بررسی ادعای نقش اطلاعاتی روسیه
به گزارش برنا؛ محمد حسن تقی زاده مدیر کل امور بین الملل وزارت ورزش و جوانان: در پی تجاوز آشکار آمریکا و رژیم اسراییلی به جمهوری اسلامی ایران، فضای سیاسی و رسانهای منطقه شاهد شکلگیری روایتهای متعددی درباره ماهیت و منبع توان عملیاتی جمهوری اسلامی ایران بوده است. در این میان، یکی از محورهای مهم گفتمانی که از سوی برخی مقامات آمریکایی و رژیم صهیونیستی مطرح میشود، ادعای نقشآفرینی اطلاعاتی یا حمایتی روسیه در موفقیتهای نظامی و امنیتی ایران است. بررسی این ادعاها در چارچوب تحلیل گفتمان سیاسی و راهبردهای مشروعیتسازی در نظام بینالملل میتواند به فهم دقیقتری از اهداف پشت این روایتها کمک کند.
نخست باید توجه داشت که در ادبیات روابط بینالملل، قدرتهای بزرگ معمولاً در مواجهه با چالشهای پیشبینینشده از سوی بازیگران منطقهای، تلاش میکنند با بازتعریف منبع قدرت رقیب، نوعی موازنه روانی و سیاسی ایجاد کنند. از این منظر، طرح ادعای نقش مستقیم یا غیرمستقیم روسیه در موفقیتهای عملیاتی ایران میتواند بخشی از یک راهبرد گفتمانی برای کاهش اثر نمادین و سیاسی توانمندیهای مستقل ایران تلقی شود. زیرا پذیرش این گزاره که یک قدرت منطقهای توانسته است بدون اتکای مستقیم به یک قدرت بزرگ، ضرباتی مؤثر به منافع آمریکا و رژیم اسرائیل وارد کند، میتواند پیامدهای مهمی برای ادراک قدرت در نظام منطقهای خاورمیانه داشته باشد.
از سوی دیگر، چنین روایتهایی کارکرد مهمی در مدیریت افکار عمومی داخلی در آمریکا و سرزمینهای اشغالی نیز دارند. در بسیاری از موارد تاریخی، زمانی که قدرتهای بزرگ با ناکامیهای تاکتیکی یا غافلگیریهای راهبردی مواجه میشوند، نسبت دادن موفقیت طرف مقابل به حمایت یک قدرت بزرگتر، به عنوان ابزاری برای کاهش فشار سیاسی داخلی به کار گرفته میشود. در این چارچوب، تأکید بر نقش احتمالی روسیه میتواند به نوعی بازتوزیع مسئولیت در سطح گفتمانی منجر شود؛ به این معنا که چالش پیشآمده نه صرفاً نتیجه توانمندی یک بازیگر منطقهای، بلکه محصول مداخله یا پشتیبانی یک قدرت جهانی معرفی گردد.
در عین حال، نباید از این نکته غافل شد که روابط میان ایران و روسیه در سالهای اخیر در حوزههای مختلف سیاسی، امنیتی و اقتصادی گسترش یافته است. با این حال، در چارچوب تحلیل علمی، تمایز قائل شدن میان همگرایی راهبردی و وابستگی عملیاتی اهمیت دارد. بسیاری از تحلیلگران روابط بینالملل معتقدند که همکاری میان دو کشور لزوماً به معنای هدایت مستقیم عملیات یا انتقال سیستماتیک اطلاعات حساس در تمامی سطوح نیست؛ بلکه بیشتر در قالب اشتراک منافع در برابر فشارهای غربی قابل تبیین است.
در نهایت، طرح چنین ادعاهایی را میتوان در بستر رقابت روایتها در سیاست بینالملل تحلیل کرد؛ جایی که هر بازیگر تلاش میکند با تولید روایتهای خاص، برداشتها از واقعیت میدانی را به نفع خود شکل دهد. از این منظر، تأکید بر نقش روسیه در موفقیتهای ایران میتواند تلاشی برای بازتعریف معادله قدرت و کاستن از تأثیر نمادین کنشگری مستقل ایران در فضای منطقهای تلقی شود. بنابراین، فهم این گفتمانها نیازمند توجه همزمان به ابعاد نظامی، سیاسی و روانی رقابت میان بازیگران اصلی در خاورمیانه است؛ رقابتی که نه تنها در میدان عمل، بلکه در عرصه روایتسازی و شکلدهی به ادراکات نیز جریان دارد.
انتهای پیام/
