«عصر عاشورا»ی فرشچیان بینظیر است/ در وادی تجسمی اثری مثل «مختارنامه» خلق نکردهایم
غلامعلی طاهری در گفت وگو با خبرنگار تجسمی برنا گفت:نقاشی ایرانی اصولا به چند گروه نگارگری ایرانی،نقاشی قهوه خانه ای و نقاشی معاصر که به طور مشخص بعد از کمال الملک با الهام از شیوه اروپایی آغاز شد تقسیم می شود.دراین میان نقش نقاشی قهوه خانه ای در تبیین و به نوعی ادای دین به واقعه عاشورا پررنگ تر از سایر شاخه های نقاشی است.
وی اضافه کرد:در واقع،اوج کار تصویری در نقاشی خیالی سازی را می توان معطوف به مضامین عاشورایی و حماسی دانست.نقاشان این عرصه چیزی در حدود نیم قرن از عمر خود را صرف خلق پرده ها و آثار عاشورایی کردند.اگرچه،در دوره معاصر به ویژه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی،جریانی در هنرهای تجسمی ما آغاز شد که براساس آن بسیاری از هنرمندان به ارائه آثاری با درونمایه عاشورا پرداختند.درحالی که پیش از پیروزی انقلاب،کمتر به این مقوله پرداخته می شد.
این هنرمند تصریح کرد:با این حال،هنرمندان میناتوریست و نقاشان قهوه خانه ای در تصویرکردن زوایای پیدا و پنهان عاشورا نقش به سزایی ایفا کردند و آثارشان بر مخاطبان تاثیرات شگرفی نسبت به این واقعه تاریخی داشته است.بهترین نمونه آن اثر «عصر عاشورا»استاد محمود فرشچیان است که نقطه عطفی در زمینه نگارگری و انعکاس واقعه عاشورا درتاریخ تجسمی ایران تلقی می شود.
طاهری در ادامه خاطرنشان کرد:از آنجایی که انقلاب ما انقلابی فرهنگی بوده است و ریشه در باورهای شیعی و اسلامی داشته،محملی برای پرورش و رشد هنرمندان بیشتر برای ارائه آثاری با مضامین آیینی و عاشورایی بوده است.با این حال،نقاشان معاصر طی سال های اخیر با الهام ازمینیاتوریست ها و حتی هنرمندان بازمانده از دوره قاجار کوشیده اند تا مفاهیمی از این دست را بیشتر در کارهای خود منعکس کنند. 
«عصر عاشورا»اثر استاد محمود فرشچیان
این مدرس دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران ادامه داد:آثاری که در سال های اخیر تا امروز با تکیه بر مضامین عاشورایی پدید آمده اند همواره در دو سبک رئال و اکسپرسیو ارائه شده اند.ولی متاسفانه آثاری که به مدد سبک رئال با بن مایه های عاشورایی و اصولا مذهبی تصویر شده باشند طی این سال ها انگشت شمار بوه اند.مقصودم آن بخش از آثاری است که به لحاظ فرم و محتوا توانسته اند در تبیین واقعه عاشورا موفق باشند.
او اضافه کرد: با نگاهی اجمالی به تاریخ نقاشی معاصر می توان این نکته را دریافت که هنرمندان ایرانی در مقایسه با نقاشان اروپایی،کمتر مضامین مذهبی را دستمایه کار خود قرار داده اند.درحالی که در کشورهای دیگر تعداد هنرمندانی که به سمت تصویر کردن درونمایه های دینی وحماسی پرداخته اند بیشتر است.
این هنرمند در پاسخ به این سوال که در حال حاضر، جایگاه شمایل نگاری مذهبی را در حوزه هنرهای تجسمی چطور می بینید گفت:در دوره های پیشین،شمایل نگاری به وسیله هنرمندان مهمی چون استاد تجویدی رواج یافت و حتی اغلب این شمایل ها تا سال های اخیر درقالب پوستر منتشر می شد.اگرچه شمایل نگاری بعد از پیروزی انقلاب مانند کارهای تبلیغاتی شده بود و شمایل ائمه مانند بازیگران سینما ترسیم
می شد.روی این اصل،روند شمایل نگاری به تدریج و به دلیل پرهیز از اهانت به ساحت مقدس ائمه کمرنگ شد که به نظرم اتفاق به جایی بوده است.ضرورتی ندارد که حتما چهره ائمه برای نشان دادن یک اثر مذهبی، نقاشی شود.همان که هنرمند به زبان قلم به تبیین زوایا و گوشه های این واقعه می پردازند خوب است و طبعا نتایج مطلوبی که باید را بر مخاطب خواهد گذاشت.
این هنرمند در پاسخ به سوال دیگری مبنی براین که آیا مضامین عاشورایی در مقایسه با سایر شاخه های هنری در حیطه هنرتجسمی به کارگرفته شده است یا خیر نیز گفت:درمقایسه با تئاتر یا سینما کمتر به تصویرکردن مفاهیم آیینی و حماسی در هنرهای تجسمی پرداخته ایم.یا اگر هم دراین زمینه کارهایی انجام شده مخاطبان کمتر با این بخش از آثار ارتباط برقرار کرده اند.شاید به این خاطر که بخشی از مخاطبان هنرهای تجسمی را مخاطبان عینی گرا تشکیل داده اند و با عینیات یک اثر بیشتر ارتباط برقرار می کنند.
وی اضافه کرد:اگر هنرمندان بتوانند برای ارائه یک اثر هنری با مضمون عاشورا از همان المان ها و شناسه هایی استفاده کنند که برای مخاطب قابل لمس است می توان به تاثیر بیشتر این آثار امیدوار بود.اما آثار رمز آلود عاشورایی صرف نظر از آن که نمی توان مخاطب را به سمت هدف اصلی که مد نظر هنرمند بوده رهنمود دهد باعث سرگشتگی او نیز می شود.درعین حال،تعداد معدودی از مخاطبان آثار هنری هستند که می توانند به رمز گشایی آثار رمز آلود بپردازند.
دبیر نخستین دوره جشنواره هنرهای تجسمی اشاره کرد:با این تفاسیر،به آن شکلی که باید درحیطه هنرهای تجسمی نسبت به مضامین مذهبی و آیینی توجه چندانی نشده است.تصورمی کنم ضرورت دارد نهادهایی چون وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی به بهانه برپایی نمایشگاه هایی،هنرمندان را به سمت خلق تابلوهای عینی با بن مایه های مذهبی تشویق کنند تا آثار بیشتری دراین زمینه ارائه شود.
وی اضافه کرد:به خاطرم هست طی سال های اخیر،فرهنگستان هنر فراخوانی منتشر کرد تا هنرمندان براساس ترجیع بند محتشم کاشانی به نقاشی بپردازند.فکر می کنم حرکت هایی ازاین دست باید تداوم یابد تا در زمینه آثار تصویری عاشورایی و حماسی شاهد آثار کیفی باشیم.
طاهری با بیان این که «مختارنامه»یکی از آثاری است که درسال های اخیر به خوبی به مقام وجایگاه رفیع امام حسین «ع»و واقعه کربلا ادای دین کرده است گفت:تصورمی کنم این اثر یکی از باشکوه ترین کارهای تصویری است که تا کنون صورت گرفته است.به ویژه این که این سریال در قالب مدیوم تلویزیون که مخاطب فراگیر دارد به معرض نمایش گذاشته شده و تاثیرات به سزایی بر مخاطبان داشته است.درحالی که انتظار می رود در حوزه نقاشی یا سایر شاخه های هنر تجسمی نیز شاهد آثار متعالی و مطلوبی ازاین دست باشیم.
وی اضافه کرد:البته امروز تعدادی از هنرمندان به سمت خلق آثاری با تم مذهبی رفته اند و تک و توک میان این آثار،کارهای ارزشمند به چشم می خورد که در برخی مواقع در اختیار موزه ها هم قرار می گیرند.اما این کافی نیست.
