قمهزنی؛ ترویج خشونت یا تکریم امام حسین(ع)
به گزارش خبرنگار اجتماعی برنا محرم برای فرهنگ ایرانی اسلامی ما تداعی کننده ماه خون و شمشیر است. ماهی که افراد بهانه ای پیدا میکنند تا با برگزاری مراسم عزاداری نهایت عرض ارادتشان را به ساحت ائمه صلوات الله نشان دهند.
محرم بیانگر مظلومیت و در عین حال رشادت و رادمردی امام حسین (ع) و یاران باوفای آن حضرت است.
مردم ایران پس از ورود اسلام و پذیرفتن مذهب تشیع، برپایی مراسم عزادی امام حسین (ع) را بر خود فرض دانستند و همواره بر تعظیم مراسم مذهبی عاشورا و تاسوعا اهتمام ویژه ای نشان دادند.
رفته رفته با گذشت سالها از برگزاری مراسم عزادی سید الشهدا برخی نیز تعصبات مذهبی را وارد این عزاداری کردند و یکی از این مراسمهای وهن آلود که به فرهنگ تشیع راه یافت قمه زنی است که چند سالی است بحث مخالفت با حرکتی که مروج خشونت در بین شیعیان باشد در بین عده ای بالا گرفته است.
تشیع همیشه با ملاطفت و مدارا در بین فرق اسلامی شناخته شده است و بنظر نمیرسد آسیب به بدن خود که حرکتی به شدت خشونت آمیز است سنخیتی با فرهنگ تشیع و اهداف عالیه حرکت و قیام امام حسین (ع) داشته باشد.
قمه زنی
نوعی مراسمی مذهبی است که در میان برخی شیعیان رواج دارد و در آن افراد با ضربه زدن توسط آلت برندهای (قمه) بر سر خود باعث ایجاد جراحت و خونریزی در آن میشود.
این نوع عزاداری در مراسم عزاداری ماه محرم با هدف ابراز علاقه و ارادت نسبت به امام حسین (ع) درمیان برخی شیعیان انجام میشود. معمولاً شرکت کنندگان در این مراسم در صبح روز عاشورا با پوشیدن لباسهای سفید به انجام این عمل مبادرت میکنند.
در پیدایش این عمل روایات مختلفی مطرح است. اما منطقیترین روایت این است که اینگونه عزادای از ترکهای آذربایجانی به سایر اقوام عرب و سایر بلاد منتقل شدهاست.
از لحاظ تاریخی نیز انجام این عمل در ایران پیش از صفویه رواج نداشتهاست و همکنون نیز کاملاً مشخص نیست این عمل چگونه وارد ایران شدهاست.
قمه زنی در دوران قاجاریه گسترش بیشتری یافت. اما در دوران رضاشاه مخالفتهای زیادی با این قضیه شد. نخستین تلاشهای از سوی دولتمردان ایرانی برای برانداختن قمه زنی با امیرکبیر آغاز شد، او برای این کار فتوای امام جمعه تهران را نیز گرفت که گفته بود که این رسم مخالف شریعت است.
انجام این عمل از دیرباز موجب بحث میان علمای شیعه بودهاست برخی از علما اجازه انجام این عمل را دادهاند و برخی دیگر آن را موجب وهن اسلام دانسته و تحریم کردهاند. محمدصادق روحانی قمهزنی را نه تنها مجاز، بلکه از شعائر و مستحسن میداند.
علمای مشهوری که به حرمت قمه زنی فتوا داده اند
مبارزه علامه سید محسن امین
او در کتاب خود «التنزیه الاعمال تشبیه» با استدلال و برهان ثابت میکند انجام این عمل هیچ ثوابی ندارد و از نظر شرع مقدس حرام است. مرجع تقلید مهم ایرانیان یعنی سید ابوالحسن اصفهانی به حمایت از سید محسن پرداخت و او نیز فتوا بر تحریم قمه زنی صادر کرد.
امام خمینی
در پی پیروزی انقلاب امام خمینی هم مبارزاتی را با افراط گرایی در عزاداری انجام داد.
این عمل وی با همراهی افرادی نظیر محمدباقر صدر و مرتضی مطهری همراه بود.
مرتضی مطهری در کتاب جاذبه و دافعه علی گفت: قمه زنی و بلند کردن طبل و شیپور از ارتودکسهای قفقاز به ایران سرایت کرد و چون روحیه مردم برای پذیرش آن آمادگی داشت همچون برق در همه جا دوید.
رهبر معظم انقلاب
سیدعلی خامنهای در سخرانی در کهگیلویه و بویر احمد در جمع روحانیون در ماه محرم17 /۰۳/۱۳۷۳ این باره گفت: من حقیقتاً هر چه فکر کردم دیدم نمیتوانم این مطلب [قمهزدن] را که قطعاً یک خلاف و یک بدعت است به اطلاع مردم عزیزمان نرسانم. این کار را نکنند. بنده راضی نیستم. اگر کسی تظاهر به این معنا کند که بخواهد قمه بزند من قلباً از اوناراضیام. این را من جدا عرض میکنم.
زمانی بود در گوشه و کنار چند نفر دور هم جمع میشدند و دور از انظار عمومی مبادرت به قمهزنی میکردند و کارشان تظاهر، به این معنا که امروز هست، نبود. کسی هم به خوب و بد عملشان کار نداشت؛ چرا که در دایره محدودی انجام میشد. اما یک وقت بناست که چندهزار نفر ناگهان در خیابانی از خیابانهای تهران یا قم یا شهرهای آذربایجان و یا شهرهای خراسان ظاهر شوند و با قمه و شمشیر برسر خودشان ضربه واردکنند. این کار قطعاً خلاف است. امام حسین (علیه السلام) به این معنا راضی نیست. من نمیدانم کدام سلیقههایی و از کجا این بدعتهای عجیب و خلاف را وارد جوامع اسلامی و جامعه انقلابی ما میکنند.
وقتی کمونیستها بر منطقه آذربایجان شوروی سابق مسلط شدند، همه آثار اسلامی را از آنجا محو کردند مثلاً مساجد را به انبار تبدیل کردند و ... هیچ نشانهای از اسلام و تشیع باقی نگذاشتند، فقط یک چیز را اجازه دادند و آن قمه زدن بود، دستورالعمل رؤسای کمونیستی به زیر دستانشان این بود که مسلمانان حق ندارند نماز جماعت برگزار کنند و یا قرآن بخوانند، اما اجازه دارند که قمه بزنند، چون خود قمهزنی برای آنها یک وسیله تبلیغاتی بر ضد دین و تشیع بود ...
قمهزنی در ایران
سیاست نظام جمهوری اسلامی در سالهای اخیر بر جلوگیری از انجام مراسم قمهزنی بودهاست. این سیاست گاه درگیریهایی را میان قمهزنان و نیروی انتظامی موجب شدهاست.
تبیین دلایل حرمت قمهزنی
1-بدعت بودن قمهزنی
قمهزنی از امور اختراعی است که هیچگونه سابقهای در عصر ائمه(ع) و حتی قرون نزدیک به آن نداشته است، شهید مطهری در این رابطه میگوید: قمهزنی و بلند کردن طبل و شیپور از ارتدوکسهای قفقاز به ایران سرایت کرد و چون روحیه مردم برای پذیرفتن آنها آمادگی داشت، همچون برق در همه جا دوید.
2- وهن و تضعیف مذهب
مهمترین دلیلی که برای حرمت قمهزنی ذکر شده وهن نسبت به مذهب است تا کنون در شبکههای تلویزیونی و رسانههای ضد اسلامی در جهان، با استناد به صحنههای قمهزنی که در برخی دیگر از کشورهای اسلامی نظیر پاکستان و عراق هم معمول است، تولیدات زیادی را بر علیه اسلام و مسلمین تهیه کردهاند که در آنها چهرهای خشن و زشت از اسلام معرفی شده است، نظیر فیلم «شمشیر اسلام» که توسط شبکه تلویزیونی بی بی سی تهیه شده و یا فیلم «ترور شیعی» که از تلویزیون آمریکا پخش شد که در آن شیعیان به گونهای معرفی شده بودند که به چیزی جز قتل و خونریزی فکر نمیکنند و در پایان نیز صحنههای از قمهزنی در روز عاشورا پخش شد.
اهداء خون هم در نزد پروردگار و هم در نزد مردم محبوبتر از قمه زنی است
علی نجفی دانا استاد دانشگاه در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا بهتر نیست به جای قمه زنی افراد خون خود را اهداء کنند، گفت: قطعاً چنین پیشنهادی محبوبتر و هم دارای اجر معنوی و هم موجب ارتقای روح همکاری جمعی و همبستگی اجتماعی، موجب خشنودی خدا و مردم میشود.
جامعه برای انجام چنین اقداماتی نیازمند فرهنگسازی بوده و به نظر میرسد که در این زمینه میتوان با استفاده از مسیر جامعه شناسی و نظرات فقها با توضیح پیرامون اثرات مثبت این اقدامات خداپسندانه ای به جای تحمل چنین صدماتی موجب نجات جان افراد نیازمند شوند.
قمه زنی در مجموع نظرات علمای مختلف به هفت جهت حرام است:
1- بدعت بودن و صدق نکردن عنوان جزع به قول ایه الله تبریزی و همچنین به دلیل اینکه یک فرآیند ناموزون و ناهماهنگ با اهداف اصیل و ارزشهای عظمی است به گفته برخی دیگر از مراجع و علما. به گفته ایه الله استادی عزادارن در مراسم عزاداری باید از شیوه هایی استفاده کنند که تعظیم شعائر الله باشد و از کارهایی که به فرموده مقام معظم رهبری موجب وهن مذهب است جدا خودداری نمایند.
2- اینکه مایه وهن به تشیع و سوء استفاده دشمنان به قول اکثر علما میشود.
3- اینکه از جانب شارع نیست و به قول ایه الله فاضل لنکرانی به دلیل نداشتن هیچگونه توجیه قابل فهم حرام است. یا به قول ایه الله جناتی این عمل خرافی که در مبانی فقهی و پایههای شناخت احکام شرعی ریشه ندارد. یا به قول ایه الله کریمی انجام اموری مانند قمه زنی و قفل بستن به بدن و خراشیدن و خون آلوده کردن سر و صورت و سینه خیز رفتن برای زیارت و امثال آن به نام و عنوان عزاداری با توجه به اینکه هیچگونه تایید و اشاره ای در رابطه با این گونه امور از سوی معصومین علیهم السلام و یا از سوی اصحاب و حواریین آنان نرسیده است و سابقه از آن از فقها عظام اقدمین رضوان الله تعالی علیهم بدست نیامده است حرام است.
4- به قول آیت الله امینی امور مذکور در بین عرف مردم (عاقل متشرعه) به عنوان عزاداری مرسوم نیست و حکم به استحباب و مشروعیت آنها بدون وجه است.
5- به قول آیت الله احمدی میانجی اگر فقها عظام رحمه الله علیهم اجمعین گاهی در فتاوی به شرط عدم ضرر به نفس تجویز نموده اند قطع نظر از عنوان وهن مذهب بوده است. البته برخی از فقها هم ان را چون اسیب به نفس و اضرار به خویشتن غیرعقلایی است حرام دانسته اند.
6- بسیاری از مراجع هم پس از حکم امام خمینی و مقام معظم رهبری به دلیل تابعیت از ولی فقیه آن را حرام دانستند.
7- به فرموده آیت الله مشکینی امور مذکور فوق بنفسه در شرع اسلام مورد اشکال و بلکه بعضی از آنها ذاتا محرم است مسلمین باید از وارد کردن آنها در مراسم تعزیه حضرت حسین علیه الصلاه و السلام که یکی از عبادات است جدا خودداری نمایند.
