از باغ سیب تا بازار؛ سمیرم در مسیر عبور از خامفروشی
به گزارش خبرنگار برنا از اصفهان، سمیرم را بسیاری با سیبهایش میشناسند؛ محصولی که سالهاست بخش مهمی از اقتصاد این شهرستان کوهستانی را شکل داده و نام سمیرم را در بازار محصولات باغی کشور تثبیت کرده است. اما پشت این شهرت، مسئلهای قدیمی نیز وجود دارد؛ فاصله میان «تولید» و «ارزشآفرینی».
باغدار محصول را تولید میکند، اما لزوماً بیشترین سهم از ارزش نهایی محصول به او نمیرسد. نوسان قیمت، محدودیت بازار، دشواری صادرات، هزینههای نگهداری، ضایعات محصول و وابستگی به فروش در مقطع برداشت، مجموعهای از چالشهایی است که میتواند درآمد تولیدکننده را تحت تأثیر قرار دهد.
حالا در سمیرم، نشانههایی از یک تغییر رویکرد دیده میشود؛ رویکردی که قرار است سیب را فقط از باغ به بازار نرساند، بلکه آن را وارد زنجیرهای از نگهداری، سورت، فرآوری، بستهبندی، عرضه و صادرات کند.
سفر یکروزه خبرنگاران استان اصفهان به سمیرم، فرصتی بود تا بخشی از این تغییر از نزدیک دیده شود؛ سفری که در جریان آن خبرنگاران در آیین بهرهبرداری از مجموعه سردخانه، کنسانتره، سالن سورت و مزرعه پنل خورشیدی سمیرم حضور یافتند و سپس در نخستین جشنواره ملی سیب این شهرستان، روایت دیگری از ظرفیتهای اقتصادی، کشاورزی و گردشگری سمیرم را دنبال کردند.
سرمایهگذاری که باید از باغ شروع شود و به بازار برسد
مجموعه گلمک سمیرم یکی از پروژههایی بود که در این سفر مورد توجه قرار گرفت. مجموعهای که با سرمایهگذاری بخش خصوصی ایجاد شده و بخشهایی از زنجیره پس از تولید سیب را در خود جای داده است؛ از سردخانه و سورت تا فرآوری و تولید کنسانتره و استفاده از انرژی خورشیدی.
اهمیت چنین مجموعهای برای شهرستانی مانند سمیرم فقط در احداث یک واحد صنعتی خلاصه نمیشود. مسئله اصلی، ایجاد حلقههایی است که بتواند محصول باغدار را از یک کالای خام و وابسته به شرایط بازار برداشت، به محصولی با قابلیت نگهداری، فرآوری و عرضه در زمان و بازار مناسب تبدیل کند.
مهدی جمالینژاد، استاندار اصفهان، در آیین بهرهبرداری از این مجموعه بر همین موضوع تأکید کرد و گفت: توسعه صنایع تبدیلی، افزایش ظرفیتهای فرآوری و سردخانهای و ایجاد شهرکهای گلخانهای باید در دستور کار قرار گیرد تا خامفروشی محصولات کشاورزی متوقف و ارزش افزوده بیشتری نصیب کشاورزان شود.
به گفته استاندار اصفهان، سمیرم ظرفیتهای کمنظیری در حوزه کشاورزی دارد و تکمیل زنجیره تولید، فرآوری، نگهداری و عرضه محصولات، بهویژه سیب، میتواند زمینهساز رونق اقتصادی و ایجاد درآمد پایدار برای کشاورزان باشد.
این نگاه در واقع مسئله اصلی کشاورزی سمیرم را از زاویهای متفاوت دنبال میکند؛ اینکه افزایش تولید به تنهایی کافی نیست و آنچه میتواند اقتصاد کشاورزی را پایدار کند، ایجاد ارزش افزوده در مراحل پس از تولید است.
چهار ماه از زمین تا بهرهبرداری
استاندار اصفهان در این مراسم، سرعت اجرای پروژه گلمک را نیز مورد توجه قرار داد و آن را نمونهای از توان بخش خصوصی در اجرای پروژههای اقتصادی دانست.
جمالینژاد گفت: یک مجموعه اقتصادی بزرگ در مدت حدود چهار ماه از مرحله آمادهسازی زمین به مرحله بهرهبرداری رسیده است؛ موضوعی که از نگاه او نشان میدهد در صورت فراهم شدن زمینه مناسب، سرمایهگذار بخش خصوصی میتواند با سرعت بیشتری پروژههای اقتصادی را به نتیجه برساند.
او در عین حال بر ضرورت تسهیل مسیر سرمایهگذاری تأکید کرد و از مسئولان شهرستان، شورای تأمین و دستگاههای مرتبط خواست با هماهنگی بیشتر، موانع اداری پیش روی سرمایهگذاران را کاهش دهند.
این بخش از سخنان استاندار، یک پیام روشن برای آینده اقتصادی سمیرم داشت: اگر قرار است صنایع تبدیلی و زنجیره ارزش کشاورزی در شهرستان توسعه پیدا کند، سرمایهگذار باید بتواند با کمترین اصطکاک اداری، سرمایه خود را وارد چرخه تولید کند.
سیب سمیرم؛ محصولی که بازار میخواهد
در میان تمام اظهارنظرها یک موضوع بیش از همه تکرار شد؛ بازار.
باغدار میتواند تولید کند، اما اگر بازار مناسبی برای محصول وجود نداشته باشد، افزایش تولید لزوماً به افزایش درآمد منجر نمیشود.
جعفر گوهرگانی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، در این مراسم از نگرانی باغداران سمیرم درباره بازار و صادرات سیب سخن گفت و اعلام کرد با هماهنگی وزارت جهاد کشاورزی، سازمان تعاون روستایی و مدیریت استان اصفهان، برای خرید و عرضه مناسب سیب تولیدی باغداران و جلوگیری از انباشت محصول و ماندن میوه روی درخت، اقدامات لازم انجام خواهد شد.
او گفت: علاوه بر خرید تضمینی محصولات درجه سه، برای سیبهای درجه یک و دو نیز باید برنامه مناسبی برای عرضه و بازاررسانی پیشبینی شود.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که محصول باغی برخلاف بسیاری از محصولات صنعتی، محدودیت زمانی دارد. محصولی که در زمان مناسب برداشت و به بازار نرسد، میتواند بخشی از ارزش اقتصادی خود را از دست بدهد.
گوهرگانی همچنین توسعه سردخانهها و صنایع فرآوری و نگهداری محصولات کشاورزی را یکی از ابزارهای مهم تنظیم بازار دانست؛ زیرساختهایی که میتوانند امکان نگهداری محصول و عرضه آن در زمان مناسب را فراهم کنند و از فشار فروش در مقطع برداشت بکاهند.
سردخانه؛ حلقهای فراتر از نگهداری
در نگاه نخست، سردخانه ممکن است تنها یک زیرساخت برای نگهداری محصول به نظر برسد، اما در اقتصاد محصولات باغی، نقش آن فراتر از ذخیرهسازی است.
وجود ظرفیت مناسب سردخانهای به باغدار و مجموعههای عرضه این امکان را میدهد که تمام محصول در یک بازه کوتاه وارد بازار نشود. همین مسئله میتواند در مدیریت عرضه و جلوگیری از افت شدید قیمت در فصل برداشت مؤثر باشد.
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی نیز با اشاره به همین ظرفیتها گفت توسعه سردخانهها و صنایع فرآوری و نگهداری، نقش مهمی در تنظیم بازار، جلوگیری از افت شدید یا افزایش ناگهانی قیمت محصولات و حمایت از تولیدکنندگان دارد.
در واقع، سردخانه زمانی بیشترین اثر اقتصادی را دارد که در کنار سورتینگ، بستهبندی، فرآوری و شبکه بازار قرار گیرد؛ همان زنجیرهای که مجموعه بهرهبرداریشده در سمیرم تلاش دارد بخشی از آن را شکل دهد.
کنسانتره؛ راهی برای نجات محصول از ضایعات
یکی دیگر از بخشهای این مجموعه، واحد فرآوری و تولید کنسانتره است؛ حلقهای که میتواند بخشی از محصولات با قابلیت پایینتر برای عرضه مستقیم را وارد فرآیند دیگری از تولید کند.
در اقتصاد کشاورزی، همه محصول تولیدشده الزاماً به یک شکل وارد بازار مصرف تازهخوری نمیشود. ایجاد صنایع فرآوری میتواند امکان استفاده اقتصادی از بخشی از محصول را افزایش دهد و از تبدیل محصول به ضایعات جلوگیری کند.
از همین منظر، تکمیل زنجیره سیب در سمیرم میتواند دو نتیجه همزمان داشته باشد؛ نخست کاهش بخشی از ضایعات و دوم ایجاد محصولی با ارزش افزوده بیشتر.
رحیم کریمی، نماینده مردم سمیرم در مجلس شورای اسلامی، در این مراسم بهرهگیری از زیرساختهای نوین صنعتی را کلید عبور از خامفروشی دانست و گفت: تکمیل زنجیره ارزش محصولات کشاورزی از باغ تا سفره، مهمترین راهبرد برای افزایش درآمد باغداران و کاهش ریسکهای اقتصادی است.
به گفته او، مجموعه چندمنظوره سردخانه، صنایع فرآوری کنسانتره و سورتینگ مدرن میتواند در کاهش ضایعات محصولات و مدیریت عرضه به بازار نقش داشته باشد.
از باغ تا سفره؛ زنجیرهای که هنوز باید کاملتر شود
آنچه در سمیرم در حال شکلگیری است، در واقع تلاشی برای تغییر تعریف «محصول کشاورزی» است.
سیب دیگر نباید فقط یک محصول برداشتشده از باغ باشد؛ بلکه میتواند در قالبهای مختلف، از سیب تازه و بستهبندیشده تا کنسانتره و محصولات فرآوریشده، وارد بازارهای متنوع شود.
این تغییر، نیازمند هماهنگی چند بخش است؛ کشاورز، سرمایهگذار، دستگاههای دولتی، شبکه توزیع، صادرکنندگان و حتی حوزه پژوهش و فناوری.
محمدجواد عسکری، رئیس کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی، نیز در این مراسم بر ظرفیت بالای بخش کشاورزی برای سرمایهگذاری تأکید کرد و گفت: کشاورزی یکی از بخشهای راهبردی کشور در حوزه امنیت غذایی و اشتغال است.
او محصول سیب سمیرم را دارای ظرفیت صادراتی مطلوب دانست و بر تدوین نقشه راه عملیاتی برای توسعه بازارهای صادراتی آن تأکید کرد؛ نقشه راهی که به گفته او باید برنامههای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت را دربر بگیرد.
صادرات؛ حلقهای که بدون نقشه راه شکل نمیگیرد
سیب سمیرم برای ورود به بازارهای صادراتی تنها به تولید محصول نیاز ندارد. کیفیت، استاندارد، بستهبندی، استمرار عرضه، قیمت تمامشده، حملونقل و شناخت بازار مقصد، مجموعه عواملی هستند که موفقیت صادرات را تعیین میکنند.
از این منظر، ایجاد مجموعههایی برای سورت و بستهبندی و فرآوری، میتواند یکی از زیرساختهای ورود سازمانیافتهتر محصول به بازار باشد؛ اما صادرات پایدار نیازمند اتصال این زیرساختها به شبکه بازاریابی و تجارت خارجی است.
عسکری با اشاره به این ظرفیت، خواستار تدوین نقشه راه صادراتی سیب سمیرم شد.
استاندار اصفهان نیز بر معرفی و برندسازی محصولات باغی سمیرم تأکید کرد و گفت این شهرستان دارای گونههای متنوع و باکیفیت سیب است که باید با برنامهریزی مناسب، ظرفیت تولید آنها به فرصت اقتصادی و بازار پایدار تبدیل شود.
این سخنان نشان میدهد مسئله سیب سمیرم تنها «فروش محصول» نیست؛ بلکه ساختن یک برند و بازار پایدار برای محصولی است که نام شهرستان را با خود به بازارهای داخلی و خارجی میبرد.
آب؛ مسئلهای که از کنار کشاورزی سمیرم نمیتوان گذشت
در کنار بازار، آب دومین موضوع محوری سخنان مسئولان بود.
خشکسالیهای پیاپی و کاهش منابع آبی، آینده کشاورزی را به بهرهوری بیشتر از منابع موجود وابسته کرده است.
گوهرگانی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، توسعه سامانههای نوین آبیاری و افزایش بهرهوری آب را از اولویتهای این وزارتخانه عنوان کرد و گفت اجرای تکالیف قانونی برنامه هفتم توسعه در این زمینه پیگیری خواهد شد.
او تأکید کرد: در شرایط کمآبی، باید با استفاده از روشهای علمی و سامانههای نوین، آب موجود را با راندمان بالاتر و متناسب با نیاز آبی گیاه در اختیار بخش کشاورزی قرار داد.
این مسئله برای سمیرم اهمیت دوچندان دارد؛ زیرا هرگونه توسعه کشاورزی و صنایع وابسته به آن، در نهایت باید با واقعیت منابع آب منطقه سازگار باشد.
استاندار اصفهان نیز با اشاره به دغدغههای کشاورزان درباره کمبود منابع آبی گفت مشکلات موجود کتمان نمیشود، اما با برنامهریزی، همافزایی و استفاده از روشهای نوین آبیاری میتوان بخشی از دغدغههای جامعه کشاورزی را برطرف کرد.
۵۵۰۰ میلیارد ریال برای آب و خاک اصفهان
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی در ادامه از سرمایهگذاریهای انجامشده در حوزه آب و خاک استان اصفهان خبر داد و گفت طی دو تا سه سال اخیر، بیش از پنج هزار و ۵۰۰ میلیارد ریال از محل اعتبارات ملی در حوزههای مختلف آب و خاک استان هزینه شده است.
به گفته گوهرگانی، این اعتبارات در حوزههایی همچون توسعه روشها و شبکههای آبیاری، کمکهای فنی و اعتباری، مرمت و مطالعات خاک هزینه شده است.
او همچنین از پیگیری برای اختصاص سهم مناسب بخش کشاورزی از اعتبارات فنی و اعتباری و تملک داراییهای استان خبر داد و گفت در صورت بهبود شرایط منابع مالی کشور، تلاش خواهد شد اعتبارات بیشتری به طرحهای زیربنایی آب و خاک و توسعه سامانههای آبیاری اختصاص یابد.
کشاورزی دانشبنیان؛ نسخهای برای آینده
رئیس کمیسیون کشاورزی مجلس نیز در این مراسم بر ضرورت دانشبنیان شدن کشاورزی تأکید کرد.
عسکری با اشاره به وجود حدود ۲۵۰ هزار فارغالتحصیل حوزه کشاورزی در کشور، این نیروی متخصص را سرمایهای دانست که میتواند در مسیر تحول و افزایش بهرهوری کشاورزی به کار گرفته شود.
او استان اصفهان را دارای ظرفیت تبدیل شدن به پایلوت کشور در حوزه تصاحب بازارهای منطقهای دانست و پیشنهاد تشکیل کارگروهی ویژه برای استفاده حداکثری از ظرفیتهای موجود استان را مطرح کرد.
در چنین رویکردی، کشاورزی دیگر تنها به زمین و آب وابسته نیست؛ داده، فناوری، هوش مصنوعی، سامانههای نوین آبیاری، مدیریت بازار، زنجیره تأمین و دانش تخصصی نیز بخشی از معادله تولید میشوند.
پنل خورشیدی؛ کشاورزی در کنار انرژی پاک
یکی از بخشهای قابل توجه پروژه گلمک، مزرعه پنل خورشیدی آن بود؛ بخشی که نشان میدهد توسعه صنایع کشاورزی و تبدیلی میتواند همزمان با حرکت به سمت استفاده از انرژیهای نو دنبال شود.
رحیم کریمی، نماینده مردم سمیرم، بهرهبرداری از مزرعه پنل خورشیدی در این مجموعه را الگویی از بهرهوری انرژی و توجه به پایداری زیستمحیطی در صنایع تبدیلی دانست.
پیوند میان کشاورزی، صنایع تبدیلی و انرژی تجدیدپذیر میتواند در آینده یکی از مسیرهای توسعه اقتصادی مناطق تولیدکننده باشد؛ بهویژه در مناطقی که همزمان با ظرفیتهای کشاورزی، امکان بهرهگیری از انرژی خورشیدی نیز وجود دارد.
سمیرم و مسئله عبور از اقتصاد تکمحصولی
جمالینژاد توسعه صنایع تبدیلی، افزایش ظرفیت سردخانهها و ایجاد شهرکهای گلخانهای را از الزامات عبور سمیرم از اقتصاد تکمحصولی عنوان کرد.
این موضوع را میتوان یکی از مهمترین محورهای سفر خبرنگاران به سمیرم دانست.
سیب، مزیت اصلی شهرستان است؛ اما وابستگی بیش از اندازه اقتصاد محلی به یک محصول، آن را در برابر نوسانات بازار، تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب و مشکلات صادرات آسیبپذیر میکند.
به همین دلیل، توسعه گلخانهها، صنایع تبدیلی، فرآوری محصولات، انرژیهای تجدیدپذیر و گردشگری میتواند سبد اقتصادی شهرستان را متنوعتر کند.
استاندار اصفهان همچنین گردشگری را یکی دیگر از ظرفیتهای مهم سمیرم دانست و آبشارها، طبیعت کوهستانی، سیاهچادرها و صنایع دستی منطقه را ظرفیتهایی برای توسعه بومگردی و افزایش ماندگاری گردشگران عنوان کرد.
به این ترتیب، سیب تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ بلکه میتواند بخشی از یک تصویر بزرگتر از اقتصاد سمیرم باشد؛ اقتصادی که کشاورزی، صنعت، گردشگری و انرژی را در کنار یکدیگر قرار میدهد.
بخش خصوصی؛ موتور توسعه سمیرم
حجتالاسلام محمدتقی نقدعلی، رئیس مجمع نمایندگان استان اصفهان، بخش خصوصی را موتور پیشران اقتصاد کشور دانست و بر ضرورت رفع موانع سرمایهگذاری و پشتیبانی مجلس و دولت از توسعه زیرساختهای سمیرم تأکید کرد.
او با اشاره به ظرفیتهای طبیعی و کشاورزی این شهرستان، فعالان اقتصادی و سرمایهگذارانی را که در شرایط اقتصادی دشوار وارد میدان تولید شدهاند، از عوامل مهم پیشبرد پروژههای اقتصادی دانست.
نقدعلی همچنین بر نقش مدیریت استان در تسهیل سرمایهگذاری تأکید کرد و گفت: با همافزایی دستگاهها باید زمینه حضور سرمایهگذاران بیشتر فراهم شود.
این موضوع در کنار سخنان استاندار اصفهان درباره ضرورت کاهش موانع اداری، یک محور مشترک در سخنان مسئولان بود؛ اینکه توسعه اقتصادی سمیرم تنها با اعتبار دولتی محقق نمیشود و حضور سرمایهگذار خصوصی و فراهم کردن فضای امن و تسهیلشده برای سرمایهگذاری ضروری است.
خبرنگاران؛ روایتگران یک تغییر اقتصادی
حضور خبرنگاران استان اصفهان در این سفر، فرصتی بود تا این پروژهها و ظرفیتها نه فقط در قالب آمار و اظهارات رسمی، بلکه از نزدیک دیده و روایت شود.
خبرنگاران در کنار پوشش آیین بهرهبرداری از مجموعه گلمک، در نخستین جشنواره ملی سیب سمیرم نیز حضور یافتند؛ جشنوارهای که تلاش دارد محصول شاخص شهرستان را از یک محصول کشاورزی فراتر ببرد و آن را به یک برند اقتصادی، اجتماعی و گردشگری تبدیل کند.
در چنین شرایطی، نقش رسانه فقط انعکاس افتتاح یک پروژه یا سخنان یک مسئول نیست. رسانه میتواند زنجیرهای را که از باغ آغاز میشود و به بازار میرسد، برای افکار عمومی قابل مشاهده کند؛ زنجیرهای که در آن باغدار، سرمایهگذار، صنعتگر، صادرکننده، گردشگر و مصرفکننده هر کدام جایگاهی دارند.
جشنوارهای برای سیبی که باید برند شود
نخستین جشنواره ملی سیب سمیرم را میتوان ادامه همین روایت دانست.
سمیرم سالهاست تولیدکننده سیب است، اما اکنون موضوع مهمتر، تبدیل این تولید به یک برند شناختهشده و دارای بازار پایدار است.
اگر زیرساختهای نگهداری و فرآوری توسعه پیدا کند، اگر صنایع تبدیلی بتوانند محصول را به ارزش افزوده تبدیل کنند، اگر سامانههای نوین آبیاری بهرهوری آب را افزایش دهند، اگر بازارهای صادراتی با برنامه توسعه پیدا کنند و اگر گردشگری نیز در کنار کشاورزی رونق بگیرد، سیب میتواند به جای یک محصول فصلی، به محور یک زنجیره اقتصادی تبدیل شود.
در این میان، نخستین جشنواره ملی سیب سمیرم فرصتی است برای بازتعریف این محصول؛ محصولی که میتواند همزمان نشانه هویت شهرستان، منبع درآمد باغداران و بستری برای توسعه اقتصادی باشد.
از تولید تا ارزش
آنچه در سفر یکروزه خبرنگاران استان اصفهان به سمیرم بیش از هر چیز خودنمایی کرد، تلاش برای عبور از یک سؤال قدیمی بود: چقدر تولید میکنیم؟
سؤال تازه این است: از آنچه تولید میکنیم، چقدر ارزش اقتصادی ایجاد میکنیم؟
سردخانه پاسخ بخشی از مسئله نگهداری است؛ سالن سورت، بخشی از مسئله کیفیت و عرضه را دنبال میکند؛ کنسانتره، مسیر دیگری برای فرآوری و کاهش ضایعات است؛ مزرعه پنل خورشیدی، پیوند صنعت و انرژی پاک را نشان میدهد و بازار صادراتی، حلقهای است که میتواند همه این بخشها را به اقتصاد منطقه متصل کند.اما تکمیل این زنجیره نیازمند هماهنگی و استمرار است.
مسئولان در سمیرم از حمایت از باغداران، توسعه زیرساختها، تسهیل سرمایهگذاری، افزایش بهرهوری آب، توسعه صنایع تبدیلی، برندسازی و صادرات سخن گفتند. اکنون مسئله اصلی این است که این مجموعه اهداف چگونه به برنامههای اجرایی و نتایج ملموس برای تولیدکننده تبدیل شود.
سمیرم امروز فقط درباره سیب حرف نمیزند؛ درباره آینده اقتصادی شهرستانی صحبت میکند که میخواهد از «باغ تولید» به «زنجیره ارزش» برسد.
در این مسیر، یک سیب دیگر فقط یک سیب نیست؛ میتواند نقطه آغاز زنجیرهای باشد که از خاک و آب شروع میشود، از باغ و سردخانه و کارخانه عبور میکند، به بازارهای داخلی و خارجی میرسد و در نهایت، سهم بیشتری از ارزش ایجادشده را به تولیدکننده بازمیگرداند.
و شاید مهمترین پیام نخستین جشنواره ملی سیب سمیرم نیز همین باشد؛ اینکه آینده این شهرستان فقط در میزان محصولی که برداشت میکند خلاصه نمیشود، بلکه در میزان ارزشی است که میتواند از این محصول برای مردم، کشاورزان و اقتصاد منطقه خلق کند.
انتهای پیام
