ایران روی کوه سیمان، اما دور از بازارهای جهانی/ خاموشی برق چگونه صادرات را از رقبای منطقهای ربود؟
به گزارش برنا، تازهترین گزارشهای بینالمللی نشان میدهد بازار جهانی سیمان در سال ۲۰۲۵ ارزشی حدود ۴۱۰ میلیارد دلار داشته و پیشبینی میشود این رقم تا سال ۲۰۳۴ به حدود ۶۲۰ میلیارد دلار برسد؛ رشدی که با نرخ متوسط سالانه ۴.۹ درصد همراه خواهد بود. در این میان، منطقه آسیا و اقیانوسیه با در اختیار داشتن ۵۴ درصد بازار جهانی، موتور اصلی رشد صنعت سیمان جهان محسوب میشود.
همزمان، ارزش تجارت جهانی سیمان نیز روندی صعودی دارد؛ بهگونهای که واردات جهانی سیمان در سال ۲۰۲۵ به ۱۵.۷ میلیارد دلار رسید و کشورهای آمریکا، انگلیس، فرانسه، ایتالیا و هلند بزرگترین واردکنندگان این محصول بودند. این آمارها نشان میدهد بازار جهانی سیمان همچنان ظرفیت بالایی برای رشد صادرات دارد؛ ظرفیتی که ایران به دلیل چالشهای ساختاری نتوانسته از آن بهره کافی ببرد.
ظرفیتی بزرگ که به مزیت صادراتی تبدیل نشد
ایران با برخورداری از ذخایر عظیم سنگ آهک، انرژی ارزانقیمت در سالهای گذشته و ظرفیت اسمی تولید بیش از ۹۰ میلیون تن سیمان در سال، از نظر توان تولید در میان کشورهای مطرح جهان قرار دارد. با این حال، سهم صادراتی کشور با این ظرفیت همخوانی ندارد و بخش مهمی از توان تولیدی کارخانهها به دلیل محدودیتهای انرژی بلااستفاده میماند.
کارخانههای سیمان در فصل تابستان با محدودیت شدید برق و در زمستان با کمبود گاز روبهرو هستند؛ موضوعی که باعث کاهش تولید، افزایش هزینه تمامشده، تأخیر در تحویل سفارشهای صادراتی و از دست رفتن بازارهای هدف شده است. بسیاری از واحدهای تولیدی مجبور میشوند تولید خود را متوقف یا با ظرفیت پایین ادامه دهند؛ اتفاقی که در نهایت قدرت رقابت ایران را در بازارهای جهانی کاهش میدهد.
ویتنام و ترکیه چگونه از ایران پیش افتادند؟
در مقابل، کشورهای رقیب با برنامهریزی دقیق توانستهاند سهم بیشتری از تجارت جهانی سیمان را به دست آورند. ویتنام در سال ۲۰۲۵ با صادرات حدود ۳۷ میلیون تن سیمان، بزرگترین صادرکننده جهان باقی ماند. دولت این کشور برای تقویت صادرات، مالیات صادرات کلینکر را به ۵ درصد کاهش داد و با حمایت از تولیدکنندگان، حضور آنها را در بازارهای بینالمللی تثبیت کرد.
عملکرد مطلوب ترکیه
صادرات سیمان این کشور در سال ۲۰۲۵ با رشد ۱۳ درصدی به حدود ۱۱.۵ میلیون تن رسید و تولید آن نیز با رشد ۷ درصدی به بیش از ۶۸ میلیون تن افزایش یافت. دسترسی پایدار به برق و گاز، زیرساختهای مناسب حملونقل، بنادر فعال و سیاستهای حمایتی از صادرات از مهمترین عوامل موفقیت ترکیه در بازارهای جهانی به شمار میرود.
حلقه مفقوده صادرات سیمان ایران
تفاوت اصلی ایران با این کشورها تنها در میزان تولید نیست، بلکه در ثبات تولید و امکان عمل به تعهدات صادراتی است. در حالی که تولیدکنندگان ویتنامی و ترکیهای با اطمینان از تأمین انرژی، قراردادهای بلندمدت صادراتی منعقد میکنند، بسیاری از کارخانههای ایرانی به دلیل قطعیهای مکرر برق و محدودیت مصرف انرژی، امکان تضمین زمان تحویل سفارشها را ندارند و همین مسئله موجب از دست رفتن مشتریان خارجی میشود.
علاوه بر این، افزایش هزینه حملونقل، مشکلات نقلوانتقال مالی، محدودیتهای بازگشت ارز، فرسودگی بخشی از خطوط تولید و نبود مشوقهای مؤثر صادراتی، رقابتپذیری سیمان ایران را نسبت به رقبای منطقهای کاهش داده است.
خاموشی کورهها، زیانی فراتر از کاهش تولید
کارشناسان صنعت معتقدند خاموشی برق تنها به کاهش میزان تولید محدود نمیشود، بلکه خاموش شدن کورههای سیمان خسارتهای سنگینی به تجهیزات کارخانهها وارد میکند. راهاندازی مجدد خطوط تولید نیز زمانبر و پرهزینه است و همین موضوع هزینه نهایی تولید را افزایش میدهد. در نتیجه، کارخانههای ایرانی در زمان اوج تقاضای بازارهای صادراتی قادر به تأمین سفارشها نیستند و این فرصت به سرعت در اختیار رقبایی مانند ویتنام، ترکیه و حتی پاکستان قرار میگیرد.
مقایسه ایران با صادرکنندگان بزرگ سیمان
اگر وضعیت ایران با کشورهای موفق صادرکننده سیمان مقایسه شود، تصویر روشنی از دلایل عقبماندگی صادراتی به دست میآید. ایران اگرچه ظرفیت تولیدی بیش از ۹۰ میلیون تن در سال دارد و از نظر دسترسی به مواد اولیه یکی از مزیتدارترین کشورهای جهان محسوب میشود، اما محدودیتهای گسترده برق و گاز باعث شده بخش مهمی از این ظرفیت هر سال بلااستفاده بماند.
در مقابل، ویتنام با برخورداری از انرژی پایدار، سیاستهای تشویقی دولت و کاهش مالیات صادرات، سالانه حدود ۳۷ میلیون تن سیمان صادر میکند و عنوان بزرگترین صادرکننده جهان را در اختیار دارد. ترکیه نیز با تولید بیش از ۶۸ میلیون تن و صادرات ۱۱.۵ میلیون تن، به یکی از بازیگران اصلی بازار جهانی تبدیل شده است.
آنچه این کشورها را از ایران متمایز میکند، نه صرفاً ظرفیت تولید، بلکه ثبات در تأمین برق و گاز، حمایت از صادرات، توسعه بنادر و شبکه حملونقل و امکان اجرای قراردادهای بلندمدت با مشتریان خارجی است؛ مزیتهایی که صنعت سیمان ایران طی سالهای اخیر به دلیل ناترازی انرژی و برخی مشکلات ساختاری از آن محروم بوده است.
بازاری میلیارد دلاری که در انتظار تصمیمهای داخلی است
کارشناسان تأکید میکنند اگر مشکل ناترازی برق، توسعه زیرساختهای حملونقل، تسهیل صادرات، رفع موانع بازگشت ارز و حمایت از سرمایهگذاری در صنعت سیمان در دستور کار قرار گیرد، ایران میتواند با تکیه بر منابع غنی معدنی، موقعیت جغرافیایی ممتاز و دسترسی به بازارهای منطقه، سهم بسیار بیشتری از تجارت جهانی سیمان را به دست آورد.
در غیر این صورت، با رشد سریع بازار جهانی تا سال ۲۰۳۴ و افزایش تقاضا در کشورهای در حال توسعه، رقبایی مانند ویتنام، ترکیه و سایر تولیدکنندگان منطقهای جایگاه خود را بیش از پیش تثبیت خواهند کرد و ایران همچنان با وجود برخورداری از یکی از بزرگترین ظرفیتهای تولید سیمان جهان، سهمی کمتر از توان واقعی خود در صادرات خواهد داشت.
انتهای پیام/
