مصرف چای در ورزش
* ترکیب شیمیایی چای
یکی از نوشیدنیهای شایع در بین ورزشکاران، مصرف چای کمرنگ و ولرم است که به آنان شادابی و نشاط میدهد. پس بهتر است بدانیم که چه ترکیباتی در چای و قهوه وجود دارد و چگونه چای را مصرف کنیم.
در چای مواد مختلفی وجود دارند که عبارتند از : تانن(پنج تا بیست درصد) کافئین (یك تا شش درصد)، پکتین، آلبومین، دکسترین، پورینها (آدنین، گزانتین، تئوفیلین، تئوبرومین)، رزینها، صمغ، سلولز، آب، مواد ازته، مواد چرب، اسانس، خاکستر حاصله از گیاه، اسید اکسالیک، املاح معدنی به صورت فسفاتها و اگزالاتهای پتاسیم، کلسیم، منیزیم، منگنز، فلانوئید و پلی فنول.
کافئین به فرمول (C8H10N402,H20) نخستین بار در سال 1819 توسط دانشمندی به نام Bunge کشف شد. کافئین طعمی تلخ دارد و در چای، قهوه،شکلاتهای کاکائویی و برخی میوهها وجود دارد.
یکی از پرسشهایی که اکثراً در مطبها و بیمارستانها و مجالس از پزشکان توسط بیماران یا افراد مختلف میشود، درباره مصرف روزانه چای و فواید یا عوارض آن است که باید صریحاً گفت مصرف روزانه حتی 5 تا 7 فنجان چای، به شرطی که کم رنگ و ولرم باشد، بسیار مفید است و سبب رفع خستگی روزانه میشود و شخص را فعالتر و شادابتر میکند، نوشیدن چای باعث تسریع حرکات تنفسی، سرعت گردش خون، رفع خواب آلودگی، احساس تجدید نیرو، تقویت قوای فکری، هضم غذا ، تعریق و تشدید فعالیت کلیهها میشود. این نوشیدنی گوارا و سودمند احتمال ابتلا به سرطان و بیماریهای قلبی را کاهش میدهد. اما در صورتی که چای پر رنگ و داغ باشد عوارض وخیمی را به دنبال خواهد داشت که در ادامه این مبحث به ذکر آن میپردازیم.
از آنجا که چای یکی از همراهان همیشگی و لذت بخش سیگاریهاست، گاهی این افراد در تبرئه خود و در مقام دفاع از استعمال دخانیات، میکوشند نوشیدن چای را در گروه اعتیاد قرار دهند در حالی که چه نوشیدن چای و چه استعمال دخانیات به معنای اعتیاد واقعی (که در الکلیسم و مواد مخدر وجود دارند) نیستند بلکه فقط به صورت یک عادت و وابستگی روحی است که به آسانی قابل ترک هستند.
در یک فنجان چای (125 سانتی متر مکعب)، حدوداً 20-75 میلی گرم کافئین وجود دارد (اما یک فنجان قهوه 85-100 میلی گرم کافئین دارد) و مصرف حدود 5 فنجان چای در روز که حدود 200 میلی گرم کافئین دارد، مفید است امااگر فردی روزانه 50 فنجان چای یا 20 فنجان قهوه بنوشد در حقیقت 2-3 گرم کافئین در روز مصرف کرده است وعلائم مسمومیت کافئین در وی ظاهر میشود.
مصرف کافئین به مقدار کم یعنی 50 تا 100 میلی گرم (یکی دو فنجان چای در هر وعده) اثر محرک و مفید دارد اما اثرات مضر آن برای 50تا100 میلی گرم در هر وعده (3 تا 5 فنجان) بروز میکند و آثار مسمومیت خفیف و شدید در فرد پدید میآید و فرد مبتلا به بیماری خاصی به نام تئیسم میشود.
بهطور کلی نوشیدن قهوه در طی روز در شرایط طبیعی توصیه نمیشود اما نوشیدن چای توصیه میشودبه ویژه مصرف چای سبز بسیار مفید و آثار ضد سرطانی آن خیلی ارزشمند است.
*فواید مصرف چای
حدود 5 تا 7 فنجان چای کم رنگ و ولرم در طی روز مفید است، زیرا :
1.موجب کاهش چربی خون به ویژه کاهش کلسترول خون میشود.
2. کاهش فشار خون، به دلیل وجود تئوفیلین و تئوبرومین که خاصیت مدر (ادرارآور) دارد و در اثر انبساط عروق کلیوی موجب افزایش تصفیه گلومرولی کلیهها شده و به حجم آب و آلبومین در ادرار میافزاید و فشار خون را تقلیل میدهد. از این طریق چون سموم زاید بدن نیز سریعتر دفع میشود از هسته سازی سنگهای کلیوی نیز جلوگیری میشود.
3.پیشگیری از بیماریهای قلبی ـ عروقی، به ویژه تصلب شرائین که مدیون آثار ضد انعقادی چای و کم کردن کلسترول خون است. وجود مادهای به نام فلانوئید در چای سبب میشود تا ذرات چربی که در داخل عروق کرونر قلبی یا عروق مغزی رسوب کردهاند تجزیه و نابود شوند و از این طریق در پیشگیری و درمان سکتههای قلبی و مغزی میتوان نقش چای را مفید دانست.
4.افزایش قدرت و فعالیت جسمی و فکری، مغز و اعصاب، تجدید نیرو و تقویت قوا و کاهش مقدار خواب برای مطالعه و یا کارهای مشابه.
5. تسریع حرکات تنفسی و گردش خون و کلیهها و بالا بردن متابولیسم و سوخت و ساز بدن و افزایش فعالیت عمومی.
6. رفع مسمومیتها و آلودگیهای شیمیایی و محیطی، وجود تانن (مازو = اسید تانیک) در چای که به یکی از مهمترین پادزهرهای شیمیایی است و در رفع سم زدایی کبدی و کلیوی ناشی از انواع آلودگیهای محیطی روزانه مانند مسمومیتهای خفیف شغلی و صنعتی و فلزی و کارخانهها و معادن دخالت بسزایی دارد و به عنوان پیشگیری کننده و درمانی عمل میکند.
7.پیشگیری و درمان بیماریهای گوارشی، اسهال، دل درد، سوء هاضمه، نفخ شکم و ضد عفونی کننده.
8 .پیشگیری از سرطان پوست، وجود مادهای به نام پلی فنول در چای سبب کاهش آثار مخرب اشعه ماورای بنفش خورشید میشود و از این طریق برای پیشگیری از سرطان پوست میتوان از چای استفاده کرد.
*زیانهای افراط در مصرف چای
زیاده روی در مصرف روزانه چای به صورت 5 تا 10 فنجان چای پر رنگ (بیش از 1 گرم کافئین روزانه)دارای عوارضی است که عبارتند از:
1.تحریک شدید اعصاب مغزی و بروز علائم مسمومیت خفیف با کافئین به صورت ضعف مفرط، هذیان گفتن، حالت شبیه به بیخوابی، یبوست مزمن.
2.اختلالات گوارشی به صورت دل درد، دل پیچه شدید، سوء هضم و نارسایی کبدی.
3.ازدیاد ضربان قلب، فرسودگی و نارسایی قلب و اختلال در متابولیسم بدن.
4. اختلال در جذب و دفع برخی از ویتامینها و مینرالهای بدن از طریق کلیهها یا دستگاه گوارش (مثلاً اختلال در جذب آهن غذا).
5. سرطان مری در افرادی که از چای داغ استفاده میکنند شیوع بالایی دارد.
*جایگاه مصرف کنندگان چای
کمیسیون بین المللی چای، که مقر آن در لندن است اعلام کرد که ایرلند مقام اول جهانی را از نظر ازدیاد نوشیدن چای و سپس به ترتیب انگلیس، قطر، ترکیه، هنگ کنگ و ایران دارند، (ایران دارای مقام ششم چای نوشان جهان است).
هر ایرلندی سالانه بهطور متوسط 5/3 کیلوگرم چای مصرف میکند، هر انگلیسی 5/2 و هر ایرانی 5/1 کیلوگرم. در حال حاضر روسیه با مصرف 198 هزار تن چای خارجی در سال بزرگترین وارد کنندهچای در جهان است.
