آداب و رسوم شب یلدا «چله شو» در استان مازندران

به گزارش خبرگزاری برنا از مازندران ، شب یلدا در تمام مناطق ایران با برگزاری مراسم شب نشینی و جشن و سرور و خوردن خوراکی‌های خوشمزه زمستانی و البته گاهی هم تابستانی (مثل هندوانه) همراه است. برای مثال تهرانی‌های قدیم برای شب یلدا فال گردو می‌گرفتند،خوردن هندوانه در شب یلدا را در کنار خربزه و انار خوش‌یمن و با برکت می‌دانستند و عقیده داشتند هندوانه به خاطر گرد بودنش نماد خورشید است. یا یزدی‌ها که به شب یلدا «شولی چله» می‌گویند و حتما باید در این شب آش سنتی شول را میل کنند.

اما آداب و رسوم شب یلدا در مازندران تقریباً در اغلب شهرهای این استان مشترک است و یکی از جذاب‌ترین رسوم شب یلدا در شهرهای این استان اجرا می‌شود. چله شو به زبان مازندرانی یعنی شب چله و این عبارتی است که مردم این استان برای شب یلدا به کار می‌برند. آداب و رسوم مردم مازندران در شب یلدا همانند دیگر استان‌های کشور، بسیار جذاب است. در این شب مردم با دیدن هم در کوچه و خیابان و تبریک شب یلدا به گویش مازندرانی این روز را برای هم به یاد‌ماندنی‌تر می‌کنند. در ادامه به بررسی جزییات آداب و رسوم شب یلدا یا چله شو در استان مازندران می‌پردازیم.

نقش زنان در برگزاری مراسم شب چله مازندران

در مازندران به جرات می‌توان گفت که بخش مهمی از انجام تدارکات یلدا بر عهده خانم‌های خانه است. آماده کردن انواع شیرینی محلی خانگی، غذاهای لذیذ شب چله و چیدمان میز یلدا همانند بسیاری از شهرهای ایران توسط خانم‌ها و مادران خانه انجام می‌شود.

در شب یلدا هر سال دوستان و فامیل در خانه یکی از اهالی روستا جمع می‌شوند. به همین منظور معمولاً خانم‌های فامیل و برخی همسایه‌ها از صبح روز ۳۰ آذر دور هم جمع می‌شوند و با کمک هم شیرینی‌ها و غذاها را آماده کرده و تزیینات سفره شب یلدا را انجام می‌دهند.

برای تدارکات شب یلدا زنان دوست و همسایه و آشنا درست مثل زمانی که در خانه خودشان کار می‌کنند، به صاحب‌خانه کمک می‌کنند تا بهترین میز یلدایی را برای دورهمی این شب آماده کنند. سپس همگی به همراه اعضای خانواده در یک خانه دور هم جمع می‌شوند و یک شب به یادماندنی را در کنار هم رقم می‌زنند.

آداب و رسوم شب یلدا در مازندران؛ چله شو دور یک «میزد»

در زبان مازندرانی به میز یا سفره‌ای که خوراکی‌های شب یلدا را روی آن می‌چینند «میزد» می‌گویند. در فرهنگ بومی مازندران برای شب یلدا این «میزد» که معمولا روی یک کرسی چیده می‌شود پر است از انواع میوه‌های مختلف، مغزها و آجیل و انواع دانه‌های بو داده. جالب است بدانید که ایرانیان باستان این شب را شب تولد الهه مهر «میترا» می‎‎پنداشتند و به همین علت این شب را جشن می‎گرفتند و سفره ای رنگین می‌گستردند و”میزد” نثار می‌کردند. «میزد» نذری یا ولیمه‎ای بود غیر نوشیدنی، مانند گوشت و نان و شیرینی و حلوا. مازندرانی‌ها اعتقاد دارند در این شب بهتر است میوه‌هایی که دانه بیشتری دارند را میل کنند (مثل انار و هندوانه) که نمادی از برکت و حاصل‌خیزی و باروری هستند. علاوه بر این فلسفه خوردن انار و هندوانه را هم رنگ سرخ‌شان می‌دانند که که سرخی خورشید را در تاریکی طولانی‌ترین شب سال تداعی می‌کند. حتی در گذشته که انار و هندوانه کمتر بود زنان خانه این میوه‌ها را در یک جای امن و دور از دسترس بچه‌ها (حتی آویزان در یک چاه آب) نگه می‌داشتند تا در شب یلدا برای مهمانان بیاورند. گذاشتن گل‌های طبیعی و سبزه روی سفره چله شو یک رسم دیگر در میان آداب و رسوم شب یلدا در مازندران است.

فال گرفتن از آداب رسوم شب یلدا در استان مازندران

مردم مازندران در شب یلدا رسم جالبی برای فال گرفتن دارند. در برخی از خانه‌ها مراحل فال گرفتن درست مثل دیگر شهرهای ایران با دیوان حافظ انجام می‌شود. برای گرفتن فال حافظ شب یلدا بزرگ فامیل به نیت تک تک جوانان جمع فال می‌گیرد و با صدایی بلند می‌خواند.

اما مردم مازندران یک فال جالب با گردو نیز در شب یلدا می‌گیرند. برای این کار یک سینی بزرگ گردو را روی سفره یلدا می‌گذارند. در انتهای شب هر فرد چشم‌هایش را می‌بندد و مقداری گردو از سینی بر‌می‌دارد. تقریباً هر نفر ۵ تا نهایتاً ۶ گردو برمی‌دارد و شب موقع خواب گردوها را زیر تشک خود می‌گذارد. صبح که بیدار شدند همه گردوها را می‌شکند. اگر گردوها سفید و خوب بودند، یعنی فال خوب بوده و نیت آن فرد برآورده خواهد شد.

یکی دیگر از شیوه‌های جالب فال گرفتن در مازندران «فالگوش ایستادن» است؛ به این ترتیب که دو زن یا دختر یک کلید و آینه در دست می‌گیرند و سر راهی می‌ایستند. سپس نیت می‌کنند و با گوش دادن به صحبت عابرانی که رد می‌شوند، فال خود را تعبیر می‌کنند.

شب یلدا؛ شب عیدی و خرجی و تیکه‌ای برای تازه عروس‌ها در مازندران

یکی دیگر از آداب و رسوم شب یلدا در مازندران عیدی دادن به کوچک‌ترهاست. یک رسم دیگر این است که دختران جوان صورت خود را می‌پوشانند و به میان جمع می‌رود. اگر دیگران بتوانند فرد را تشخیص بدهند نشانه خوبی است و به قول معروف احتمالا بخت آن دختر باز می‌شود. از سوی دیگر اگر خانواده‌ای در آن سال برای پسرشان نامزد گرفته باشند به اصطلاح برای او خرجی می‌فرستند. این خرجی شامل موادی مثل مرغ، ماهی، اردک یا بوقلمون در کنار تمام میوه‌ها، آجیل تئین شب یلدا و شب‌چره‌های شب یلدا است

نی زدن و آواز خواندن از آداب و رسوم یلدا در مازندران

موسیقی و آواز خواندن یکی دیگر از رسوم جالب مازنی‌ها در شب یلدا است. در قدیم اکثر مازندرانی‌ها در این شب (لَله وا) یا نی می‌نواختند و در کنار آن‌ها فرد دیگری آواز می‌خواند. در گذشته از ساز نی معمولا برای خواندن آوازهای غمگین استفاده می‌شد و برای ترانه‌های شادتر از سازی به نام «دوسر کِتِن» استفاده می‌شد که نوعی ساز کوبه‌ای و درواقع همان نقاره کوچک است. نواختن این دو ساز، آواز خواندن و بازی‌های محلی مازندران در شب یلدا هنوز هم از رایج‌ترین تفریحات در بسیاری از شهرها و روستاهای مازندران در شب چله محسوب می‌شوند.

دلجویی از خانواده‌های عزادار و قول و قرار عروسی

دلجویی از خانواده‌های عزادار که پیش از شب یلدا عزیزی را از دست داده‌اند یکی دیگر از آداب و رسوم شب یلدا در مازندران و به خصوص مناطقی مثل کلاردشت است. در صورت وقوع چنین اتفاقی اهالی فامیل و دوستان چندان به شادی نمی‌پردازند و بزرگان و بستگان درجه یک، شب چله را در این خانواده ها سپری می کنند تا از آن‌ها دلجویی کنند. علاوه بر این اگر دو خانواده قصد داشته باشند با هم وصلت کرده و دختر و پسرشان را عروس کنند یکی از خوش‌یمن‌ترین شب‌ها را برای گذاشتن قول و قرار عقد و عروسی چله شو یا همان شب یلدا می‌دانند. بزرگان قوم اعتقاد دارند که در این شب زمین نفس می کشد و از این به بعد روزها به اندازه یک «جو» بلند شده و شب ها کوتاه می‌شوند.

انتهای پیام