حق نفس کشیدن را به مردم تهران بازگردانید
نفس کشیدن، ساده‌ترین و طبیعی‌ترین کار دنیاست. عملی که برای انجام دادنش نه به تصمیم نیاز داریم، نه هزینه‌ای می‌پردازیم و نه منتظر فراهم شدن شرایط می‌مانیم. دست‌کم قرار بود این‌طور باشد. اما در تهران، نفس کشیدن هم دیگر امری بدیهی نیست. هر سال با نزدیک شدن به فصل سرد، هوایی که باید مایه حیات باشد، به جدی‌ترین تهدید سلامت شهروندان تبدیل می‌شود و تصویری تکراری از تهران می‌سازد؛ آسمانی خاکستری، هشدارهای پی‌درپی و قرار گرفتن نام پایتخت در فهرست آلوده‌ترین شهرهای جهان. چرخه‌ای تکراری که پرسشی کلیدی نیز در پی دارد؛ چرا با وجود شناخت عوامل آلودگی و تکرار سالانه هشدارها، هنوز راه‌حلی مؤثر برای این بحران پیدا نشده است؟
آلودگی هوا در تهران دیگر مسئله‌ای ناشناخته نیست که برای مواجهه با آن به زمان بیشتری نیاز باشد. سال‌هاست درباره ابعاد این بحران هشدار داده می‌شود، برنامه تدوین می‌شود، مسئولان از ضرورت بهبود کیفیت هوا سخن می‌گویند و وعده‌هایی تازه برای عبور از روزهای آلوده مطرح می‌کنند. اما حاصل این همه هشدار، مصوبه و وعده چیست؟ چرا با گذشت این همه سال، شهروندان باید هر پاییز و زمستان نگران هوایی باشند که تنفس می‌کنند؟ چرا هیچ‌یک از برنامه‌هایی که قرار بود شرایط را تغییر دهند، نتوانسته‌اند به نتیجه‌ای ملموس و پایدار برسند؟ و کدام نهاد باید درباره این ناکامی مستمر پاسخ‌گو باشد؟
بهای این تعلل را نمی‌توان فقط با تعداد روزهای آلوده، تعطیلی مدارس یا اختلال در فعالیت‌های روزمره شهر سنجید. آمارها از واقعیتی به‌مراتب تلخ‌تر حکایت دارند. بر اساس مطالعه مرکز تحقیقات کیفیت هوا و تغییراقلیم دانشگاه شهید بهشتی، در سال ۱۴۰۳، تعداد ۷۳۴۲ مرگ منتسب به مواجهه طولانی‌مدت با ذرات معلق در تهران برآورد شده است، رقمی بیش از سال ۱۴۰۲. به گفته رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران در آذرماه سال گذشته نیز، در فصل سرد سال و وارونگی هوا، روزانه ۴۰ نفر بیشتر در پایتخت می‌میرند، این در حالی است که آلودگی هوا سهم قابل‌توجهی در ابتلا و مرگ ناشی از بیماری‌های قلبی و ریوی و سرطان‌ها دارد. آماری نگران‌کننده که ابعاد انسانی این بحران را آشکارتر می‌کند. وقتی پیامدهای این بحران تا این اندازه روشن و پرهزینه است، چرا هنوز برای مهار آن اقدام مؤثر و ماندگاری صورت نگرفته و چرا مردم تهران همچنان باید بهای تعلل در حل این مسئله را با سلامت و جان خود بپردازند؟
تعطیلی مدارس، محدودیت‌های ترافیکی و توصیه به کاهش تردد، هرچند ممکن است در روزهای بحرانی از میزان مواجهه مردم با آلودگی بکاهد، اما نمی‌تواند جایگزین سیاست‌گذاری و اقدام مؤثر شود. نمی‌توان هر سال با رسیدن آلودگی به شرایط اضطرار، زندگی شهر را مختل کرد و سپس با عبور موقت از روزهای بحرانی، مسئله را تا پاییز بعد به فراموشی سپرد. مردم به تصمیم‌های مقطعی نیاز ندارند. آن‌ها حق دارند بدانند این بحران کی به پایان می‌رسد.
شهروندان حق دارند از مسئولان، نه توضیح دوباره درباره ابعاد بحران، بلکه گزارش عملکرد بخواهند، نه وعده‌ای تازه، که نتیجه اقدامات قبلی را مطالبه کنند. هر برنامه‌ای که اجرا نمی‌شود، هر تعهدی که به سرانجام نمی‌رسد و هر سالی که بدون بهبود محسوس کیفیت هوا سپری می‌شود، باید با پاسخ‌گویی همراه باشد. بحران آلودگی هوای تهران دیگر به هشدار تازه، جلسه جدید یا وعده‌ای دیگر نیاز ندارد، به اقدام، نتیجه و پاسخ‌گویی نیاز دارد. مردم تهران انتظار خارق‌العاده‌ای ندارند. نمی‌خواهند هر روز پیش از خروج از خانه، شاخص آلودگی را بررسی کنند یا نگران سلامت کودکان و سالمندان خانواده باشند. نمی‌خواهند میان تعطیلی مدرسه، خانه‌نشینی و قرار گرفتن در معرض هوای آلوده یکی را انتخاب کنند. خواسته آن‌ها روشن و ابتدایی است: زندگی در شهری که نفس کشیدن در آن سلامتشان را تهدید نکند. حق نفس کشیدن در هوای پاک، امتیازی نیست که مردم برای برخورداری از آن منتظر تصمیم مسئولان بمانند. این حق باید تضمین شود؛ نه فقط در روزهای خاص که در تمام روزهای سال.
