وقتی جای تهران و اسلامآباد عوض میشود/ موج جدید رایزنیهای منطقهای
در ادامه تلاشهای دیپلماتیک برای مهار بحران یمن و جلوگیری از گسترش درگیریها در دریای سرخ، گزارشها از برنامهریزی پاکستان برای یک سفر دیپلماتیک جدید به تهران حکایت دارد. برخی رسانههای عربی خبر دادند که احتمالا محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان به ایران سفر خواهد کرد. شبکه الحدث عربستان مدعی شده که وزیر کشور پاکستان درباره تشدید تنشها بین ریاض و صنعا با مقامات تهران گفتوگو خواهد کرد و این مذاکرات بر پیامدهای تشدید تنش در یمن بر امنیت منطقه متمرکز است.
این خبر در شرایطی مطرح شده که پاکستان در روزهای اخیر به یکی از طرفهای فعال در رایزنیهای منطقهای درباره بحران یمن تبدیل شده است. فایننشالتایمز گزارش داده که فرمانده ارتش پاکستان از ایران خواسته است برای مهار حملات انصارالله به عربستان تلاش کند؛ موضوعی که با توجه به روابط دفاعی پاکستان و عربستان اهمیت بیشتری پیدا میکند.
همزمان، رویترز گزارش داده است که چین نیز پس از درخواست عربستان، از تهران خواسته از نفوذ خود برای جلوگیری از گسترش اقدامات انصارالله استفاده کند. نگرانی اصلی پکن، پیامدهای تشدید درگیری بر مسیرهای دریایی و انرژی در دریای سرخ و بابالمندب است؛ مسیرهایی که برای تجارت و واردات انرژی چین اهمیت دارند.
در چنین شرایطی، احتمال سفر وزیر کشور پاکستان به تهران را میتوان بخشی از موج جدید رایزنیهای منطقهای دانست؛ رایزنیهایی که در آنها ایران، با وجود تأکید بر استقلال تصمیمگیری انصارالله، به یکی از طرفهای مورد مشورت برای کاهش تنش تبدیل شده است. این وضعیت در کنار تماسهای چین و پاکستان با تهران و تلاشهای کشورهای دیگری مانند عمان و مصر، نشان میدهد نگرانی از گسترش بحران یمن از سطح روابط عربستان و انصارالله فراتر رفته و به مسئلهای مرتبط با امنیت کشتیرانی، انرژی و ثبات منطقه تبدیل شده است.
در این میان، پرسش اصلی این است که آیا رایزنیهای فزاینده با تهران میتواند به ایجاد یک کانال مؤثر برای کاهش تنش میان عربستان و انصارالله منجر شود یا آنکه درگیریها در سطح محدود و فرسایشی ادامه خواهد یافت. اهمیت این پرسش با توجه به موقعیت بابالمندب و همزمانی بحران آن با تحولات تنگه هرمز افزایش یافته است.
تماس دیپلماتیک
همزمان با تداوم تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنشهای منطقهای، تماس تلفنی سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و محمد اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان، بار دیگر نقش اسلامآباد در رایزنیهای منطقهای را برجسته کرده است. عراقچی و اسحاقدار ظهر شنبه ۲۸ شهریورماه درباره موضوعات مورد اهتمام دو کشور و آخرین تحولات منطقه گفتوگو و تبادل نظر کردند. وزارت امور خارجه پاکستان پس از این تماس اعلام کرد که اسحاق دار بر ضرورت تضمین عبور امن کشتیها و اهمیت تداوم بدون وقفه تامین انرژی تاکید کرده است؛ موضوعی که به گفته اسلامآباد، به دلیل تاثیر آن بر زنجیرههای تامین جهانی اهمیت دارد. وزیر امور خارجه پاکستان همچنین بر گفتوگو و دیپلماسی به عنوان راه تضمین صلح و ثبات در منطقه تاکید کرد.
این تماس در شرایطی انجام شده که پاکستان طی ماههای گذشته تلاش کرده است از روابط خود با تهران، واشنگتن و کشورهای عربی برای ایفای نقش میانجی استفاده کند. اسلامآباد در جریان جنگ ایران و آمریکا نیز در مسیر ایجاد کانالهای ارتباطی میان دو طرف فعال بود و در نهایت «تفاهم اسلامآباد» میان ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان و قطر شکل گرفت. این تفاهم که با هدف توقف درگیریها و فراهم کردن زمینه برای مذاکرات بعدی تدوین شده بود، در ادامه با اختلاف میان طرفین بر سر اجرای تعهدات با مشکل مواجه شد. با این حال، پاکستان همچنان بر ضرورت حفظ مسیر دیپلماسی تاکید کرده و پس از تشدید دوباره تنشها نیز خواستار پایبندی طرفین به تعهدات تفاهم اسلامآباد شده است.
در همین چارچوب، علی زینیوند، سخنگوی وزارت کشور، درباره تحرکات دیپلماتیک و تلاشهای میانجیگرانه گفت که این تلاشها «نه تنها متوقف نشده، بلکه همچنان با جدیت در جریان است» و کشورهای مختلف در تلاش هستند تا موضوع حلوفصل شود و طرفین به تفاهم بازگردند. زینیوند تاکید کرد که موضع ایران روشن است و طرف مقابل باید برای اعتبار امضای خود ارزش قائل شده و به مفاد تفاهم پایبند باشد. او همچنین با اشاره به اختلافنظرهای موجود درباره «تفاهم اسلامآباد» تصریح کرد که این تصمیم یک تصمیم کلان نظام است که در شورای عالی امنیت ملی اتخاذ و مورد تایید مقام معظم رهبری قرار گرفته و مطالبه ایران، بازگشت طرف مقابل به همین تفاهم است.
دو ماموریت مهم اسلامآباد.
اما تلاشهای فعلی اسلامآباد و افزایش رایزنیهایش با تهران را چطور میتوان تحلیل کرد. فرزاد رمضانی بونش، پژوهشگر مسائل غرب آسیا در این خصوص به خبرگزاری برنا گفت: «به نظر میرسد روند افزایش رایزنیها یا گفتوگوهای دیپلماتیک میان پاکستان و ایران، با دو هدف اصلی پیگیری میشود. در وهله نخست، با توجه به نوع نگاه چین، درخواستهای این کشور درخصوص بازگشت به تفاهم اسلامآباد و سطح روابط چین و پاکستان، به نظر میرسد پاکستانیها در حال افزایش مذاکرات، میانجیگریها و رایزنیهای خود با هدف بازگشت ایران و آمریکا به تفاهم اسلامآباد و در نهایت کاهش سطح تنش میان تهران و واشنگتن هستند.»
وی ادامه داد: «بعد دیگر این موضوع به توافق مکه، نوع مشارکت سهجانبه عربستان، پاکستان و ترکیه در این توافق و همچنین رویکرد پاکستانیها به این مسئله بازمیگردد. با در نظر گرفتن منافع ایران، به نظر میرسد پاکستانیها در شرایط کنونی، بهویژه در حالی که سطح تنش میان دولت صنعا و عربستان سعودی بهشدت افزایش پیدا کرده، با فشار بیشتری از سوی عربستان برای افزایش نقش خود در راستای کاهش تنش مواجه شدهاند. ضمن اینکه دولت صنعا توانسته موفقیتهای قابل توجهی را در ساحل غربی به دست آورد.»
به گفته این کارشناس، در این راستا به نظر میرسد یکی از مهمترین حوزههای رایزنی و تعامل میان ایران و پاکستان در شرایط کنونی، مسئله یمن و جلوگیری از گسترش تنش میان دولت صنعا و ریاض باشد.
رمضانی بونش تاکید کرد: «این موضوع با توجه به نوع رویکرد پاکستانیها و تضمینهای قبلی که در قالب توافق مکه میان پاکستان و عربستان ارائه شده، اهمیت بیشتری پیدا میکند. به نظر میرسد اسلامآباد مایل است ایران در این زمینه نقش فعالتری بر عهده بگیرد.»
انتهای پیام
