امنیت سایبری؛ جبهه نوین جنگهای مدرن
در الگوی نوین جنگ، قدرت ملی دیگر تنها با تسلیحات سخت، توان نظامی کلاسیک یا کنترل جغرافیا سنجیده نمیشود؛ بلکه داده، الگوریتمها، شبکههای ارتباطی و زیرساختهای دیجیتال به مؤلفههایی تعیینکننده در توازن قدرت کشورها تبدیل شدهاند. امروز کشورها میتوانند بدون شلیک حتی یک گلوله، با عملیات سایبری هدفمند عملکرد نهادهای حیاتی، زنجیره تصمیمسازی و حتی اعتماد عمومی را مختل کنند؛ واقعیتی که نشان میدهد میدان نبرد از خطوط تماس فیزیکی به شبکهها و سامانههای اطلاعاتی منتقل شده است.
به گزارش برنا، این تغییر پارادایم، مرز میان صلح و جنگ را نیز سیال کرده است. اقدامات خصمانه میتوانند در پوشش فعالیتهای فنی، اقتصادی یا خدماتی انجام شوند و آثار آنها گاه همسنگ حملات نظامی کلاسیک باشد. به همین دلیل، میزان تسلط بر زیرساختهای دیجیتال، توان حفاظت از دادهها و قابلیت اختلال در سامانههای حیاتی طرف مقابل، به شاخصهای اصلی بازدارندگی راهبردی بدل شدهاند.
از سناریوی تخیلی تا واقعیت عملیاتی
تا حدود یک دهه پیش، جنگ سایبری بیشتر در قالب سناریوهای نظری یا روایتهای سینمایی مطرح میشد، اما تحولات سالهای اخیر نشان داد که فضای سایبری به یک میدان عملیاتی مستقل تبدیل شده است. عملیاتهای پیچیده سایبری ثابت کردهاند که دولتها میتوانند با هزینهای بهمراتب کمتر و ریسک سیاسی پایینتر، آثار راهبردی قابل توجهی بر رقبا تحمیل کنند و فشار ژئوپلیتیکی پایدار ایجاد نمایند.
نمونه شاخص این تحول، بدافزار «استاکسنت» در سال ۲۰۱۰ بود؛ رویدادی که مفهوم «سلاح سایبری دولتی» را بهصورت عملی وارد ادبیات امنیت بینالملل کرد. این بدافزار با هدف قرار دادن سامانههای کنترل صنعتی، نشان داد که کدهای نرمافزاری میتوانند بدون حمله نظامی مستقیم، به زیرساختهای حیاتی نفوذ کرده و عملکرد آنها را مختل کنند. اهمیت استاکسنت تنها در نتایج عملیاتی آن نبود، بلکه این واقعیت را آشکار کرد که حتی سامانههای ظاهراً ایزوله نیز مصونیت مطلق ندارند و زنجیره انسانی و فرایندی همواره میتواند به نقطه نفوذ تبدیل شود.
تهدیداتی که به زندگی روزمره رسیدهاند
گسترش تهدیدات سایبری تنها به زیرساختهای راهبردی محدود نمانده و به فناوریهای روزمره نیز سرایت کرده است. خودروهای متصل، تجهیزات هوشمند خانگی و سامانههای دیجیتال مصرفی، در صورت ضعف طراحی امنیتی میتوانند به بستری برای حملات پیچیده تبدیل شوند. آزمایشهای نفوذ به خودروهای متصل نشان داده است که مهاجمان حتی قادرند کنترل برخی سامانههای حیاتی وسیله نقلیه را در اختیار بگیرند؛ موضوعی که نشان میدهد تهدید سایبری دیگر صرفاً مسئلهای فناورانه نیست، بلکه میتواند پیامدهای مستقیم جانی و اجتماعی نیز داشته باشد.
همافزایی عملیات سایبری و نظامی
جنگ روسیه و اوکراین نمونهای عینی از پیوند عملیات سایبری با عملیات نظامی کلاسیک بود. حملات سایبری به زیرساختهای ارتباطی و ماهوارهای پیش از آغاز عملیات نظامی، نشان داد که تضعیف زنجیره ارتباطی و آگاهی موقعیتی میتواند مقدمه موفقیت عملیات میدانی باشد. این تجربه بهروشنی ثابت کرد که جنگهای آینده ممکن است پیش از شلیک نخستین گلوله، در لایه سایبری آغاز شوند.
زیرساختهای حیاتی؛ هدف دائمی حملات
امروز زیرساختهای انرژی، حملونقل، ارتباطات و خدمات عمومی بهطور فزایندهای در معرض تهدیدات دیجیتال قرار دارند و پیامدهای حملات موفق میتواند از اختلال اقتصادی تا تلفات انسانی گسترش یابد. علاوه بر این، گسترش سامانههای ماهوارهای و اینترنت فضایی، میدان رقابت سایبری را به فضا نیز کشانده و نشان داده است که پیچیدگی فناوری به معنای مصونیت در برابر تهدیدات نیست.
در کنار این روند، فعالیت گروههای هکری با اهداف جاسوسی و خرابکاری، نگرانیهای جهانی را افزایش داده است. گزارشهای امنیتی نشان میدهد که برخی نفوذها با هدف دسترسی بلندمدت به زیرساختهای حیاتی انجام میشوند تا در زمان بحران، امکان اخلال گسترده فراهم باشد؛ رویکردی که تهدیدات سایبری را به یک خطر دائمی و در حال تکامل تبدیل کرده است.
امنیت سایبری؛ ستون فقرات بازدارندگی نوین
تجربههای عملیاتی سالهای اخیر نشان میدهد که فرض مصونیت کامل در برابر حملات سایبری، یکی از خطرناکترین خطاهای راهبردی است. سازمانها و دولتها باید وقوع نفوذ را محتمل بدانند و راهبردهای دفاعی خود را بر پایه شناسایی سریع، مهار مؤثر و بازیابی فوری طراحی کنند. امنیت سایبری دیگر یک موضوع فنی حاشیهای نیست؛ بلکه به یکی از ارکان اصلی تابآوری ملی، ثبات اقتصادی و بازدارندگی راهبردی تبدیل شده است.
در جهان امروز رقابت قدرتها پیش از آنکه در میدانهای نبرد سنتی تعیین تکلیف شود، در شبکهها، سامانهها و زیرساختهای دیجیتال جریان دارد. از این رو، هرگونه غفلت از سرمایهگذاری و سیاستگذاری جدی در حوزه امنیت سایبری، به معنای واگذاری ابتکار عمل در جبههای است که اگرچه دیده نمیشود، اما آثار آن کاملاً واقعی و گاه جبرانناپذیر خواهد بود.
انتهای پیام/
