سفر رئیسجمهور و سرفصلهایی از اولویتهای مازندران
سفر رئیس دولتها به هر استان گامی برای کمک به رفع سریعتر مشکلات آن استان است. پیگیری مستقیم چالشها، آشنایی دقیقتر مدیران ملی با فرصتها، تصمیمگیریهای کلان و برخی گرهگشاییها در همین سفرها انجام میشود.
سفر رئیسجمهور پزشکیان به مازندران بهانهای است تا تعدادی از چالشهای این استان به طور مختصر و گذرا بار دیگر مرور و یادآوری شود. چالشهایی در حوزههای گوناگون که برخی از آنها مانند ابربحران پسماند در دولت چهاردهم و طی یک سال اخیر با گامهایی بلند و جدی در مسیر کمرنگ شدن قرار گرفته و بعضی دیگر نیز هنوز نیازمند توجه بیشتر هستند. در این میان حتی چالشهایی مانند پسروی آب دریای خزر و شدت گرفتن آلودگی هوا در مازندران را هم میتوان مشاهده کرد که اگرچه توان و امکانِ جلوگیری از اصلِ چالش وجود ندارد، اما برای پیشگیری از پیامدهای آنها به برنامهریزی دقیق و جامع نیاز است.
اگرچه روند اجرای طرحهای زیرساختی مازندران در دولت چهاردهم با تخصیص اعتبارات قابل توجه و جذب سرمایهگذار بهتر از گذشته شده است، اما گرههای باز نشده مازندران پرتعداد هستند.
خاطر ناآرام کشاورزان
حوزه مهم و استراتژیک کشاورزی در مازندران که اولویت اصلی اقتصاد این استان است، سالهاست که با چالش اساسی بازار دست و پنجه نرم میکند. کشاورزان مازندرانی به دلیل در نظر گرفتن برخی سیاستهای تنظیم بازار معمولا هر سال برای فروش برنج با قیمتی که هزینهها و حاشیه سود امن آنها را تامین کند با مشکل مواجه هستند. واردات بیرویه برنج به ویژه در زمان برداشت و عرضه محصول سبب شده کشاورزان مازندران که حدود نیمی از برنج مورد نیاز کشور را تامین میکنند، خاطری آسوده برای فروش محصولات خود نداشته باشند. گرانی نهادههای کشاورزی نیز هر سال بر رنج برنجکاران مازندران میافزاید.
چالشهای گردشگری برای مازندرانیها
گردشگری هرچند که برای مازندرانیها یک فرصت اقتصادی است، اما طی سالهای اخیر به دلیل توسعه نیافتن زیرساختها همزمان با رشد حضور مسافران و نبود برنامه و ساز و کار هدفمند برای بهرهگیری از گردشگری در استان، این فرصت اقتصادی به چالشی برای مازندرانیها تبدیل شده است.
گسترش نیافتن زیرساختهایی مانند راهها سبب شد که ماه به ماه بر ترافیک شهرها و جادههای مازندران افزوده شود و بومیان استان در برخی مواقع حتی برای انجام کارهای ضروری روزمرهشان نیز با مشکل مواجه شوند.
واقعیت این است که گردشگری هنوز در مازندران به ساز و کار حرفهای نرسیده و در فرآیندی غیراستاندارد پیش میرود که خروجی آن در هر تعطیلات، انباشت زبالهها، افزایش قیمتها، ترافیک سنگین، فشار بر زیرساختهای خدماتی استان و ایجاد چالشهای روزمره برای بومیان است.
پایگاه آتشنشانی جنگلهای هیرکانی
آتشسوزی هولناک جنگلهای الیت مرزنآباد که آبان امسال به رخ داد و حدود ۲ هفته ادامه داشت، ضرورت راهاندازی پایگاه آتشنشانی ویژه جنگلهای هیرکانی و اختصاص بالگرد آتشنشان به استانهای شمالی به ویژه مازندران را بیشتر از همیشه اثبات کرد. جنگلهای مازندران و نوار شمالی ایران هر سال دچار دهها آتشسوزی عمدی و غیرعمدی میشوند. تغییر اقلیم و کاهش بارشها نیز در سالهای اخیر این روند را تشددی کرده است. به طوری که امسال سریالی از آتشسوزیها در جنگلهای مازندران رخ داد که مهیبترین آن آتشسوزی جنگل الیت در منطقه حفاظت شده چهارباغ چالوس بود.
در هر آتشسوزی عرصههای طبیعی معمولا تصویری تکراری از کمبود امکانات برای مقابله با آتش به چشم میآید. در مورد آتشسوزیهای جنگلهای شمال اما علاوه بر تجهیزات اولیه و خودروها و موتورهای مناسب تردد در مناطق سختگذر، به بالگرد برای انجام عملیات هوایی پیش از بحرانی شدن وضعیت هم نیاز است.
چندی پیش حسینعلی محمدی شیرکلایی مدیرکل مدیریت بحران مازندران اعلام کرد که پیگیری برای احداث پایگاه امداد و اطفای هوایی با ظرفیت ۲ فروند بالگرد مستقر و یک بالگرد آبپاش در فرودگاه شهدای ساری در دستور کار قرار دارد و جانمایی در برای ساخت ایستگاه امداد و اطفای حریق هوایی در ۲ شهر مازندران در حال پیگیری است.
زخم عفونی پسماند
چالشهای محیط زیستی مازندران کم نیستند. از آلودگی هوا که چند سالی است گریبانگیر مازندرانیها شده تا ورود پسابها و آلایندهها به آبهای سطحی و زیرزمینی. اما مهمترین چالش استان در حوزه محیط زیست مساله پسماند است که در یک سال اخیر گامهای جدی برای کاهش آن برداشته شده است و در همین سفر رئیسجمهور نیز قرار است چند طرح بزرگ مرتبط با آن به بهرهبرداری برسد.
اما هنوز تا حل کامل بحران پسماند در مازندران فاصله زیادی باقی است. روزانه بیش از سه هزار تن زباله در استان تولید میشود که در زمان حضور مسافران به ۲ برابر و حتی بیشتر هم افزایش مییابد. محل دپوی عمده این زبالهها ۲۷ سایت پسماند است که در دل جنگلهای مازندران قرار دارند و در هیچ کدام نیز زیرساختهای اولیه و ضروری برای چنین فضایی وجود ندارد. سایت زباله قائمشهر در کنار رود مهم تلار، سایت زباله جویبار در کنار شالیزارهای منطقه، سایت زباله بابلسر در زمینی ساحلی و چندین سایت زباله دیگر نیز در مناطق غیرجنگلی و با فاصله کمی از مناطق مسکونی قرار دارند. سایت زباله انجیلسی بابل و سایت زباله عمارت آمل نیز شاخصترین نقاط استان در این بحران هستند.
با وجود انجام اقداماتی شاخص برای حل معضل زباله در بهشهر، قائمشهر، نور و تنکابن، در برخی نقاط دیگر استان بحران همچنان پابرجاست. انباشت میلیونها تن زباله در سایت انجیلسی بابل از یک سو و تعطیلی این سایت به دلیل شرایط بحرانی از سوی دیگر، نشان دهنده باز بودن پرونده پسماند در این شهرستان بزرگ و مهم استان است.
برای آملیها نیز در همچنان بر همان پاشنه میگذرد و بلاتکلیفی سایت زباله عمارت ادامهدار است. سایتی که پس از چند دهه دپوی پسماند به کوهی از زباله تبدیل شده و تا امروز پیگیریهای مستمر در سطح ملی و استانی برای گرهگشایی از آن نتیجهای نداشت.
آلودگی هوا؛ بلای تازهوارد به زندگی مازندرانیها
مازندرانیها چند سال است که آلودگی هوا را مانند ساکنان سایر کلانشهرهای کشور تجربه میکنند. هرچند آلودگی هوای مازندران بسیار دور از ذهن بود، اما کاملا واقعی است. افزایش منابع آلودگی هوا مانند بیشتر شدن تعداد خودروها اعم از خودروهای ساکنان استان و مسافران و مهمتر از آلودگیهای ناشی از رعایت نشدن ضوابط محیط زیستی در برخی واحدهای صنعتی سبب شده که وارونگی و آلودگی هوا در این استان هم به ویژه در نیمه دوم سال کیفیت هوای استان را کاهش دهد.
بر اساس آمارها و برخی مستندات اداره کل هواشناسی و اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران، شدت آلودگی هوا در برخی روزهای سال برای تعدادی از شهرهای مازندران مانند آمل، ساری، بهشهر و نکا گاهی به مرز هشدار هم میرسد. مازندرانیها امسال روزهای آلوده را بیشتر از سالهای گذشته تجربه کردند و برای نخستین بار نیز در این زمینه هشدار صادر شد.
نبود ایستگاههای آلایندگیسنجی در نقاط مختلف استان سبب شده که آمار دقیق و مشخصی از میزان وجود آلایندهها در هوای مازندران اعلام نشود. در حال حاضر چهار ایستگاه سنجش آلایندههای هوا در مازندران وجود دارد که سه ایستگاه آن قابلیت پایش ذرات کمتر از ۲.۵ میکرون را دارند و از این سه ایستگاه نیز فقط ۲ ایستگاه فعالیت میکنند.
این در حالی است که حدود ۸ سال از مصوبه راهاندازی ۶ ایستگاه سنجش آلایندهها توسط کارگروه کاهش آلودگی هوای مازندران در مناطق مختلف مازندران میگذرد، اما با وجود پیگیریهای مستمری که در این زمینه هنوز خبری از راهاندازی این ایستگاهها نیست.
مازوتسوزی؛ چالش رو به رشد مازندران
سوزاندن مازوت در مازندران سالهاست که رشیههای آلودگی هوای این استان را تقویت و گستردهتر میکند. مهمترین منبع آلودگیهای ناشی از مازوتسوزی در مازندران، نیروگاه نکا است. نیروگاهی که از سال ۱۳۸۶ تا کنون از منبع پایدار تولید برق به یک منبع پایدار تولید آلودگی و تهدید سلامت مردم منطقه هم تبدیل شده و بیخ گوش میانکاله به دلیل تأمین نشدن گاز مورد نیاز، نه فقط در زمستان، بلکه در کل سال مازوت میسوزاند؛ حدود یک میلیارد لیتر در سال!
روزانه بین ۵ تا ۶ میلیون لیتر مازوت در این نیروگاه که بر پایه مصرف گاز طراحی شده سوزانده میشود و دود ناشی از آن هم بدون هیچگونه پالایشی در آسمان مناطق شرقی و مرکزی استان گسترده میشود. به گفته کارشناسان و مسئولان محیط زیست استان مازوت مصرفی در این نیروگاه از نوع بیکیفیت این سوخت است. مسیر دود برآمده از دودکشهای نیروگاه را که دنبال کنیم گاهی تا نور و رویان هم میتوان آن را دید. از شرق هم این آلودگی تا برخی شهرهای گلستان را در بر میگیرد. ضمن اینکه با جریان هوا و وزش باد بین ساحل دریا و دامنه کوهها حرکت میکند و در رفتوآمد است. قرار بود با تکمیل خط لوله دامغان-کیاسر-ساری گاز مورد نیاز این نیروگاه تامین شود. جلساتی هم در سطح وزارتخانه برای این موضوع برگزار شد. اما همچنان خبری از تأمین گاز برای این نیروگاه نیست و ساکنان روستاها و شهرهای اطراف نیروگاه سالهاست که با آلودگی ناشی از سوزاندن مازوت زندگی میکنند.
ورود شیرابه، پساب، فاضلاب به منابع آبی
هرچند که یکی از طرحهای قابل بهرهبرداری در سفر رئیسجمهور به مازندران، مدول دوم تصفیهخانه فاضلاب نوشهر و چالوس است و برای گسترش زیرساختهای استان در این حوزه گامهایی برداشته شد، اما مازندران هنوز در تصفیه فاضلاب با سرانه میانگین کشوری فاصله زیادی دارد.
تصفیه فاضلاب در مازندران نسبت به میانگین کشوری ۳۵ درصدعقب ماندگی دارد. در حال حاضر ۱۸شهر استان با جمعیت حدود ۳۸۰ هزار نفر طرح اجرایی فاضلاب دارند و نسبت جمعیت زیر پوشش شبکه فاضلاب به جمعیت زیر پوشش آب شهری استان حدود ۱۹ درصد است. به همین دلیل عمده فاضلاب خانگی تولید شده در استان هر روز به رودخانهها و در نهایت به دریا میریزد. از سوی دیگر نبود زیرساخت مناسب برای تفکیک و امحاءِ زباله در استان و دپوی غیراصولی زبالهها در دل طبیعت سبب شده که حجم زیادی شیرابه هر روز وارد منابع آبی استان شود.
نفوذ باندهای زمینخواری در دستگاههای اجرایی
ارزش بالای زمینهای کشاورزی و منابع طبیعی در مناطق ساحلی، دشت و جلگه و عرصههای ییلاقی و کوهستانی در ۲ دهه اخیر چنان بالا رفته که امروزه طبق اعلام رسمی بسیاری از دستاندرکاران، همه مردم کشور را به این خطه سوق داده است.
نمونه بارز این که اکنون جمعیت غیربومی برخی از روستاهای مازندران ۲ تا سه برابر بیشتر از جمیعت بومی شده است. وضعیتی که حتی قوانین و مقررات حفظ کاربری زمین و امنیت غذایی را زیر سوال برده و سبب افزایش چشمگیر مصرف انرژی شده است.
از سوی دیگر اظهارات رسمی مسوولان مازندران نشان میدهد که نفوذ زمینخواری به دلیل ارزش بالای آن امروز به برخی از نیروهای نظارتی و بازرسی هم رسیده است. اگرچه در دولت چهاردهم مبارزه با زمینخواری به شکل پررنگی برجسته شده است، اما ارزش زمین به حدی بالا است که این تخلف پرسود همچنان به شکلهای مختلف در حال انجام است.
سنگاندازی مقابل سنددار کردن رودخانههای استان
مازندران حدود ۱۲۰ رودخانه اصلی و فرعی به طول هفت هزار کیلومتر دارد که دستکم ۲۰ رودخانه از این تعداد رودخانههای بزرگ و اصلی هستند. در این بین نیز رودخانههای تلار، تجن، بابلرود، چشمهکیله، سردآبررود، چالوس، نکارود و هراز مهمترین رودخانههای این استان محسوب میشوند. یکی از مهمترین مشکلات رودخانههای مازندران که قدمتی حدود ۶ دههای دارد، ساخت و سازهای مسکونی، تجاری و موارد دیگر در حریم رودخانهها است. از مجموع طول رودخانههای مازندران، یکهزار و ۵۰۰ کیلومتر آن از مناطق شهری و روستایی عبور میکند و همین نکته نیز خطرساز بودن رودخانهها در زمان وقوع سیل و طغیان را بیشتر میکند.
صدور سند مالکیت به نام دولت برای رودخانهها یکی از راههای جلوگیری از تصرف حریم و بستر این منابع آبی است که سال ۱۴۰۲ در تفاهمنامهای بین وزارت نیرو و سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به طور جدیتری مورد توجه قرار گرفته و حتی منجر به صدور چند برای رودخانهها به نام دولت جمهوری اسلامی ایران شد. اما برخی مخالفتها و مقاومتها سبب شده که روند اجرای این طرح با چالش مواجه شود.
بازپسگیری زمین مرتع حسینآباد بهشهر از سرمایهگذار پتروشیمی
پرونده پرحاشیه و جنجالی پتروشیمی مازندران که با عزم دولت چهاردهم و ابطال مصوبه هیئت دولت دوازدهم متوقف شده، همچنان با توجه به بازپسگیری نشدن زمین مرتع حسینآباد از سرمایهگذار پتروشیمی بسته نشده است. دوستداران محیط زیست انجام اقدامات جدی دیگری را مکمل این تصمیم دولت میدانند که بازپسگیری و اعاده به وضع سابق زمین واگذار شده به سرمایهگذار پتروشیمی و تعیین ضوابط ویژه حفاظت از ذخیرهگاههای زیستکره برای جلوگیری از دستاندازیهای مشابه از جمله آن است.
کتابخانه مرکزی ساری
حدود ۱۵ سال از کلنگزنی کتابخانه مرکزی ساری به عنوان یکی از طرحهای مهم زیرساختی حوزه فرهنگ استان میگذرد. طرحی که تکمیل آن در ۶ دولت همواره از سوی اهالی فرهنگ استان تقاضا شده، اما به سرانجام نرسیده و با وجود وعدههای مستمر مسئولان در چهار دولت دهم، یازدهم، دوازدهم و سیزدهم همچنان در بین طرحهای نیمهتمام مازندران قرار دارد. قرار بود این کتابخانه بزرگ و مجهز طی سه سال به بهرهبرداری برسد، اما پس از حدود ۱۵ سال هنوز در مرحله پیشرفت فیزیکی ۷۰ درصدی مانده و برای تکمیل و بهرهبرداری به تأمین اعتبار نیاز دارد.
تالار مرکزی ساری
افتتاح این مجتمع بزرگ فرهنگی در شرایطی در دولت سیزدهم انجام شد که بخشی از عملیات اجرایی و تجهیز آن باقیمانده بود و هنوز نیز با وجود بهرهبرداری بخشی از آن، این مجتمع به دلیل برخی مسائل اداری به طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته است. به همین دلیل نیز هنوز با گذشت بیش از ۱۷ ماه از افتتاح، این سالن پذیرای هنرمندان و اهالی فرهنگ نیست و جز برگزاری برخی برنامههای مناسبتی و کنسرت و نمایش در یکی از سالنهای آن، سایر بخشها و زیرساختهای مجتمع مورد استفاده قرار نمیگیرد.
پردیس سینما ایران ساری
نزدیک به هفت سال طول کشید تا زمزمههای اولیه ساخت پردیس سینمایی ساری در محل سینما ایران این شهر به مرحله کلنگزنی برسد و حالا نیز حدود پنج سال است که از کلنگزنی میگذرد و خبری نیست. طرحی که قرار بود به عنوان بزرگترین پردیس سینمایی شمال کشور اجرا شود، اما انگار قدرت گرههای کور پیش روی اجرای آن بیشتر از عزم مدیران استان است.
سینما ایران دومین سینمای مرکز مازندران بود که سال ۱۳۳۸ تأسیس شد و دی ۱۳۸۵ به دلیل فرسودگی ساختمان و نداشتن امنیت برای تماشاگران به طور رسمی تعطیل شد. از اوایل دهه ۹۰ تصمیم گرفته شد که در زمین این سینمای پرخاطره یک مجتمع سینمایی جدید و با کیفیت ساخته شود. روز کلنگزنی عبدالحمید قرهداغی معاون وقت توسعه مدیریت و منابع حوزه هنری کشور از تفاهم و همکاری خوب مسئولان مازندران برای اجرای این پروژه خبر داد و اظهار امیدواری کرد که با توجه به پشتیبانیهای مسئولان در استان طی مدت یک سال و نیم این پروژه به بهرهبرداری برسد. اکنون نزدیک به پنج سال از آن روز گذشته و حتی از همان سینمای قدیمی هم خبری نیست.
اعتبارات استانی، خدمات ملی
جمعیت مازندران بر اساس آخرین سرشماری که در سال ۱۳۹۵ انجام شد حدود ۳ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر اعلام شده است. همین رقم نیز به عنوان مبنای در نظر گرفتن اعتبارات ملی برای این استان در نظر گرفته میشود. اما اعتبارات، خدمات و زیرساختهای این استان در طول سال همواره بین ساکنان این استان و مسافرانی که جمعیت شناور مازندران هستند در حال تقسیم شدن است.
بر اساس آمارهای رسمی فقط در تعطیلات نوروز هر سال بیش از ۲۰ میلیون مسافر وارد مازندران میشوند و از زیرساختهای این استان استفاده میکنند. رفتوآمد مسافران در طول سال و به ویژه پایان هفته نیز ادامه دارد. به این جمعیت شناور، باید جمعیتی که تقریبا چند سال است در فرآیند مهاجرت از سایر استانها و به ویژه تهران به جمعیت ثابت مازندران اضافه شدهاند را نیز افزود.
طبق مشاهدات و مستندات، جمعیت ثابت مازندران در حال حاضر -به ویژه پایان هفتهها و در غرب مازندران- به بیش از هفت میلیون نفر میرسد. گواه این امر نیز سبقت تعداد مشترکان غیربومی و خوشنشین برق خانگی از مشترکان بومی در غرب مازندران است.
به استناد آمار شرکت توزیع برق غرب مازندران ۵۱ درصد از مشترکان این شرکت که محمودآباد تا رامسر را زیر پوشش دارد، خوشنشینان و غیربومیان هستند. انتظار مردم و مسئولان مازندران از دولت سیزدهم، تعیین راهبردی ویژه برای این استان است تا با توجه به ارائه خدمات ملی به همه مردم کشور، در فرآیند بودجهریزی، جمعیت استانی مبنای تعیین و توزیع اعتبارات نباشد.
طرحهای نیمهتمام؛ سریال بیپایان کمبود اعتبار
به استناد آمارهای رسمی حدود ۲ هزار طرح نیمهتمام در مازندران وجود دارد که برخی از این طرحها بیش از یک دهه و برخی نیز حدود ۲ دهه است به دلیل تامین نشدن اعتبار مورد نیاز متوقف ماندهاند. دولت چهاردهم طی یک سالونیم اخیر تمرکز خود را بر تکمیل این طرحهای نیمهتمام گذاشته و به رشد پیشرفت فیزیکی این طرحها با تزیرق اعتبارات کمک کرده است. اما میزان اعتبار تزریق شده به بسیاری از این طرحها پاسخگوی نیاز برای تکمیلشان نبود. به ویژه طرحهایی در حوزه آب و راه و ورزش که سالهاست بر زمین ماندهاند.
توجه ویژه به طرحهای راهسازی مازندران
مازندران نیاز مبرمی به اجرا و تکمیل طرحهای راهسازی دارد. تکمیل کمربندیهای نیمهکاره مانند کمربندی فریدونکنار، رویان و برخی شهرهای غربی استان، اجرای آزادراه رامسر-چالوس و در نظر گرفتن این طرح به عنوان قطعه پنجم آزادراه تهران-شمال و ساخت آزادراه قائمشهر-ساری از مهمترین اولویتهای حوزه راه در مازندران هستند که با توجه به نگاه ویژه دولت چهاردهم میتوان گامهای مناسبی در این زمینه برداشت و امید میرود در این سفر نیز توجه ویژهای به این حوزه شود.
نیروی مازاد؛ مانع توسعه شهرهای مازندران
وجود نیروهای مازاد در برخی شهرداریهای استان مانع جدی در مسیر اجرای طرحهای عمرانی و توسعه زیرساختهای شهری است. بخش قابل توجهی از درآمد شهرداریها صرف پرداخت حقوق نیروهای مازاد میشود و اجازه اجرای طرحهای عمرانی را از شهرداریها میگیرد. این معضل را میتوان در شهرداریهای ساری، بابل، آمل، قائمشهر و تنکابن مشاهده کرد.
جذب خارج از ضابطه نیروی کار در سالهای اخیر سبب شده که دست و پای شهرداریها برای اجرای طرحهای عمرانی بسته شود. نمونه بارز این معضل نیز شهرداری ساری است که در حال حاضر بیش از ۶ هزار نفر نیرو دارد و تا ۸۵ درصد درآمد ماهانه این نهاد صرف پرداخت حقوق کارکنان و سهم بیمه تامین اجتماعی میشود. این شهرداری در حال حاضر به گفته رئیسکل دادگستری مازندران دستکم ۲۷۰۰ نفر نیروی مازاد دارد و در عین حال با کمبود ۷۰۰ نیروی خدماتی نیز مواجه است.
موزه مرکزی ساری
مازندران با وجود پیشینه تاریخی و تمدنی طولانیاش از داشتن یک موزه مرکزی و مجهز بیبهره است. در حال حاضر ۲۳ موزه فعال و ۲ سایت موزه باستانشناسی در مازندران وجود دارد. اما هیچ کدام از این موزههای فعال مازندران در قامت یک موزه مرکزی و بزرگ نیستند که سبب شده که هزاران شئ تاریخی ارزشمند مربوط به این استان در انبارهای میراث فرهنگی باقی بمانند.
یکی از فرصتهای مناسب برای ایجاد موزه در ساری چهار ساختمان موزهای بوستان ولایت است که چند سال پیش حتی تفاهمنامه مربوط به تجهیز موزه نیز در این ساختمانهای چهارگانه امضا شد، اما به سرانجام نرسید. ساختمانهای چهارگانه موزه بوستان ولایت ساری سوم خرداد ۱۴۰۰ با حضور علیاصغر مونسان وزیر وقت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از سوی شهرداری ساری برای تجهیز و ایجاد موزه به اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی واگذار شدند.
۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۱ نیز عزتالله ضرغامی وزیر پیشین میراث فرهنگی در گفتوگو با خبرنگار ایرنا گفت: «با توجه به این که ساری به موزهای مناسب و بزرگتر برای به نمایش در آمدن اشیاء تاریخی نیاز دارد، حمایت لازم به منظور تجهیز و ایجاد یک موزه باکیفیت در ساری را انجام میدهیم.» اما درهای این ساختمانها نیز همچنان بسته است و گامی برای ایجاد موزه در ساری برداشته نشد.
بافت تاریخی ساری
برنامه بهسازی بناهای تاریخی هسته مرکزی شهر ساری به دهه ۸۰ برمیگردد که با ریزش بخشی از خانه فاضلی مورد توجه قرار گرفت و توسط شرکت عمران و بهسازی خریداری شد تا برای بازسازی بافت تاریخی ساری گامهای جدیتری برداشته شود.
اردیبهشت ۱۳۹۵ نیز مدیرکل وقت راه و شهرسازی مازندران اعلام کرد که عملیات اجرای ترمیم و بهسازی بافت تاریخی محله آبانبارنو با حضور معاون وزیر راه و شهرسازی آغاز شد تا سیمای این گستره تاریخی دو کیلومتر مربعی در هسته مرکزی ساری بازسازی و مرمت شود. یکی از اقدامات مدنظر نیز بازسازی بناهای تاریخی موجود در این محدوده بود. شرکت عمران و بهسازی ایران که دفتر بافت تاریخی آن در محله آبانبارنو و مجاورت همین بناهای تاریخی قرار دارد، مجموعه عمارت کلبادی ۲، خانه صادقیان، عمارت سردارجلیل و خانه میرگتی را خریداری کرد و از نیمه دوم سال ۱۳۹۴ احیا و مرمت این بناها را در دستور کار قرار داد. با این حال جز بازسازی یک خانه تاریخی که درهای آن به روی مردم بسته است و برداشتن سقف یک خانه تاریخی دیگر به بهانه مرمت که منجر به افزایش سرعت تخریب آن شد، اقدام دیگری در این زمینه مشاهده نمیشود.
پرونده ثبت جهانی رامسر در احتضار
برای باغ ۳۳ هکتاری که عنصر کلیدی پرونده ثبت جهانی منظر طبیعی تاریخی رامسر به شمار میرود، ۲ دهه است که در روی یک پاشنه میچرخد. از یک سو بنا شدن سازه نیمهتمام مجتمع فرهنگی در عرصه این باغ و مداخله مستقیم شهری مانع به جریان افتادن پرونده ثبت جهانی است و از طرفی دیگر برخی فشارها و مداخلات سالها است که اجازه باز شدن این گره را نمیدهد. پروندهای که از سال ۲۰۰۷ تا امروز همچنان در فهرست انتظار یونسکو در جا میزند.
باغ ۳۳ هکتاری به عنوان عنصر کلیدی این پرونده به همراه هتل عرصههای جدایی ناپذیری هستند که سال ۱۳۸۳ در فهرست آثار ملی قرار گرفتند و ضوابط عرصه و حریم برایشان اعمال شد. این باغ به همراه کوه دماوند یکی از ۲ طرح پیشنهادی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مازندران بود که سال ۱۳۸۸ برای ثبت جهانی به سازمان یونسکو فرستاده شد، اما به دلیل وجود اسکلت فلزی مجتمع فرهنگی و هنری در باغ، از فرآیند ثبت جهانی خارج شد و در حال حاضر تا رفع مداخلات در فهرست انتظار این نهاد فرهنگی جهانی قرار دارد.
۲۴ شهریور ۱۴۰۳ سید رضا صالحی امیری وزیر میراث فرهنگی در سفر به رامسر و پس از حضور در نشست بررسی پرونده این عرصه طبیعی-تاریخی، مهلتی یک ماهه برای تعیین تکلیف پرونده تعیین کرد. اما هنوز گام مشخصی در این زمینه برداشته نشده است.
تخصیص اعتبارات ویژه برای ورزش و زیرساختهای ورزشی مازندران
ورزشکاران مازندران بیشترین سهم از افتخارآفرینی برای ایران در رقابتهای المپیک را دارند. ۷ طلا، ۴ نقره و ۴ برنز توسط مازندرانیها برای ایران در ادوار مختلف المپیک کسب شده که حدود یک پنجم کل مدالهای ایران در المپیک است. اما این استان از اعتبارت حوزه ورزش به اندازهای که در کسب افتخار برای کشور سهم دارد سهم نبرده است.
کاستیهای چشمگیر در حوزه زیرساختهای مرتبط با ورزش اول کشور و استان یعنی کشتی را میتوان در سالنهای کشتی سراسر استان مشاهده کرد. نبود یک ورزشگاه استاندارد و مجهز فوتبال در استانی که بیشترین تعداد بازیکنان تیمهای لیگ برتر را دارد، یکی از نمونههای این محرومیت از زیرساختهای ورزشی است.
نیمهکاره ماندن سالن بزرگ والیبال آمل که توسط بخش خصوصی ساخت آن آغاز شده بود به دلیل چالشهای اداری، تکمیل نشدن سالن پنج هزار نفری کشتی جویبار، بهرهبرداری نشدن از سالن ۶ هزار نفره شهید سلیمانی ساری به دلیل ضعفهای زیرساختی و وجود چندین طرح ورزشی نیمهکاره در استان نمونههای دیگری از نیاز ورزش مازندران به اعتبار است. در مورد سایر رشتههای ورزشی نیز غالب وضعیت چندان مطلوب نیست و گامهای برداشته شده با توانمندیها و استعدادهای موجود فاصله زیادی دارند.
سالن ورزشی ماهفروجک ساری
ساخت سالن ورزشی ماهفروجک ساری از سال ۱۳۸۴ آغاز شد و به دلیل مشکلات اعتباری، بهرهبرداری از آن بارها به تعویق افتاد. این سالن در نهایت ۲۴ تیر ۱۴۰۰ پس از ۱۶ سال بدون داشتن آب، برق و راه دسترسی مناسب به صورت نیمهکاره در دولت دوازدهم افتتاح شد.
اما از آن زمان تا کنون به دلیل تکمیل نشدن برخی از اجزا زیرساختها و تاسیسات جز در چند برنامه مناسبتی و غیرورزشی که استفاده شده بود، برای رویدادهای مورد استفاده قرار نگرفته است و همچنان درهایش به روی ورزشکاران و ورزشدوستان بسته است.
ورزشگاه شهید متقی ساری؛ غربت در دل شهر
استادیوم شهید متقی ساری که از آن به دلیل قدمت بیش از ۸۰ سالهاش در کنار استادیوم شهید شیرودی به عنوان قدیمیترین استادیوم کشور یاد میشود، سالهاست که نشانی از استادیوم بودن ندارد. اواخر مهر ۱۳۹۸ مدیرکل وقت ورزش و جوانان مازندران اعلام کرد که طرح مطالعات مرمت و بازسازی استادیوم شهید متقی ساری به پایان رسیده و قرار است بازسازی این استادیوم قدیمی به زودی آغاز شود. ۲ آذر همان سال نیز در مراسمی رسمی با حضور مسئولانی همچون استاندار مازندران، مدیرکل وقت ورزش و جوانان، رئیس کمیته ملی المپیک، رئیس سازمان بسیج سازندگی سپاه کربلای مازندران و مسئولان شهرستان ساری کلنگ پروژه بازسازی این استادیوم به زمین زده شد.
قرار شد در فاز نخست این طرح تخریب سازههای قدیمی و ساخت جایگاه تماشاگران، ساختمان هیأتهای ورزشی و ساختمان جایگاه ویژه در ضلع شمالی اجرا شود و این بخش از پروژه تا پایان سال ۱۳۹۹ به بهرهبرداری برسد. اما از آن زمان تا کنون فقط بخشی از سکوی تماشاگران این ورزشگاه اجرا شده و طرح در همان مرحله تخریب سازههای قدیمی و خروج صدها تُن آهن مربوط به سازه سکوها از ورزشگاه متوقف ماند.
کمبود کادر درمان در غرب مازندران
کمبود کادر درمانی متخصص، امکانات و تجهیزات بهداشتی و اقلام دارویی چالش دیرینه شهرستانهای غرب مازندران است که با احتساب سالانه پذیرایی میلیونها گردشگر و مسافر تاکنون به گفته اهالی برای رفع این نیاز اساسی گامهای کافی برداشته نشده است.
البته در دولت چهاردهم گامهای متعددی برای جبران کاستیهای بهداشتی و درمانی این منطقه برداشت شد. اما از نظر تعداد پزشکان متخصص و کادر درمان و تجهیز بیمارستانها هنوز در غرب مازندران کاستیهایی مشاهده میشود که شهروندان نیمه غربی استان را برای انجام برخی خدمات درمانی راهی شهرستانهای مرکزی استان یا تهران و شهرهای استان گیلان میکند. تجهیز و بهروزآوری بیمارستان امام سجاد(ع) رامسر و رفع چالشهای بیمارستان کتالم نمونههایی از مطالبات درمانی در غرب مازندران است.
بیمارستان فوق تخصصی تنکابن
بیمارستان فوق تخصصی قلب تنکابن در پنج طبقه ساخته شده که پنج اتاق عمل جراحی دارد و ۲ اتاق مختص به عمل جراحی قلب باز است. ۲ تخت در بخش آنژوگرافی قرار دارد و خدمات پاراکلینیک نظیر آزمایشگاه و رادیولوژی نیز در این بیمارستان ارائه خواهد شد.
کلنگ ساخت بیمارستان ۲۲۰ تختخوابی تنکابن سال ۱۳۹۰ به زمین زده شد. قرار بود بیمارستان طی چهار سال به بهرهبرداری برسد، اما تکمیل این طرح طی سالهای اخیر به دلایل گوناگون از جمله جانمایی اشتباه در حاشیه رودخانه چشمهکیله، نبود شرایط لازم برای ایجاد راه دسترسی مطمئن و انتقال خدمات چهارگانه همچون آب، برق، گاز و تلفن و کمبود اعتبار به تعویق افتاد. ضمن اینکه در سالهای بعد بخش قابل توجهی از راه دسترسی که برای این بیمارستان ایجاد شده بود تخریب شد و بار دیگر تکمیل این زیرساخت مسکوت ماند.
تاکنون برای احداث فضای فیزیکی بیمارستان امام خمینی (ره) این شهرستان حدود ۴۰۰ میلیارد تومان هزینه شده است. قرار بود فاز نخست این بیمارستان شامل بخشهای جراحی، داخلی، عفونی، گوش و حلق و بینی، اورولوژی، اورژانس، رادیولوژی، سیتیاسکن، درمانگاههای تخصصی و بخشهای ICU و CCU در دهه فجر امسال به بهرهبرداری برسد.
بیمارستان ۱۱۰۰ تختخوابی ساری
ساخت بیمارستان هزار و ۱۰۰ تختخوابی آیتالله طبرسی واقع در ماهفروجک ساری از مصوبات نخستین سفر استانی دولت نهم بود که کلنگ آن در سال ۱۳۸۶ به زمین زده شد. بر اساس وعدهای که مسوولان وقت داده بودند قرار بود این بیمارستان ظرف ۲ سال تکمیل، تجهیز و بهرهبرداری شود ولی با گذشت بیش از ۱۸ سال از آغاز اجرا اما این طرح همچنان نیمه کاره مانده است.
این بیمارستان در زمینی به وسعت بیش از ۱۴ هکتار در حال ساخت است و به عنوان یکی از بزرگترین بیمارستانهای بزرگ کشور در صورت تکمیل میتواند جهش خوبی در حوزه گردشگری سلامت، درمانی، خدماتی و پژوهشی مازندران به وجود آورد. همچنین قرار است در صورت تکمیل این طرح برای جذب دانشجویان خارجی و همچنین هوشمندسازی بیمارستان با فناوری روز جهان اقدام شود.
بر اساس اظهارنظرهای رسمی تا کنون بیش از ۸۰۰ میلیارد تومان برای ساخت این بیمارستان هزینه شده و برای تکمیل این بیمارستان دستکم ۷۵۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز است.
سد هراز؛ راهکار رفع عطش نیمی از مازندران
بزرگترین طرح مرتبط با تأمین آب و مهار آبهای سطحی در مازندران سد هراز است. سد ۶۵۰ میلیون متر مکعبی که ساخت آن ۱۵ سال پیش آغاز شد و در صورت تکمیل میتواند آب مورد نیاز دشت ۱۰۰ هزار هکتاری و راهبردی هراز و آب آشامیدنی نزدیک به یک میلیون نفر در ۱۴ شهر و ۵۰۰ روستای مناطق مرکزی مازندران را از آبهای سطحی تامین کند. سد هراز به تنهایی میتواند ظرفیت مهار آبهای سطحی مازندران را ۱۴ درصد افزایش دهد و به ۲۴ درصد برساند. اهمیت این طرح زمانی بیشتر درک میشود که بدانیم توان مهار آبهای سطحی در مازندران حدود ۱۰ درصد و میانگین کشوری این شاخص حدود ۵۰ درصد است. آبگیری این سد به رونق گردشگری و افزایش تولید محصولات باغی و کشاورزی در دشت هراز نیز میانجامد.
ارتفاع سد به بیش از ۸۰ متر از ۱۵۱ متر نهایی رسیده و جاده جایگزین نیز ۳۳ درصد پیشرفت فیزیکی دارد. پیشرفت فیزیکی کل پروژه سد هراز نیز حدود ۵۰ درصد است. برای تکمیل این سد طبق آخرین آمارهای اعلام شده بر مبنای هزینههای سال ۱۴۰۳ دستکم بیش از ۷۱ هزار میلیارد ریال اعتبار نیاز است و در صورت تزریق قطرهچکانی اعتبارات تا ۲ دهه آینده نیز نمیتوان به تکمیل آن امیدوار بود. شرکت آب منطقهای مازندران گامهایی برای تأمین اعتبار از محل قانون مولدسازی برداشته که تسریع در تحقق این راهکار به همراهی مسئولان تراز ملی در دولت و دستگاه قضا نیاز دارد.
سایت زباله عمارت
روند ساخت سد به پیشرفت فیزیکی ۵۰ درصدی رسیده است. اما چالش مهم سایت دپوی زباله عمارت در حال تهدید عملیات اجرایی این سد مهم استان است. زیرا سازمان حفاظت محیط زیست تاکید دارد که با توجه به شتاب گرفتن روند ساخت سد هراز، توقف فعالیت عمارت زباله باید به سرعت انجام شود.
طبق ضوابط تعیین شده برای ساخت سد هراز، ورود و انباشت زباله در منطقه عمارت باید ۲ سال پیش از بهرهبرداری سد متوقف شود که با توجه به پیشرفت فیزیکی ۵۰ درصدی پروژه و افزایش سرعت عملیات اجرایی به مرور باید ورود زباله به عمارت متوقف شود تا وزارت نیرو تعهد خود برای ایجاد سایت جدید و بهداشتی دپوی زباله در نقطهای دیگر که زمین آن باید در اختیار شرکت آب منطقهای مازندران قرار بگیرد را عملی کند و به موازات آن ایزولاسیون محل دپوی زباله در عمارت را نیز انجام دهد.
سالهاست که فرآیند حل این چالش در مرحله انتخاب زمین جایگزین متوقف مانده است. تا جایی که حتی دستور فوری رئیسجمهور پیشین برای تعیین تکلیف آن نیز به نتیجه نرسید. آیتالله رئیسی چهارم آبان ۱۴۰۲ و در چهارمین جلسه «پیگیری ویژه رفع مشکلات تولید» ضربالاجل ۱۵ روزهای را برای مسئولان مازندران تعیین کرد تا زمین جایگزین دپوی زباله را انتخاب و معرفی کنند. اما این ضربالاجل نیز کارساز نبود و همچنان زبالهها به عمارت منتقل میشوند.
کمک به عملیاتی شدن ساخت سه سد راهبردی
سد زارمرود در مرکز استان، سد سجادرود در بابل و سد کَسیلیان در سوادکوه سه سد مهم و راهبردی استان برای افزایش توان مهار آبهای سطحی و تأمین آب آشامیدنی و کشاورزی مورد نیاز مردم مازندران هستند که هر سه سد به دلیل برخی چالشهای محیط زیستی وارد فاز اجرایی نشدهاند. این در حالی است که نیاز به تأمین آب آشامیدنی برای مردم این مناطق سال به سال افزایش مییابد و فشار بر منابع آبی زیرزمینی در این نقاط رو به افزایش است.
لایروبی آببندانها و بهسازی سردهانههای کشاورزی
بخش مهمی از آب مورد نیاز کشتزارهای مازندران در فصل کشاورزی از آببندانها و رودخانهها تامین میشود. حدود ۲ هزار سردهانه کشاورزی در مازندران وجود دارد که با توان تنظیم ۸۵۰ میلیون متر مکعب آب رودخانهها و نهرهای استان، ۷۵ هزار هکتار از کشتزارهای مازندران را سیراب میکنند. نزدیک به ۳۰۰ سردهانه از حدود ۲ هزار سردهانه کشاورزی استان تا کنون مدرنسازی و بتونی شده و حدود یکهزار و ۷۰۰ سردهانه همچنان سنتی است که برای بتونی و مدرن کردن آنها به ۵۰ هزار میلیارد ریال اعتبار نیاز است.
آببندانهای مازندران به عنوان یکی از منابع مهم ذخیره آب کشاورزی به لایروبی نیاز دارند. یکهزار و ۳۴ قطعه آببندان در مازندران با ظرفیت ذخیره مجموع ۴۰۵ میلیون متر مکعب، نقش مستقیم و اساسی برای تأمین آب کشاورزی نزدیک به ۳۵ هزار هکتار از کشتزارهای استان دارند. تامین اعتبار ویژه برای لایروبی این آببندانها روند تأمین آب مورد نیاز کشاورزی مازندران را تسهیل میکند.
رعایت حقابه مازندران
مردم مازندران در حالی سالهاست نگران اجرای طرحهای انتقال آب بین حوضهای از این استان به استانهای همجوار هستند که خودشان با خشکسالی و کمبود آب دست و پنجه نرم میکنند. کشاورزی مازندران چند سال سخت و کمآب را پشتسر گذاشت و امسال نیز بارشها و آورد رودخانههای این استان کمتر از آمارهای دوره بلندمدت است. اما پیگیری برای اجرای طرحهایی مانند سد فینسک در سمنان و طرح مهار نشتی آب سد لار در تهران و انتقال آب دوهزار به قزوین به نگرانی مازندرانیها درباره آینده کشاورزی و تأمین آب در این استان دامن زده است.
تامین اعتبار برای اجرای مجتمعهای آبرسانی
طرح جامعی شامل ۹ مجتمع آبرسانی برای تأمین آب آشامیدنی سراسر استان از منابع آبهای سطحی وجود دارد که سال ۱۳۹۴ به تصویب شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور رسید و بر اساس آن قرار است حدود ۱۶ متر مکعب در ثانیه آب تصفیه و ۵۵۰ هزار متر مکعب مخزن و یکهزار کیلومتر خط انتقال نیز ایجاد شود.
طرح آبرسانی به شهرهای گروه الف مازندران در حال انجام مراحل پایانی و اتصال فریدونکنار به شبکه آبرسانی از سد البرز است. تکمیل این طرح به گفته مسوولان بیش از یکهزار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد.
فاز نخست طرح آبرسانی به ساری و میاندورود نیز در حال اجرا است و عملیات اجرایی بخشی از مجتمع آبرسانی شماره یک در شهرستانهای رامسر، تنکابن و عباسآباد نیز در حال انجام است. اما برای اجرای کامل این طرح جامع طبق سند چشمانداز که برای ۲ افق ۱۴۲۵ و ۱۴۴۰ در نظر گرفته شده به توجه ویژه در تأمین اعتبار نیاز است.
پیامدهای عقبنشینی آب دریای خزر برای مازندران
پسروی دریای خزر چالش جدی برای آینده مازندران است. دادههای آماری و مشاهدات میدانی از وضعیت بزرگترین دریاچه جهان نشان میدهند که پسروی و کاهش تراز آب کاسپین همچنان ادامه دارد و علاوه بر کاهش بیش از ۲۵۰ سانتیمتری تراز آب این دریا در سه دهه اخیر، پیشبینی میشود که تا سال ۲۰۵۰ بین ۱۸۰ تا ۴۰۰ سانتیمتر دیگر تراز آب دریای شمال ایران پایینتر بیاید.
تاکنون بنا بر بررسیهای کارشناسی مسوولان مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر این عقبنشینی قابل ملاحظه دریا به افزایش گستره زیادی از عرصه ساحلی در سواحل شمالی به ویژه مازندران منجر شده است. پایینترین تراز آب بزرگترین دریاچه جهان طی ۵۰۰ سال اخیر در سال ۱۳۵۶ ثبت شده است و اکنون آمارها میگویند امسال همان رکورد تکرار شده و با این روند، شکسته نیز میشود تا این پهنه آبی از کمترین تراز آبش در پنج سده اخیر نیز عبور کند.
یکی از چالشهای اساسی و مهم ناشی از استمرار این پسروی متوجه تالاب مهم میانکاله و خلیج گرگان خواهد بود. تالابی که در سالهای اخیر بخش زیادی از آن به دلیل خشکسالی، کمبارشی و پسروی دریای خزر دچار خشکی شدید شده و با روندی که کاسپین در این سالها دارد باید منتظر افزایش گستره خشکیهای آن و قطع شدن ارتباطش با کاسپین نیز بود.
بر اساس مطالعه صورت گرفته در سال ٢٠١٧ آب خزر تا سال ٢٠۵٠ پسروی خواهد داشت و این پسروی بسیاری از فعالیتهای دریایی و بندری ایران را با چالش مواجه میکند. اختلال در فعالیت بنادر شمالی به ویژه بندر استراتژیک امیرآباد، آسیب به فعالیتهای شیلاتی و حتی مختل کردن فرآیند تولید برق در استان بخشی از این چالشها هستند که باید از حالا برای این مسائل اقدامات پیشگیرانه و برنامهریزیهای لازم را انجام داد. نیروگاه شهید سلیمی نکا که با تامین بیش از چهار درصد برق کشور نقش موثری در پایداری شبکه سراسری برق دارد، برای تامین آب مورد نیاز خنکسازی توربینها در حال حاضر نیز به دلیل پسروی دریای خزر با چالش مواجه شده است.
در چنین شرایطی که امکان پیشگیری از روند کاهشی آب دریا وجود ندارد، سازگاری با این پدیده و اندیشیدن تدابیری ویژه به منظور پیشگیری از خسارتهای احتمالی الزامی است. موضوعی که در قانون برنامه هفتم توسعه نیز بر آن تاکید شده نیاز است تا در سطح استانی هم مورد توجه مدیران ارشد مازندران قرار بگیرد.
