تأثیر جنگ و محاصرۀ دریایی بر قیمت استیل؛ بازار در انتظار محمولههای جدید
بازار ورق استیل ایران در ماههای گذشته تحتتأثیر مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی قرار گرفته است؛ از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴ و ناامنشدن مسیرهای دریایی جنوب گرفته تا افزایش ریسک فعالیت در بنادر و کارشکنی در حمل دریایی به بنادر ایران از سوی ایالات متحده. این شرایط زنجیرۀ تأمین را مختل کرده و موجب شده قیمت برخی محصولات استیل از اسفند ۱۴۰۴ تاکنون، بسته به آلیاژ و ابعاد، حداقل ۲۵ درصد افزایش یابد.
اختلال در مسیر واردات ورق استیل از چین
بخش عمدهٔ نیاز بازار ایران به ورق استیل از طریق واردات تأمین میشود و در این میان، چین یکی از مهمترین مبادی تأمین این محصول به شمار میآید. در زمان آغاز جنگ، بخشی از سفارشهای خریداران ایرانی آماده شده یا در مسیر بنادر ایران بود؛ اما ناامنی در آبهای جنوبی، مسیر حمل معمول از چین را مختل کرد. در نتیجه، برخی کشتیها امکان ادامه مسیر نیافته و محمولههایشان در آبهای آزاد معلق ماند. محمولههای رسیده نیز بهدلیل شرایط امنیتی و محدودیتهای گمرکی در جنوب، ترخیص سریع نشدند. فعالان بازار تأیید میکنند بخشی از سفارشهای پیش از جنگ، در مبدأ متوقف شده یا در بنادر جنوبی معطل مانده است؛ وضعیتی که واردکنندگان را با ابهاماتی جدی درباره زمان تحویل، هزینه نهایی و امکان ورود کالا مواجه کرده است.
محاصرۀ دریایی چگونه محدودیتها را تشدید کرد؟
اختلال در حمل دریایی بلافاصله پس از آغاز جنگ شکل گرفت، اما محاصرۀ بنادر ایران از سوی آمریکا در نیمۀ فروردین ۱۴۰۵ بهصورت رسمی اعلام و از ۲۴ فروردین اجرایی شد. در نتیجه، باید میان ناامنی و اختلال اولیه در مسیرهای تجاری و آغاز رسمی محاصرۀ دریایی تفاوت قائل شد؛ هرچند هر دو عامل در نهایت به محدودترشدن جریان ورود کالا انجامیدند.
با اجرای محاصرۀ دریایی، ریسک ورود و خروج کشتیها از بنادر ایران افزایش یافت و شرکتهای کشتیرانی، شرکتهای بیمه و صاحبان کالا ناچار شدند شرایط جدید را در تصمیمهای خود لحاظ کنند. در فازهای بعدی جنگ نیز افزایش ناامنی در مناطق جنوبی، بنادر و گمرکها، ظرفیت عملیاتی مسیرهای ورودی را بیش از گذشته کاهش داد.
به تخمین تعدادی از فعالان بازار استیل، ظرفیت عملی مسیرهای معمول ورود این محصولات در مقاطعی تا حدود ۹۰ درصد کاهش یافته است. این برآورد آمار رسمی نیست، اما تصویری از شدت اختلال در زنجیرۀ تأمین و دشواری ورود محمولههای تازه ارائه میدهد.
افزایش هزینۀ بیمه و حمل دریایی
یکی دیگر از پیامدهای جنگ، افزایش هزینۀ پوشش بیمۀ دریایی بوده است. با قرارگرفتن خلیج فارس، تنگۀ هرمز و بخشهایی از دریای عمان در محدودۀ پرریسک، پوشش خسارتهای ناشی از جنگ برای کشتیها محدودتر و گرانتر شد. برای نمونه، در گزارش اقتصادی جولای ۲۰۲۶ Ulbrich نیز «اختلالات هرمز» از عوامل اثرگذار بر بازارهای انرژی و زنجیرۀ تأمین معرفی شده است. در برخی موارد نیز شرکتهای بیمه از ارائۀ پوشش معمول خودداری کردند.
افزایش حق بیمه مستقیماً قیمت خرید ورق استیل در مبدأ را تغییر نمیدهد، اما هزینۀ تمامشدۀ واردات را بالا میبرد. واردکننده علاوه بر قیمت کالا و نرخ ارز، باید کرایۀ حمل، بیمۀ بار، هزینههای توقف کشتی، انبارداری و احتمالاً تأخیر در ترخیص را نیز محاسبه کند. در شرایط ناپایدار، شرکتهای حملونقل برای پذیرش بار هزینههای بیشتری مطالبه میکنند و همین موضوع فشار مضاعفی بر قیمت نهایی وارد میسازد. تقاضای حمل از چین افزایش چشمگیری داشته، در حالی که ظرفیت حمل بسیار محدود است. به این ترتیب هزینه حمل هر کانتینر از چین 3 تا 4 برابر هزینه قبل از جنگ شده است.
طولانیشدن زمان حمل نیز سرمایۀ واردکننده را برای مدت بیشتری درگیر میکند. بنابراین حتی محمولههایی که در نهایت وارد بازار میشوند، احتمالاً با هزینهای بالاتر از سفارشهای پیش از جنگ به دست مصرفکننده خواهند رسید.
آیا واردات استیل از ترکیه جایگزین مناسبی است؟
پس از محدودیتهای مسیر جنوب، انتقال کالا از چین به ترکیه و سپس ورود زمینی به ایران مطرح و سفارشهایی نیز ثبت شد؛ اما هنوز حجم چشمگیری از این محمولهها به بازار تزریق نشده است. عواملی چون تفاوت مقررات ترانزیتی کشورها، نیاز به هماهنگیهای پیچیدهٔ گمرکی، هزینهٔ بالای حمل زمینی و ریسک توقف در مرزها مانع از آن شده که این مسیر در کوتاهمدت جایگزین حمل مستقیم دریایی شود. استفاده از خطوط ریلی بین چین یا کشورهای همسایه و ایران نیز راهکار دیگری بود که به گفتهٔ فعالان بازار، هنوز برای واردات استیل به مرحلهٔ عملیاتی و پایدار نرسیده است. در نتیجه، بازار همچنان با کمبود مسیرهای مطمئن، اقتصادی و پرظرفیت برای ورود ورق استیل مواجه است.
افزایش حدود ۲۵درصدی قیمت از اسفند ۱۴۰۴
آثار اختلال زنجیرۀ تأمین بهتدریج در قیمتها نمایان شده است. براساس برآورد فعالان بازار، قیمت محصولات استیل از اوایل اسفند ماه تاکنون، بسته به گرید، کیفیت سطح، ضخامت و ابعاد، حداقل ۲۵ درصد افزایش یافته است.
البته نمیتوان این میزان افزایش را به تمام ورقهای استیل تعمیم داد. بازار گریدهای مختلف مانند ۳۰۴، ۳۱۶L و ۴۳۰ شرایط یکسانی ندارد و موجودی هر آلیاژ یا ضخامت میتواند مسیر قیمت متفاوتی ایجاد کند. نرخ ارز، قیمت جهانی نیکل و کروم، هزینۀ حمل، میزان موجودی و سطح تقاضای صنایع مصرفکننده نیز در تعیین قیمت نهایی مؤثرند.
ازاینرو، خریداران صنعتی برای اطلاع از قیمت ورق استیل علاوه بر آلیاژ، ضخامت و ابعاد موردنیاز، موجودی قابلتحویل و تاریخ بهروزرسانی قیمت را نیز بررسی کنند. در بازاری که تأمین مجدد کالا دشوار شده است، موجودی واقعی میتواند بهاندازۀ قیمت درجشده اهمیت داشته باشد.
موجودی انبارها؛ ضربهگیر موقت بازار
با وجود کاهش شدید واردات، بازار تاکنون با کمبود فراگیر ورق استیل مواجه نشده است. موجودی انبارهای واردکنندگان و توزیعکنندگان توانسته بخش مهمی از نیاز مصرفکنندگان را تأمین کند و مانع از بروز شوک فوری در عرضه شود. بااینحال، این موجودی نامحدود نیست و تداوم محدودیت واردات میتواند به اتمام برخی سایزها و آلیاژها منجر شود. کمبود نیز احتمالاً در همۀ محصولات همزمان رخ نمیدهد و ممکن است یک گرید یا ضخامت پرمصرف زودتر از سایر محصولات کمیاب شود.
در چنین شرایطی، پراکندگی موجودی میان تأمینکنندگان میتواند فاصلۀ قیمتها را افزایش دهد؛ بهطوریکه قیمت کالای قابلتحویل با سفارشهای وابسته به ورود محمولههای جدید متفاوت باشد.
آیندۀ قیمت ورق استیل به چه عواملی بستگی دارد؟
چشمانداز بازار بیش از هر چیز به وضعیت مسیرهای دریایی، فعالیت بنادر جنوبی و امکان ترخیص محمولههای متوقفشده وابسته است. عملیاتیشدن مسیر ترکیه، ایجاد امکان حمل ریلی، کاهش محدودیتهای بیمهای و ورود سفارشهای جدید نیز میتواند بخشی از فشار موجود را کاهش دهد.
در مقابل، ادامۀ محاصرۀ دریایی، تداوم ناامنی بنادر، رشد هزینههای حمل و مصرف تدریجی ذخایر انبارها، احتمال افزایش قیمت و کمبود بعضی آلیاژها را تقویت میکند. بنابراین، وضعیت همۀ انواع ورق استیل یکسان نخواهد بود و محصولات پرمصرف یا دارای موجودی محدود، بیش از سایر اقلام در معرض نوسان قرار دارند.
بازار ورق استیل تاکنون به کمک ذخایر موجود توانسته در برابر اختلال واردات مقاومت کند؛ اما این تعادل موقتی است. آیندۀ بازار بهسرعت بازگشایی مسیرهای تجاری و ورود محمولههای جایگزین بستگی دارد؛ مسیری که میتواند تعیین کند افزایش اخیر قیمتها یک نوسان مقطعی خواهد بود یا آغاز دورۀ تازهای از محدودیت عرضه.
