اجرای برنامه ملی پزشکی خانواده در چهارمحال و بختیاری؛ گامی به سوی عدالت در سلامت
برنامه پزشکی خانواده که از سالهای ۱۳۸۱ و ۱۳۸۲ در نظام سلامت کشور مطرح بود، به شکل مطلوب اجرایی نشد، اما اکنون با آسیبشناسی انجام شده و رویکری جدید، اجرای آن با تمرکز بر پیشگیری، مدیریت بیماریهای غیرواگیر و استقرار نظام ارجاع در دستور کار قرار گرفته است.
این برنامه در مرحله نخست حدود ۳۰ میلیون نفر از جمعیت روستایی، عشایر و شهرهای مشمول (نقاط کمتر و بالای ۲۰ هزار نفر) اجرا میشود و هدف روانسازی دسترسی مردم به خدمات درمانی در سطوح یک، ۲ و سه، کاهش هزینههای درمان و هدایت بیماران در مسیر صحیح دریافت خدمات سلامت است.
بر اساس سازوکار پیشبینیشده، بیمارانی که از فرآیند پزشک خانواده و نظام ارجاع تبعیت کنند، تا چهار نوبت خدمات ویزیت را بهصورت رایگان دریافت میکنند و در صورت نیاز به بستری شدن نیز خدمات بستری آنان در قالب همین چهار نوبت بدون دریافت هزینه ارائه میشود و همچنین در خارج از این چارچوب، بخشی از هزینههای درمان بر عهده بیمار خواهد بود که جزییات آن در حال نهایی شدن است.
هماکنون سهم پرداختی بیماران برای خدمات بستری ۱۵ درصد و برای خدمات سرپایی ۳۰ درصد است، اما در صورت رعایت نظام ارجاع، این پرداختی به صفر میرسد.
مسوولان حوزه سلامت معتقدند امروز بیماریهای غیرواگیر از جمله فشار خون، دیابت و انواع سرطانها به یکی از مهمترین تهدیدهای سلامت جامعه تبدیل شدهاند و بسیاری از این بیماریها بدون علامت اولیه بروز میکنند؛ از همین رو، برنامه پزشکی خانواده با تاکید بر پیشگیری، شناسایی زودهنگام و مراقبت مستمر، به دنبال ارتقای شاخصهای سلامت و کاهش بار بیماریها است.
بر اساس شیوهنامه اجرایی برنامه، در سطح نخست ارائه خدمات، تیم پزشکی خانواده از پزشک خانواده، مراقب سلامت و کارشناس مامایی تشکیل میشود. به ازای هر سه هزار نفر جمعیت شهری، یک پزشک خانواده و به ازای هر هزار و ۵۰۰ نفر، یک مراقب سلامت پیشبینی شده است. همچنین پایگاههای سلامت شهری به ازای هر ۶ تا ۹ هزار نفر جمعیت فعال ایجاد میشوند تا خدمات اولیه سلامت را بهصورت مستمر ارائه کنند.
در این برنامه، تیم پزشکی خانواده مسوولیت ثبتنام الکترونیکی خانوارها، ارائه خدمات مراقبتی برای گروههای مختلف سنی، مراقبت از مادران باردار، کودکان و سالمندان، خدمات مشاورهای و هدایت بیماران به سطوح تخصصی را برعهده دارد و مراکز خدمات جامع سلامت نیز خدمات بهداشت دهان و دندان، سلامت روان، تغذیه، خدمات پاراکلینیکی و نظارت بر سلامت محیط را ارائه میکنند
براساس پیشبینیهای انجام شده، حدود ۸۰ درصد خدمات سلامت در سطح نخست، ۱۵ درصد در مراکز تخصصی سطح دوم و تنها بخش محدودی از خدمات در بیمارستانهای سطح سوم ارائه میشود؛ موضوعی که علاوه بر کاهش مراجعات غیرضروری به بیمارستانهاف به مدیریت منابع و افزایش کیفیت خدمات درمانی کمک میکند.
برنامه ملی پزشکی خانواده و نظام ارجاع یکی از مهمترین برنامههای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به شمار میرود و در مرحله نخست، ۲۰ دانشگاه علوم پزشکی کشور با هدف ساماندهی نظام ارجاع، کاهش هزینههای درمان، تحقق عدالت در سلامت و مدیریت بهینه منابع برای اجرای آن انتخاب شدهاند.
بر اساس اسناد بالادستی نظام سلامت، شیوهنامه اجرایی این برنامه وظایف تیمهای سلامت، فرآیند ارجاع بیماران و نحوه ارائه خدمات را مشخص کرده است. در سطح نخست ارائه خدمات، پزشک خانواده، مراقب سلامت و کارشناس مامایی، هسته اصلی تیم سلامت را تشکیل میدهند و مسوولیت مراقبت، آموزش، پیشگیری، ثبت اطلاعات سلامت خانوارها و هدایت بیماران به سطوح تخصصی را بر عهده دارند.
همچنین مراکز خدمات جامع سلامت با ارائه خدمات بهداشتی، درمانی، سلامت روان، تغذیه، سلامت دهان و دندان وخدمات پاراکلینیکی، نقش مهمی در اجرای این برنامه ایفا میکنند.
