پشت دودها شهری است...

خبرگزاری برنا-فضاهای شهری علاوه بر این که محل عبور و مرور هستند، می‌توانند با اهداف خاصی طراحی شوند و به امکانی برای گذراندن اوقات فراغت تبدیل شوند. میدان‌هایی که محل تجمع مردم برای کنسرت‌های خیابانی و برنامه‌های زنده تفریحی هستند در بسیاری از شهرهای دنیا، دیده می‌شود و در ساعتهایی از روز جوانان را دور هم جمع می‌کند تا ساعتی را در کنار هم تفریح و استراحت کنند. فضاهای شهری ارتباط مردم را با محیط زندگی‌شان برقرار می‌کند و شهر را از یکنواختی و روزمرگی خارج می‌کند. شهر از محل گذر و عبور به جایی برای زندگی و تجربه جمعی تبدیل می‌شود. اما چرا در شهرهای ما کمتر چنین فضاهایی ایجاد شده؟
دکتر گیتی اعتماد شهرساز، در این باره به برنا می‌گوید: «در حال حاضر جوانان ما به جای این که در فضای عمومی و باز باشند در فضاهای خصوصی‌تر می‌روند و این باعث بروز بعضی جرایم اجتماعی مثل اعتیاد و روابط خارج از چهارچوب عرفی می‌شود. جوانان مجبور می‌شوند در نبود فضاهای مناسب شهری، در جاهایی تفریح کنند که پنهان‌‌تر است و این مساله آنها را در معرض آسیب قرار می‌دهد. بنابراین رشد فضاهای شهری به نفع اوقات فراغت سالم جوانان است.» او معتقد است یکی از عوامل اساسی در شکل‌گیری فضاهای شهری وجود آزادی‌های اجتماعی و زمینه فرهنگی برای این کار است و امکان برخورد اجتماعی بین جوانان را ایجاد می‌کند.
در مرداد ماه امسال محمدتقی حسن زاده رییس وقت مرکز مطالعات و پژوهش‌های راهبردی وزارت ورزش و جوانان خبر داده بود که طی تحقیقات مرکز که در سال ۱۳۸۸، بین ۶۰۰ نفر از جوانان ۲۹-۱۵ ساله در مناطق ۲۲ گانه تهران انجام شده است، مشخص شد هر جوان در طول روز ۷۹ دقیقه وقتش را صرف فعالیت‌های ورزشی و بازی همچون شنا، فوتبال، بدنسازی و کوهنوردی می‌کند. بیشتر جوانان به ترتیب باشگاه، کوچه و خیابان، خانه، مکان ورزشی محله و پارک را به عنوان محل ورزشی و بازی خود انتخاب می‌کنند. ۷۱ درصد جوانان برای گذراندن اوقات فراغت خود به سینما مراجعه کرده‌اند و فیلم‌های کمدی بیشترین طرفدار را در این میان داشته است و ۳۹ درصد نیز به تماشای تئاتر رفته‌اند. همچنین هر جوان تهرانی در طول تابستان برای تماشای مسابقات ورزشی به طور متوسط ۲.۶ بار به استادیوم یا باشگاه‌های ورزشی رفته ‌است. هر جوان روزانه ۱۰۰ دقیقه از زمان خودش را صرف برنامه‌های تلویزیونی می‌کند، فیلم، سریال، برنامه‌های ورزشی و اخبار از جمله برنامه‌هایی است که جوانان استقبال بیشتری از آنها می‌کنند. در این میان جای تعاملات اجتماعی در شهر خالی است و غیر از قدم زدن در خیابان‌ها، از هیچ نوع فعالیتی برای گذراندن اوقات فراغت در شهر اسم برده نشده.
یک پژوهش در مرکز آمار ایران درباره جامعه‌شناسی اوقات فراغت در سال 1387 انجام شد که نشان داد بین جوانان ۲۹- ۱۵ ساله‌ ساکن در نقاط شهری کشور وضع سواد و تحصیلات، وضعیت اشتغال و وضع فعالیت، امکانات در اختیار خانوار، نوع مسکن و نوع مالکیت مسکن و پایگاه اقتصادی- اجتماعی افراد بر نحوه‌ی گذران اوقات فراغت آنان تاثیر مثبت دارد. یعنی با بهتر شدن پایگاه اجتماعی-اقتصادی، توجه به گذران اوقات فراغت هم افزایش پیدا می‌کند.
یکی از عواملی که نحوه گذران اوقات فراغت را تعیین می‌کند بافت اجتماعی است. زیبایی و آراستگی شهرها می‌تواند آنها را به محلی برای آرامش و تعامل اجتماعی تبدیل کند. پژوهشی در بین جوانان شیرازی نشان داده نزدیک به 30درصد به میزان کم و خیلی کم اقدام به انجام فعالیتهای اجتماعی در زمان فراغت پردازند. 45درصد پاسخگویان به میزان زیاد و خیلی زیاد و 25درصد به میزان متوسط در زمان فراغت به فعالیت‌های اجتماعی می‌پردازند. 36درصد آنها فضاهای شهر را مطلوب نمی‌دانند. 29.5درصد آن را تاحدودی مطلوب می‌دانند و 34.5درصد آن را مطلوب می‌دانند.
اما برای تقویت وضعیت اوقات فراغت جوانان در شهر چه راهکارهایی وجود دارد؟ دکتر گیتی اعتماد از میدان نقش جهان به عنوان نمونه این گونه فضاهای شهری نام برده و می‌گوید: «پارکها و میادینی که بهترین نمونه آن را در میدان نقش جهان می‌بینیم می‌توانند فضاهای مناسبی برای گذراندن زمان و درنگ کردن در شهر باشند. ما چنین الگوهایی را داشتیم و می‌شود در مقیاس‌های کوچکتر در شهرهایمان داشته باشم. اما این روزها با ساختمان‌هایی که سانت به سانت زمین‌ها را اشغال کرده‌اند و زمین‌هایی که روز به روز قیمت پیدا کرده‌اند، شهر نمی‌تواند نفس بکشد و درختان هم قربانی این ساخت و سازها شده‌اند. بخشی از مساله آلودگی هوا هم ناشی از همین مساله است که باز هم بر ناکارآمدی شهر برای گذراندن اوقات فراغت تاثیر گذاشته است. حتی کوه‌های اطراف شهر که یکی از فضاهای عمومی خیلی جالب در کشور ما هستند به دلیل آلودگی هوا و بعضا به دلیل محدودیت‌های اجتمعی غیرقابل استفاده می‌شوند. بنابراین ساختن کالبد و ایجاد فضای شهری دشوار نیست بلکه فرهنگ باید تغییر کند و به سمت پذیرش و علاقمندی به این نوع فضاها برود.»