رحمت امینی: در «p۲» آشنایی‌زدایی به شکل موفقی اتفاق افتاده است

به گزارش خبرگزاری برنا،در ادامه برنامه دوشنبه‌های نقد تئاترکانون ملی منتقدان تئاتر ایران، دوشنبه 14 مهر، نشست نقد و بررسی نمایش «P2» به کارگردانی مرتضی میرمنتظمی پس از اجرای نمایش، برگزار شد؛ در این نشست که با حضور جمع کثیری از تماشاگران برگزار شد، علاوه بر کارگردان نمایش، عباس جمالی، آزاده صمدی، فرزانه سهیلی و حسین امیدی و منتقدانی چون رحمت امینی ، بهزاد صدیقی و عرفان پهلوانی حاضر بودند.

رحمت امینی در ابتدای این نشست گفت: من همه بازیگران گروه را از قبل می‌شناختم و در تمرین‌ها و کلاس‌های متعددی با آنها همراه بودم و بنظرم کار گروهی p2 کارخوب و منسجمی از کاردرآمده و بابت این انسجام و یکدستی به کارگردان نمایش تبریک می‌گویم.

وی در خصوص سابقه پرداختن به کارهای اینچنینی که به ادبیات کهن تعلق دارند گفت: سابقه پرداختن به یک موضوع کهن را می‌توانیم در دو سه اثر خیلی قدیمی پیدا کنیم، یکی داستان ضحاک شاهنامه و دیگری هم در متون قبل از اسلام که آن را با نام آژیدهاک می‌شناسیم که بهرام بیضایی هم به آن متن نگاهی داشته است.

این استاد تئاتر در ادامه اصافه کرد: خوشحالم که یک گروه تئاتر به دنبال یکی از متون خودمان رفته است، چون اصولا بچه‌های تئاتری سراغ اقتباس از متونی مثل هملت، مکبث و امثال اینها می‌روند که امتحان خودشان را پس دادند و البته همگی هم متون خوبی هستند اما یکبار در دنیا به شکل مطمئن، شناخته شده و درام در دنیا درآمدند و رفتن به سمت آن‌ها خطرات کمتری دارد،ولی وقتی به سراغ متونی مثل ضحاک میرویم کار سخت‌تر می‌شود.

امینی با تاکیدبر اینکه «p2» به نوعی آشنایی‌زدایی کرده است توضیح داد: پدیده آشنایی زدایی که در ابتدا در کارهای شکل‌گرایان روسی مطرح شد، این است که از یک پدیده شناخته شده، چیز متفاوتی دربیاوریم، همین اتفاقی که در p2‌رخ داده است یا مثلا فیلم نوح که اخیرا ساخته شده و از یک قصه به ظاهر تکرار شونده، آشنایی زدایی می‌کند. براساس دسته‌بندی هایی که برای اقتباس وجود دارد، نوع اقتباس در این کار اینگونه است که اندیشه و رگه‌ای از متن مرجع می‌گیرد و چیز جدیدی خلق می‌کند.نقد من به نویسنده این نمایش این است که هم نشانه‌های آشنایی ما با ضحاک را به ما داده و هم چیزهای تازه و جدیدی از خودش اضافه کرده است.شاید دلیلش این بوده که نویسنده هم می‌خواسته نشانه‌های مستقیمی مثل ارنواز و شهنواز و کاوه را داشته باشد و هم می خواسته اندیشه ‌و رویکردش را در بیان مسیر امروزی قرار بدهد.

کارگردان نمایش «یک بزرگداشت باشکوه» در توضیح ویژگی‌های این نمایش اضافه کرد: آیا نویسنده این نمایش فکر کرده که اسامی که بیان می‌شود، اساسا ربطی به زبان و دوران آرکائیک ندارند وچون لباس‌ها و موبایل المان های امروزی هستند، پس می‌شد نام‌ها چیز دیگری می‌شد.

رحمت امینی در خصوص بحث اقتباس کار که مربوط به شاهنامه فردوسی است تصریح کرد: نوع اقتباس در این کار هم ریشه در داستان کهن دارد و هم در اندیشه امروزی که از نقاط مثبت نمایش است، ضمن اینکه زبانی که در نمایش به کار می‌رود برخلاف برخی از نمایشنامه‌های اینچنینی که زبان مجعول دارند، زبان قابل فهم و درکی است و تماشاگرمی‌تواند هم در ساحت دستورزبان ارتباط برقرارکند و هم در انتقال معنا.

وی در پایان گفت: اگر کارگردان بتواند در گروه خودش یک فکر و اندیشه را به گونه ای القا کند که همه بازیگرها به سمت هدف نهایی حرکت کنند اجرای خوبی می شود که خوشبختانه در این اجرا رخ داده بود؛ ضمن اینکه اجرای آزاده صمدی و عباس جمالی چون باهم بیشتر هم در ارتباط بودند بهتر بود ولی بقیه بازیگران هم پا به پای گروه پیش آمدند و کار را به نتیجه رساندند.

آزاده صمدی که در این نمایش نقش شهنواز را ایفا می‌کند گفت: وقتی آقای جمالی کار را برای من توضیح دادند و من از ایشون خواستم که متن را بدهند گفتند که شیوه کار اینگونه است که متن در طول اجرا و صحنه به صحنه و براساس حس بازیگر و فضای اجرا نوشته می‌شود و در تمام طول اجرا این اتفاق می‌افتاد.متن را می‌نوشت، رتوش می‌کرد و این برای من تجربه خیلی خوبی بود.مثلا صحنه شکنجه ای که من با خانم سهیلی دارم ایده‌ای بود که سرصحنه توسط بازیگران مطرح و اجرا شد و خیلی از ایده های دیگر هم همینگونه در طول اجرا شکل می‌گرفت.

میرمنتظمی، کارگردان اثرهم در خصوص شیوه طراحی کار که به صورت سه سویه در تالار حافظ است گفت: چون می دانستیم که کار قرار است در تالار حافظ اجرا شود، می دانستیم که کار را باید سه سویه طراحی کنیم و تلاش کردم که کار را به گونه ای طراحی نکنم که از سه طرف، یکجور دیده شود به عبارتی قصد داشتم که کار از هر طرف به یک شکل دیده شود و نمی دانم چقدر در این کار موفق بودم.

فرزانه سهیلی، بازیگر نقش ارنواز در ادامه این نشست گفت: چیزی که در این نمایش برای من خیلی جذاب بود این بود که ما از ارنوازو شهنواز چیزهای بسیار کم و کلی می‌دانیم ولی در این کار شخصیت هرکدام از این زنان تغییر کرد و هرکدام نماد یک قشر خاصی از زنان شدند؛ ضمن اینکه در جشنواره فقط بحث حرکت و تئاتر فیزیکال جذاب بود اما در این اجرای عمومی همه چیز خیلی متفاوت و جذاب است.

عباس جمالی که علاوه بر نویسندگی متن نمایش، نقش ضحاک را هم در این نمایش ایفا می‌کند گفت: قصه متن از جشنواره فجر شروع می‌شود و نقطه ابتدایی کار از آذر و دی آغاز شد و چون کار ما بخش بین‌الملل بود و منتظر گروه ارمنستان بودیم، براساس آن، شروع به نوشتن کردیم و برای جرای عموم دوباره نوشتیم و دوباره در تمرین‌ها متن چکش‌کاری شد و کلا تغییر کرد.

وی افزود: متنی که برای جشنواره نوشتم چون برای جشنواره بین‌الملل بود، با این متن تفاوت دارد و در این نمایش فرمت کار عوض شد چون در جشنواره، کار به سه زبان انگلیسی، ارمنی و فارسی بود و ما متن را براساس آن قابلیت‌ها و قابلیت‌های بازیگران ارمنی کار نوشتیم علاوه بر آن، چون آنها خیلی خوب نمی‌توانستند دیالوگ بگویند و کار بیشتر روی حرکت بسته شده بود، متن طبق همان فضاها و حرکت ها نوشته شد ولی در اجرای عموم به قصه فکر کردیم و به سراغ قصه گفتن رفتیم.

وی افزود: یکسری مفاهیم برای این جهان است، مثلا بعضی‌ها گالیله را اجرا می کنند ولی از مفاهیمی استفاده می کنند که مربوط به زمان گالیله نیست و برای زمان ماست، اما ما اینجا با مخاطب قرارداد میبندیم که بیایید وارد جهان ما شوید فارغ از اینکه شاهنامه چه گفته، وارد جهانی که ما ساختیم بشوید یعنی اسم کار ما ضحاک یا شهنوازو ارنواز نیست، اسم کار ما p2 است.ما از زمانی که اجرا شروع می شود چیزی را به جهان دیگری ارجاع نمی دهیم، اینجا جهان خودش در حال ساخته شدن است.

بهزاد صدیقی هم به عنوان دیگر منتقد این نشست گفت: متون ادبیات کهن سرشار از کهن الگوهای ایرانی است و اینکه کارگردان و نویسنده جوان به سراغ این متون رفتند جای خوشحالی دارد ولی به نظرم معاصرسازی اثر به درستی انجام نشده و نیاز به تامل بیشتری دارد.

وی ادامه داد: فکر می‌کنم مقوله‌ای که در ادبیات کهن باید توجه بشود همان بحث کهن الگوهاست که باید برای مخاطب امروز به شکل تازه تری به آن نگاه بشود و از نگاه کلاسیک و قدیمی دوری شود و برای مخاطب اینجایی و اکنونی در این دوره تاریخی کار نوشته شود.اما اینکه مثلا بخواهیم با نشان دادن یکسری وسایل ارتباط جمعی مثل موبایل و اینها کار را مدرن تلقی کنیم درست نیست.

این عضو کانون ملی منتقدان تئاتر گفت: اساسا هر تئاتری به مسائل اجتماعی و سیاسی نگاه دارد و به این موضوعات می تواند به صورت جدی بپردازد که گاهی این کارها بسیار جدی و دیدنی می‌شوند و گاهی هم به مرز شعار و تکرار نزدیک می‌شود، که خوشبختانه این موضوع در این p2 وجود نداشت.در حوزه متن هم باید بگویم نویسنده و کارگردان به لحاظ زبان و هم نشانه‌شناسی از نشانه‌ها به خوبی استفاده کردند و تلاش کردند جدای از نشانه های معمولا آشنا و امروزین، از نشانه های مدرن و امروزی هم استفاده کنند.

صدیقی ادامه داد: من این موضوع را بسیارمی‌ستایم که آقای جمالی متنی را که برای جشنواره نوشته بودند برای اجرای عمومی تغییر دادند چون اینکه نویسنده توجه کند که متن نمایشش را برای کدام جغرافیا و مخاطب می‌نویسد و اجرا می کند، نگاه دغدغه مند و هوشمندانه‌ای است که در کمتر کسانی می‌بینیم و اغلب نویسندگان همان اثری را برای اجراهای عمومی می‌نویسند و اجرا می کنند که در جشنواره‌های داخلی و خارجی اجرا کردند.