هر کاندیدای 3 دقیقه‌ای، فقط درباره یک پرسش امکان نقد شدن دارد. مثلاً دیدگاه محسن رضایی درباره مسکن یا نظر جلیلی در مورد هدفمندی یارانه‌ها، فرصت نیم‌بند نقد شدن را داشت و برنامه‌های دیگران در این حوزه‌ها، در بوته نقد قرار نگرفت.

به علاوه کاندیداها عمدتاً ترجیح دادند از فرصت 90 ثانیه ای خود، برای طرح برنامه‌ها و شعارهای خود استفاده کند، نه نقد دیگران.

مخلص کلام این که ساختار این به اصطلاح مناظره، اساساً عادلانه نبود.

3- فرصت اندک هر کاندیدا، که یک بار سه دقیقه، یک بار دو دقیقه، یک بار یک دقیقه و الباقی 90 ثانیه بود، امکان طرح هر گونه بحث جدی را عملاً از کاندیداها گرفته بود. کسانی که این طرح را در انداخته‌اند، احتمالاً آن را با مسابقه‌های اجرا شده توسط مرحوم نوذری اشتباه گرفته‌اند، وگرنه کدام انسان عاقل می‌پذیرد که مهم‌ترین مباحث روز، آن هم توسط کاندیداهای ریاست جمهوری می‌تواند در چند ثانیه مطرح شود و مردم هم نتیجه گیری نهایی کنند؟

در این فرصت کوتاه، تنها می‌شد به کلیات اشاره کرد و در کلیات هم، مخصوصاً در امور اقتصادی، اتفاق نظر وجود دارد. به همین دلیل اکثر بحث‌ها، شبیه هم بودند. مثلاً همه آن‌ها فرصت یافتند بر لزوم ریشه‌کنی تورم، حل مشکل مسکن، اصلاح هدفمندی یارانه‌ها و ... تأکید کنند و هیچ کس نتوانست برنامه‌های عملیاتی‌اش را برای تحقق این شعارها، بیان کند و به معرض قضاوت مردم بگذارد.

آنچه در این مثلاً مناظره شاهد بودیم، مسابقه جویده گویی و کلی گویی بود و نه چیز دیگر.

4- سوالات تستی و "بله یا خیر" نیز در نوع خود، عجیب و غریب بودند و این مناظره را به مسابقات فان تلویزیونی نزدیک می‌کرد، تا جایی که برخی کاندیداها آن را توهین به خود و مردم دانستند و تقریباً همه‌شان، نسبت به برخی سوالات، واکنش نشان دادند که این سوالات اساساً غلط طراحی شده‌اند زیرا خیلی از مسائل کلان اقتصادی را نمی‌توان با یک تست و یا بله و خیر جواب داد. یکی از آن‌ها هم (عارف) در اعتراض به سوالات تستی، گفت که به هیچ تستی پاسخ نخواهد داد. کار نهایتاً به آنجا کشید که مجری برنامه، بعد از طرح یک سوم سوالات، از پرسیدن بقیه آن‌ها خودداری کرد.

واقعاً در کدام مناظره، سوال تستی مطرح می‌کنند یا به افراد عکس نشان می‌دهند که نظرتان درباره آن چیست؟!

5- چینش استودیو نیز به گونه‌ای بود که از نظر شکلی هم با مناظره همخوانی نداشت. در مناظره ، افراد دور هم می‌نشینند در حالی که در این استودیو، کاندیداها در یک خط و رو به دوربین و مجری نشسته بودند و اکثراً در گفت‌و‌گو با مجری بودند.

6- شاید گفته شود که به دلیل کمبود وقت ، چاره‌ای جز این نبود. در حالی که این گونه نیست و می‌شد با حذف سوالات زائد،حذف تست‌ها و حذف مسابقه تصویری، مناظره‌ای منسجم برگزار کرد و حتی وارد برخی جزئیات هم شد.

کل مناظره، 4 ساعت زمان برد. می‌شد با حذف زوائد،2 الی 3 موضوع «اصلی» اقتصادی (مانند تورم، مسکن، اشتغال، تولید یا نظایر اینها) را مطرح کرد و به هر کاندیدا، جمعاً یک ساعت وقت داد تا بتواند آن یک ساعت را خودش در فواصل زمانی و موضوعات مختلف مدیریت کند. ممکن است کاندیدایی برای طرح یا نقد یک موضوع 5 دقیقه وقت بگذارد و برای موضوع دیگر 15 دقیقه.

در این صورت می‌شد، مجری سوال را مطرح کند و کاندیداها، به بحث درباره آن و نقد نظرات همدیگر بپردازند و یک مناظره نسبتاً قابل قبول شکل بگیرد.

در چنان وضعی، هر کاندیدا، نیم ساعت زمان داشت، در حالی که در وضع اجرا شده، نصف این زمان به هر کاندیدا رسید و کثرت موضوعات و سوالات طرح شده، همین چند دقیقه را هم به کلی گویی کشاند و هدر داد. حتی می‌شد برای هر موضوع، مثلاً اقتصاد، دو مناظره برگزار کرد تا هر کاندیدا، یک ساعت وقت داشته باشد.

7- مجری مناظره، در ابتدای برنامه تأکید کرد که این شکل از مناظره و سوالاتش، نتیجه هزاران نفر-ساعت کار کارشناسی است! واقعاً باید پرسید این کارشناسان، واقعاً در چه چیزی کارشناس هستند و کارشناسی خود را از کجا گرفته‌اند که نتوانستند یک مناظره را به صورتی متعارف برگزار کنند؟ آیا پرسیدن این که "برنامه شما برای مهار تورم و گرانی چیست؟"، آنقدر کار تخصصی و سختی است که مجری مناظره کلی تبلیغ کند که هزاران نفر-ساعت کار کارشناسی انجام دادیم تا به اینجا رسیدیم؟! آیا برای نخستین بار در ایران و جهان، مناظره‌ای شکل می‌گرفت که آقایان اینقدر درباره شکل و شمایل آن، به قول خودشان کار کارشناسی انجام دادند؟!

جالب اینجاست که مجری مناظره در دفاع از مدل کنونی گفت: ما بیش از بیست سناریوی مختلف در جلسات متعدد با اساتید ارتباطات دانشگاه و همکاران باسابقه و با تجربه صدا و سیما داشته‌ایم و مدلی که به آن رسیده‌‌ایم، این است.

بد نیست صدا و سیما این استادان با تجربه را که به این شاهکار رسیده‍‌اند به مردم معرفی کند تا مردم با آن‌ها بیشتر آشنا شوند.

اتفاقاً درد مملکت ما همین است که کسانی که به عنوان کارشناس تصمیم می‌گیرند، اساساً کارشناس نیستند و ماجرای مناظره، تنها نمونه‌ای از این واقعیت تلخ است.

مزید اطلاع مسئولان رسانه ملی و آن کارشناسانی که هزاران نفر-ساعت کار کارشناسی کردند ، باید گفت که این به اصطلاح مناظره به حدی نازل و سطح پایین بود که از همان دقایق اولیه بعد از پایانش، مردم با ساختن پیامک‌های طنز درباره نحوه اجرایش، به آن واکنش نشان دادند.

امید که در مناظره‌های باقی مانده، خطای بزرگ کنونی جبران شود و تا دو مناظره بعدی، دستکم شباهتی به مناظره داشته باشد.