بدرقه «پهلوان آواز» به سوی خانه ابدی

به گزارش خبرنگار گروه فرهنگ و هنر برنا؛ مراسم تشییع پیکر زنده‌یاد ایرج خواجه‌امیری، خواننده پیشکسوت موسیقی ایران، صبح امروز جمعه ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ با حضور جمعی از هنرمندان، مسئولان فرهنگی، اهالی موسیقی و مردم از مقابل تالار رودکی تهران برگزار شد.

در این مراسم هنرمندانی چون علیرضا افتخاری، اردشیر کامکار، حسام‌الدین سراج، میلاد کیایی، علی اصغر شاهزیدی، محمد موسوی، علی جهاندار، هوشنگ کامکار، پشنگ کامکار، کیوان ساکت  و جمعی از چهره‌های فرهنگی و هنری حضور داشتند.

در ابتدای این مراسم علیرضا افتخاری خواننده پیشکسوت موسیقی سنتی به صحنه آمد و گفت: روزی روزگاری، قرار بود استاد ایرج اجرایی در اصفهان داشته باشند. آن زمان من بیشتر از ۱۰ یا ۱۲ سال نداشتم. پرده‌ای در کوچه سپاهان نصب شده بود که روی آن نوشته بودند: «استاد ایرج به‌ زودی در این مکان اجرا خواهند داشت.»

وی ادامه داد: شاید حدود یک ماه، مدرسه را رها کرده بودم و هر روز کنار آن محل می‌ایستادم؛ به امید اینکه بتوانم استاد ایرج را از نزدیک ببینم اما او در مکان دیگری برنامه داشت و آن زمان به آنجا نیامد. افتخاری افزود: با این وجود، همان‌ جا عشق من به استاد ایرج آغاز شد؛ عشقی که از کودکی، از همان ۱۲ سالگی، در وجودم شعله کشید. واقعاً نمی‌دانم چگونه باید آن احساس را بیان کنم. اینجا مکانی مقدس است اما من عاشق بودم؛ عاشق استاد ایرج.

این خواننده پیشکسوت موسیقی بیان کرد: هیچ‌ وقت تلاش نمی‌کردم شبیه استاد ایرج بخوانم؛ این صدا خودش راهش را پیدا کرده بود و من چاره‌ای نداشتم. وقتی می‌خواندم، انگار یکی از شاگردان کوچک استاد ایرج آواز می‌خواند.

افتخاری در پایان قطعه‌ای با مضمون «چرا یک دم کنار من نمی‌مانی…» را به یاد زنده یاد ایرج خواجه‌امیری اجرا کرد.

در ادامه افتخاری از احسان خواجه امیری دعوت کرد که در جایگاه حضور داشته و قطعه‌ای را به یاد پدرش اجرا کند.

احسان خواجه‌امیری خواننده موسیقی پاپ و فرزند زنده‌یاد ایرج بیان کرد: از دوران بیماری پدرم، ایرج، گفتنی‌ها را گفته‌ام و ناگفتنی‌ها را دیده‌ام. مدت‌هاست، از زمستان گذشته، نتوانسته‌ام بخوانم؛ گویی لال شده‌ام اما امروز احساس می‌کنم وظیفه دارم.

وی ادامه داد: اگر پدرم امروز اینجا بود، قطعاً برای شما می‌خواند. آخرین درسی که در زندگی به من آموخت، عشق بود؛ عشق به ایران و عشق به شما. او عاشق مردم ایران بود.

خواجه امیری افزود: به شما قسم می‌خورم که پدرم همیشه می‌گفت: «من فقط می‌خواهم جایی باشم که مردم هستند؛ من می‌خواهم پیش مردم باشم؛ پیش مردم ایران.»

وی بیان کرد: استاد ایرج امروز در میان ما نیست اما ما آمده‌ایم تا با احترام و عشق، بدرقه‌اش کنیم. من جسارت می‌کنم و چند خطی از آوازهای استاد را تقدیم حضورتان می‌کنم. خواجه امیری سپس قطعه‌ای از آثار پدرش را در گرامیداشت یاد او خواند.

سخنران بعدی مراسم حمیدرضا نوربخش مدیرعامل خانه موسیقی ایران اظهار کرد: به خانواده و خاندان ارجمند خواجه‌امیری، فرزندان گرانقدر او، به‌ویژه هنرمند ارجمند، احسان خواجه‌امیری و نیز به همه شما عاشقان و شیفتگان هنر و به همه مردم ایران تسلیت عرض می‌کنم.

وی با اشاره به اینکه ایرج، خاطره چندین نسل است، افزود:  چه ما بخواهیم و چه نخواهیم، چه من بگویم و چه نگویم، ایرج را نمی‌توان از تاریخ موسیقی و آواز این کشور جدا کرد. حنجره بی‌نظیر، استثنایی و خدادادی او، متر و معیار صدا بوده، هست و خواهد بود.

نوربخش گفت: ایرج در طول نزدیک به نیم‌قرن و شاید اندکی بیشتر، آثار بسیار ارزشمند و گرانقدری خواند؛ آواز خواند، ترانه خواند و همه را به آرشیو، حافظه فرهنگی، هنری و موسیقایی ایران تقدیم کرد و اضافه کرد.

مدیرعامل خانه موسیقی ایران عنوان کرد: چند سال پیش، گفت‌وگویی مفصل با ایرج داشتم؛ درباره مسیر رشد و بالیدن او و اینکه چگونه وارد این عرصه شد. این گفت‌وگو با مصاحبه‌های معمول که غالباً به بیان زندگی‌نامه هنرمند محدود می‌شود، کمی متفاوت بود. از زوایای دیگری به موضوع نگاه کردم که امیدوارم فرصتی پیش آید تا درباره آن بیشتر سخن بگویم.

وی ادامه داد: آنچه در آن گفت‌وگو دریافتم، این بود که این مرد، ژنی بی‌نظیر، عجیب و استثنایی داشت. بدون آنکه معلمی مستقیم داشته باشد، با ذهن و ضمیر خود و با نبوغ ویژه‌ای که بر آن تاکید دارم، از همه شنیده‌ها و دریافت‌هایش در آن منطقه بهره گرفت؛ مجموعه‌ای از آموخته‌ها را درونی کرد، سبک و سیاقی پدید آورد و سپس به تهران آمد.

نوربخش اظهار کرد: ایرج بزرگان بسیاری، از جمله استاد صبا و دیگر استادان را دید و از خرمن وجود همه آنان خوشه برچید اما در نهایت، «ایرج» با سبک ویژه خودش در آوازخوانی شد. طبیعتاً آوازخوانی ایرج متأثر از مکتب آواز اصفهان بود، چراکه خود او نیز فرزند همان منطقه بود؛ منطقه‌ای که استاد بزرگ تاج اصفهانی و بسیاری از بزرگان دیگر در آن زیستند، بالیدند و آثار ارزشمند ارائه کردند اما ایرج با تکیه بر این میراث، سبک ویژه و یگانه خود را خلق کرد.

مدیرعامل خانه موسیقی ایران گفت: یک آوازخوان، در روندی زمان‌بر رشد می‌کند؛ نزد استادان می‌رود، شیوه‌ها و سبک‌های گوناگون را دنبال می‌کند تا سرانجام به زبان، گفتمان و امضای شخصی خود برسد اما ایرج در همان جوانی و عنفوان جوانی، سبک و سیاق مستقل خود را در آوازخوانی یافته بود.

وی افزود: خوشبختانه آوازهای فراوانی از ایرج به یادگار مانده است؛ آثاری که تا ایران هست و تا تاریخ هست، ماندگار خواهند بود و مردم از آن‌ها بهره خواهند برد. نوربخش بیان کرد: متأسفانه گاهی در فضای مجازی، برخی می‌کوشند حتی آواز را نیز به عرصه قطبی‌سازی تبدیل کنند. در حالی که وقتی بزرگی همچون روانشاد استاد محمدرضا شجریان برای ایرج لقب «پهلوان» به کار می‌برد، معنای آن روشن است.

مدیرعامل خانه موسیقی ایران گفت: شجریان بیش از چهل سال پیش خاطره‌ای را برای من نقل کردند؛ خاطره‌ای درباره منش، خصال و بزرگ‌منشی ایرج بزرگ.

او گفت: «تازه به رادیو آمده بودم و در ابتدای کارم بودم. چند آواز خوانده بودم. در آن روزگار، بسیاری از پیشکسوتان و بزرگان شاید چندان به جوان‌ترها اعتنا نمی‌کردند. روزی در حیاط رادیو، گوشه‌ای ایستاده بودم که دیدم آقایی از آن طرف، در حالی که مشغول گفت‌وگو بودند، به سمت من آمدند و گفت؛ آقا، آقای شجریان شمایید؟، گفتم: بله. گفت؛  آقا، یک آواز از شما شنیدم؛ بسیار خوب بود، آفرین. سپس بسیار مرا تشویق کردند. این اتفاق برای من بسیار امیدبخش بود؛ به من بال و پر داد و باعث شد به خودم ببالَم.»

وی افزود: استاد شجریان می‌گفت که همواره از این بزرگواری ایرج بزرگ یاد می‌کرد. خود ایرج بزرگ نیز، چنان‌که احتمالاً همه شما شنیده‌اید، در گفت‌وگویی که منتشر شده، همین خاطره را نقل کرده‌اند.

نوربخش گفت: وقتی بزرگان ما با یکدیگر چنین رفتار می‌کنند، دیگر ما نباید به خودمان اجازه دهیم فضا را قطبی کنیم. اینان همه بزرگ‌اند؛ همه گل‌های جاودان و طراوت‌بخش بوستان آواز ایران‌اند. همه عزیزند، همه بزرگ‌اند و همه را باید پاس داشت. باید از این قطبی‌سازی‌ها پرهیز کنیم.

مدیرعامل خانه موسیقی ایران افزود: روح بلند استاد ایرج عزیز در بهترین جای هستی نظاره‌گر ماست. برای او رحمت و رضوان الهی طلب می‌کنیم. قرین رحمت و رضوان خداوندی باد.مجدداً به خانواده محترم خواجه‌امیری، فرزندان گران‌قدر او جامعه هنری و همه مردم ایران تسلیت عرض می‌کنم.

پس از آن علی جهاندار خواننده پیشکسوت موسیقی ایرانی هم در مراسم تشییع پیکر زنده یاد حسین خواجه امیری بیان کرد: استاد ایرج به نوعی پدر معنوی بنده است. من آواز او را کلام به کلام اجرا کردم و بسیاری از کارهای این هنرمند را حفظ هستم. در این مسیر همواره تلاش کردم دانش آموز خوبی باشم.

وی عنوان کرد: از نظر من ایرج، بنان، اکبر گلپایگانی و محمدرضا شجریان چهار هنرمندی هستند که مدال طلا دارند. کلامی که اینها در آواز شروع کردند واقعا نظیر ندارد اما ایرج هنرمندی است که به مقصد و سرمنزل بدون کم و کاستی رسید. او تا پایان عمر رکورد را حفظ کرد که واقعا مثال زدنی است. او عقابی بر فراز آسمان آواز ایران بود که همواره خود را نمایان می‌کرد.

محمد موسوی از استادان و نوازندگان پیشکسوت عرصه نی نوازی هم در این مراسم گفت: من با ایرج ۶۰ سال دوست بودم و یادم هست که استاد تاج اصفهانی همواره از ایرج به نیکی یاد می کردند و می گفتند ای کاش من صدای ایرج را داشتم.

وی پس از صحبت هایش قطعاتی را به صورت تک نوازی نی اجرا کرد.

علی اصغر شاهزیدی از هنرمندان و خوانندگان پیشکسوت موسیقی ایرانی هم در بخش پایانی مراسم توضیح داد: یکی از نکاتی که باید به آن توجه کنیم تمرکز روی هنر و اخلاق ایرج بود. او یک خدمتگزار موسیقی بود که من رفاقت زیادی با این هنرمند داشتم. ایرج همواره زیبا و بدون گرفتگی صدا می خواند. مسیری که استاد تاج اصفهانی هم می گفت که ایرج صدا دارد.

وی افزود: ایرج برای داشتن این صدای خوب تمرین کرد و همینطوری به چنین درجه ای نرسید. آواز خواندن اصلا شوخی نیست و به نظر من سخت ترین رشته در موسیقی است. یک خواننده باید به ادبیات، به فرم های مختلف آواز و به استقلال صدا تسلط داشته باشد که ایرج آنها را داشت و این چنین در تاریخ موسیقی باقی ماند. او را فراموش نکنید و همواره با آنها حرف بزنید.

شاهزیدی پس از صحبت‌هایش یک قطعه آوازی از تاج اصفهانی را اجرا کرد.

در بخش پایانی برنامه بیداد خواجه امیری نوه مرحوم ایرج هم متن کوتاهی را در تجلیل از این خواننده قرائت کرد.

پیکر مرحوم حسین خواجه امیری (ایرج) پس از برگزاری مراسم تشییع در تالار وحدت تهران در قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س) به خاک سپرده می شود.

انتهای پیام/