پاییز و زمستان امسال بدون هنرمندانی که دیگر در میان ما نیستند
در فاصله فروردین تا شهریور ۱۴۰۵، سینما و تئاتر ایران شاهد از دست دادن چهرههای مختلف از نسلهای گوناگون بود؛ بعضی از آنان سالها در حافظه جمعی ما زیستند و بعضی دیگر، در جوانی و نابهنگام پر کشیدند.
در ادامه یادی میکنیم از هنرمندان سینما و تئاتری که در شش ماه نخست سال از میان ما رفتند.
اکبر عبدی -مشهورترین کمدین سینمای ایران- در سن ۶۶ سالگی درگذشت. به گفته مسعود دهنمکی، اکبر عبدی حدود ساعت ۲۰ شب جمعه (۲ مردادماه) در منزل خود بر اثر عوارض بیماری قلبی از دنیا رفت.
عبدی که در طول دوران کاری خود در بیش از ۱۰۰ اثر سینمایی و تلویزیونی و نمایشی بازی کرد، نقشهای ماندگاری، چون ناصرالدین شاه آکتور سینما، مادر، اجاره نشینها، دلشدگان، هنرپیشه، روز فرشته، آدم برفی، اخراجیها، در چشم باد، شاهگوش، سریال امام علی (ع) و زیر آسمان شهر را به جا گذاشت.
سیروس ابراهیمزاده -بازیگر پیشکسوت سینما و تئاتر- پس از تحمل یک دوره بیماری، (۳۰ شهریورماه) دور از وطن درگذشت. او در فیلمهایی همچون حسن کچل، ستارخان، کمالالملک، هتل کارتن، شمعی در باد، مسافر ری، چهره، همسر، تحفهها، مجسمه، مکس، شام عروسی، تله، سوغات فرنگ و ... نقشآفرینی داشته است. آخرین فیلم اکرانشده او «تاکسی نارنجی» به کارگردانی ابراهیم وحیدزاده (۱۳۸۷) بود.
او در سریالهای آرایشگاه زیبا، ولایت عشق، گالشهای مادر بزرگ، عطر گل یاس و کاکتوس نیز بازی کرد و تندیس زرین بهترین بازیگر نقش دوم مرد را از چهارمین جشن خانه سینما برای بازی در «مومیایی ۳» در سال ۱۳۷۹ دریافت کرد.
حسین وخشوری -دبیر اولین جشنواره فیلم فجر و مدیرمسئول هفتهنامه سینما- در سن ۷۹ سالگی (۱۴ شهریورماه) درگذشت. او از مدیران فرهنگی و مطبوعاتی حوزه سینما بود که دبیری نخستین دوره جشنواره فجر (۱۳۶۱) را عهدهدار بود.
در کارنامه او عناوینی، چون مدیریت جشنواره فیلم فجر، مدیریت چندین دوره نمایشگاه بینالمللی کتاب ایران و مسئولیت در مطبوعات تخصصی سینما دیده میشود. وخشوری دانشآموخته ارتباطات و کارشناسی ارشد علوم سیاسی از دانشگاه تهران بود.
بهناز نازی -بازیگر سینما، تئاتر و تلویزیون- که با سرطان مبارزه میکرد، عصر (۲۶ اردیبهشتماه) درگذشت. بهرام بدخشانی، همسر این بازیگر، گفته بود که او در چند روز قبل از فوتش به دلیل وخامت حالش در بخش مراقبتهای ویژه بستری بوده و پزشکان برای سهولت در درمان، او را به خواب مصنوعی برده بودند.
نازی، زاده دی ماه ۱۳۴۶، از بازیگران شناختهشده تئاتر و از اعضای ثابت گروه تئاتر «شایا» بود. تماشاگران تئاتر نقشآفرینیهای او را در نمایشهایی، چون «سقراط»، «شوایک سرباز سادهدل»، «دختری با شنل ارغوانی»، «روزگاری برای بودن»، «مکبث»، «آژاکس»، «کالون و قیام کاستلیون»، «داستانهای کارور»، «گمسار» و «محبوبهها» به یاد دارند.
او در فیلمهای «مادرم گیسو» و «شراره»، «دلم میخواد» و مجموعههای «جیران»، «ازازیل»، «سفر به چزابه»، «پزشکان» و «سیاه سفید، خاکستری» بازی کرد. نازی دانشآموخته طراحی صحنه و لباس از دانشکده هنر و معماری بود.
اسماعیل همتی -نمایشنامهنویس، داستاننویس، شاعر و استاد دانشگاه- سحرگاه (۱ شهریورماه) پس از یک دوره بیماری و بر اثر عارضه مغزی درگذشت. او زاده تیر ۱۳۳۴ بود و در سن ۷۱ سالگی از دنیا رفت. همتی دارای فوق لیسانس کارگردانی نمایش و پژوهشگر و مدرس ادبیات دراماتیک در دانشگاه بود و بیش از ۵۰ اثر شامل نمایشنامه، شعر و آثار پژوهشی در زمینه شاهنامه و ادبیات کهن و کودکان تألیف و منتشر کرد.
از مطرحترین نمایشنامههای او میتوان به «شب بارانی»، «سفری برای آرش» و «خاطرات یک گاو جنون زده» اشاره کرد. او استاد دانشگاه تهران بود و تعدادی از نمایشنامههایش به زبانهای دیگر ترجمه و اجرا شده بود. همتی همچنین جایزه «آهو» را با همکاری مصطفی رحماندوست برای گروه سنی نوجوان برگزار میکرد.
حمیدرضا ساعتچی -نویسنده، کارگردان و تهیهکننده باسابقه تئاتر کمدی ایران- شنبه (۹ خردادماه) در سن ۵۹ سالگی از دنیا رفت. او که متولد ۲۰ مرداد ۱۳۴۵ بود، فعالیت حرفهای خود در تئاتر را از سال ۱۳۷۹ آغاز کرد و دانشآموخته اساتیدی همچون زندهیاد ناصر تقوایی (نمایشنامهنویسی) و مجید جعفری (کارگردانی) بود.
از آثار شاخص او میتوان به «داماد فرنگی»، «هتل پنج شش ستاره»، «گراند هتل»، «دلاکباشی»، «تانگوی سهنفره»، «دلقکباشی»، «ساعت خوش»، «جزیره عشق»، «سمفونی عشق» و «هشتک عمه» اشاره کرد. کسب جایزه اول بهترین نمایشنامه برای «گراند هتل» و جایزه بهترین کارگردانی در اولین جشنواره تئاتر کمدی از افتخارات او بود.
محمد یاراحمدی -از گویندگان و دوبلورهای قدیمی کشورمان- شامگاه (۲ مردادماه) درگذشت. زندهیاد یاراحمدی پدر آزیتا و رزیتا یاراحمدی (دوبلور) است. او متولد سال ۱۳۱۴ بود و فعالیت خود در دوبله را در سال ۱۳۴۱ در استودیوهای دماوند و شهاب آغاز کرد. صدای او مناسب شخصیتهای دانا و خردمند بود و بیشتر شخصیتهای مکمل را گویندگی کرد.
از کارهای معروف او میتوان به گویندگی در نقش آلن مونی در سریال «ارتش سری» و ژنرال گوگول در «روزهای روشن زندگی» اشاره کرد. «مرد عنکبوتی»، «پینوکیو»، «ماجراهای وینی پو»، «دزدان دریایی کارائیب: نفرین مروارید سیاه»، «شوالیه تاریکی برمیخیزد»، «پرستیژ»، «بتمن آغاز میکند»، «قلعه متحرک هاول»، «ممنتو»، «ماسک»، «هات فاز»، «حرفهای»، «روحسوار» و «مردان سیاهپوش» از دیگر آثار این دوبلور فقید است.
منوچهر فربد -بازیگر قدیمی تئاتر، سینما و تلویزیون- هم (۱۲ تیرماه) در شهر ملبورن استرالیا از دنیا رفت. او که همنسل پرویز فنیزاده، جمشید مشایخی و... بود، متولد ۱۳۱۶ بود. فرید پس از تجربههای مختلف تئاتری از اجراهای صحنهای گرفته تا نمایشهای زنده تلویزیونی، به خصوص همکاریهای متعدد با حمید سمندریان، از اوایل دهه ۴۰ پا به سینما گذاشت.
«خشت و آیینه» ساخته ابراهیم گلستان اولین تجربه سینمایی اوست و در طول ۱۴ سال در ۱۵ فیلم سینمایی بازی کرد. «غریبه و مه»، «کلاغ»، «چریکه تارا»، «بلوچ» و سریال «دلیران تنگستان» از جمله آثاری است که او در آنها ایفای نقش کرده است.
مریم همتیان -بازیگر سینما و تئاتر- پس از دو سال مبارزه با بیماری سرطان، (۱۱ مردادماه) از دنیا رفت. او متولد فروردین ۱۳۷۲ بود و بخش زیادی از زندگی خود را دور از فضای رسانهای سپری کرد.
او از بازیگران سینما، تئاتر و فیلم کوتاه ایران بود که فعالیت هنری خود را از سال ۱۳۹۲ آغاز کرد. او پس از گذراندن دورههای بازیگری در مؤسسه کارنامه و مؤسسه آزاد فیلم، بهصورت حرفهای وارد عرصه بازیگری شد و در سالهای بعد تجربه حضور در پروژههای مختلف سینمایی، تلویزیونی و فیلم کوتاه را به دست آورد.
همتیان نخستین تجربه حضور مقابل دوربین سینما را در سال ۱۳۹۵ با بازی در فیلم «طلاقم بده به خاطر گربهها» به کارگردانی محمدعلی سجادی به دست آورد. او نخستین تجربههای خود را با حضور در فیلمهایی مانند «قندون جهیزیه» (۱۳۹۳) و «شکاف» (۱۳۹۳) آغاز کرد و در ادامه در آثاری همچون «ارادتمند؛ نازنین، بهاره، تینا» (۱۳۹۵)، «طلاقم بده به خاطر گربه ها» (۱۳۹۶) و «گیجگاه» (۱۳۹۹) به ایفای نقش پرداخت.
فیلم «گیجگاه» به کارگردانی عادل تبریزی یکی از شناختهشدهترین آثار مریم همتیان در سینماست. او در حوزه نمایش خانگی نیز فعالیت داشت و در سال ۱۴۰۱ در سریال «سرگیجه» حضور پیدا کرد. اما یکی از تجربههای قابل توجه در کارنامه هنری مریم همتیان، حضور فیلم «مرد خاموش» به کارگردانی احمد بهرامی در جشنواره بینالمللی فیلم شانگهای در سال ۱۴۰۳ بود.
دلاور دوستانیان -مستندساز ایرانی- بر اثر ابتلا به سرطان معده (۲ تیرماه) درگذشت. دوستانیان متولد سال ۱۳۴۶ در ایلام بود. در کارنامه فیلمسازی او ساخت آثاری مانند «مورچهها»، «جاده»، «زندگی پنهان»، «دور افتاده»، «هینیمینی»، «از شمال تا جنوب»، «داستان فیکا و فیدان» و «آهسته و آرام» به چشم میخورد که با کسب جوایز بهترین مستند، فیلمبرداری و پژوهش همراه بوده است.
شهرزاد جواهری -بازیگر و همسر مهرداد ضیایی- (۲۳ خردادماه) بر اثر ایست قلبی در منزل مسکونی خود از دنیا رفت. کهبد تاراج که از دوستان و همکاران این زوج هنری است، با تایید این خبر گفت که تلاش پزشکان اورژانس برای احیای او بینتیجه ماند.
جواهری در نمایشهای «رومئو ژولیت» به کارگردانی علی رفیعی، «بیشیر و شکر» کار حمید امجد، مجموعههای تلویزیونی «در مسیر زایندهرود» به کارگردانی حسن فتحی و «زیر آسمان شهر» و ... بازی کرد.
فرید کشکولی -بازیگر تئاتر، تلویزیون و سینما- (۱۲ اردیبهشتماه) به دلیل عوارض سکته مغزی درگذشت. این هنرمند در نمایشهایی، چون «فاصلههای تاریک ستارهها»، «سفر به جنون»، «تپانچه و سکوت»، «خیال روی ریل جنگ»، «اگر یکی از شبها، تهران، مسافری» و نمایش تعزیه «امیر کبیر» ایفای نقش کرده است. بازی در فیلمهای «درمیان ابرها» به کارگردانی روحالله حجازی و «پرواز خاموش» عبدالحسن برزیده بخش دیگری از کارنامه هنری کشکولی بود.
محمد موفق -از دستیاران کارگردان و برنامهریزان قدیمی سینما- (۱۶ اردیبهشتماه) پس از یک دوره بیماری در بیمارستان آسیا درگذشت.
او از اعضای پیشکسوت انجمن برنامهریزان و دستیاران فیلمبردار بود که سالها ریاست این انجمن را بر عهده داشت. موفق در دوران کاری خود با فیلمسازانی همچون سیروس الوند، مهدی صباغزاده، محمدعلی سجادی، مجید قاریزاده، منوچهر عسگرینسب، امیر قویدل، همایون اسعدیان، حمید رحمانیان، امیر سمواتی و اصغر هاشمی همکاری کرده است.
فرهاد ارجمندی -صدابردار و صداگذار پیشکسوت سینما- (۱۲ خردادماه) پس از تحمل یک دوره بیماری درگذشت. وی در آثاری همچون سام و نرگس، دستهای آلوده، رخساره، پرواز خاموش، آبی، آقای رئیس جمهور، یکی برای همه، سنجاقکهای برکه سبز، دویدن در میان ابرها، یک وجب از آسمان، نسکافه داغ داغ، تنبل قهرمان و برخورد فعالیت داشته است.
محمدعلی سعیدی -از طراحان آنونس و تیزر سینما- (۲۶ فروردینماه) پس از یک دوره بیماری در ۴۹ سالگی درگذشت. طراحی آنونس فیلمهایی، چون «جایی دیگر»، «چه کسی امیر را کشت؟» ساخته مهدی کرم پور، «سنتوری» ساخته داریوش مهرجویی و «فرزند چهارم» ساخته وحید موسائیان از آثار این هنرمند فقید بود.
مهین اعلا -از پیشکسوتان عرصه گریم تلویزیون و سینما- (۲۹ تیرماه) در سن ۶۵ سالگی در دانمارک از دنیا رفت. مهین اعلا فعالیت حرفهای خود را از شبکه دو سیما و در گروه کودک و نوجوان آغاز کرد و بعدها با حضور در کلاسهای گریم، مدرک تخصصی این رشته را دریافت و از سال ۷۰ به بعد به عنوان گریمور فعالیت کرد.
او در عرصه سینما با کارگردانان همچون محمدرضا رحمانیان، سیامک شایقی و امیرعباس محسنی همکاری داشت. مهین اعلا پنجشنبه ۲۵ تیرماه درگذشت و پیکر او در دانمارک به خاک سپرده شد.
امیر حجازی -بازیگر و کارگردان پیشکسوت تئاتر تبریز- پس از سالها فعالیت در عرصه هنرهای نمایشی، (۳۱ تیرماه) دار فانی را وداع گفت. زندهیاد حجازی متولد سال ۱۳۴۹ در تبریز بود و فعالیت هنری خود را از عرصه بازیگری تئاتر آغاز کرد و در ادامه با حضور در حوزه کارگردانی، نمایشهای متعددی را روی صحنه برد.
از آثار شاخص او میتوان به «شب روی سنگفرش خیس»، «قرعهای برای مرگ»، «دشمن مردم» و «ثقهالاسلام» اشاره کرد. آخرین اثر نمایشی وی با عنوان «شاه اسماعیل؛ سون ساواش» سال گذشته به کارگردانی او در تبریز اجرا شد.
محمد نوابزاده، متولد سال ۱۳۱۸ در کرمان و از دانشآموختگان دانشکده هنرهای دراماتیک تهران بود که سالها در عرصه چهرهپردازی، بازیگری، کارگردانی و طراحی صحنه فعالیت داشت. این هنرمند پیشکسوت، (۱۲ مردادماه) در کرمان درگذشت.
سعید صبری -پیشکسوت سینما و صاحب استودیو کنکاش-ظهر (۲۱ تیرماه) بر اثر ایست قلبی در سن ۸۳ سالگی درگذشت. صبری متولد خیابان لالهزار و پدرش مالک سینما خورشید در لالهزار بود. او بیش از ۶ دهه در بخش فنی سینما، لابراتوار، تجهیزات و صدا فعالیت داشت.
بیژن جباری -فعال صنعت فیلمسازی و لابراتوار فیلم- (۵ مردادماه) در اسپانیا به دلیل کهولت سن از دنیا رفت. او متولد ۱۳۱۶ بود. جباری در کنار زندهیاد مسعود کلانتری مسئولیت اداره لابراتوار فیلمساز را به عهده داشت.
همچنین محمد شفاعی بجستانی -از پیشکسوتان لابراتوار، (۲۰ خردادماه) پس از تحمل یک دوره بیماری در سن ۷۴ سالگی از دنیا رفت.
مهدی خواجه حسنی -مستندساز، تدوینگر و تصویربردار مستند- در (۳۱ تیرماه) درگذشت. «هیاهوی درون»، «زهیروک» و «نقش خولی» از جمله آثار این مستندساز در جایگاه کارگردان هستند.
رضا امینیان، دستیار کارگردان که در فیلم «شاه نقش» در همین نقش بازی کرده بود، (۲۹ تیرماه) از دنیا رفت.
حمیدرضا دشتی -تهیهکننده، کارگردان و بازیگر تئاتر، سینما و تلویزیون استان البرز- (۱۶ تیرماه) بر اثر عارضه سکته درگذشت.
او از هنرمندان شناختهشده استان البرز بود که سالها در عرصه هنرهای نمایشی و تصویر فعالیت داشت. دشتی در فیلمهای سینمایی «قیف»، «آهنگ دو نفره»، «ایران ۶۸»، «عاریه» و «چمدانهای خالی» و نیز مجموعههای تلویزیونی «یوسف پیامبر»، «ساخت ایران ۳» و «چهارچرخ» به عنوان بازیگر ایفای نقش کرده بود. تهیهکنندگی فیلمهای «سارقین عتیقه» و «چمدانهای خالی» و نیز تهیهکنندگی و مدیریت اجرایی فیلم «ایران ۶۸» از دیگر فعالیتهای اوست.
جعفر احمدپور -از هنرمندان جوان و فعال عرصه تئاتر شهرستان دیر- (۱۶ تیرماه) بر اثر سانحه رانندگی جان خود را از دست داد. مرحوم احمدپور سالها در عرصه تئاتر فعالیت داشت و با حضور در آثار نمایشی، نقش مؤثری در پویایی هنر نمایش شهرستان دیر ایفا کرد.
همچنین میترا رضائیان -هنرمند تئاتر خیابانی و عضو کانون نمایشگران خیابانی- از دنیا رفت. او فعالیت خود را از سال ۱۳۷۰ با فعالیت در عرصه گریم در کرمانشاه آغاز کرد و از سال ۱۳۷۸ در نمایش خیابانی به عنوان بازیگر، نویسنده و کارگردان فعالیت کرد.
رضائیان متولد اول تیرماه ۱۳۴۲ بود و (۲۴ خردادماه) درگذشت. کسب جایزه متن در جشنواره ماه حوزه هنری در سنندج از جمله موفقیتهای او بود.
مهدی احمدی -بازیگر، فیلمنامهنویس و تهیهکننده- پس از یک دوره بیماری در (۹ فروردین) درگذشت. پیکر این هنرمند دوشنبه ۱۰ فروردین در قطعه هنرمندان مشهد به خاک سپرده شد.
ساناز فصیحینیا -از هنرمندان فعال عرصه طراحی لباس- (۱۹ شهریورماه) بر اثر ایست قلبی در سن ۴۰ سالگی دار فانی را وداع گفت. او در اجرای نمایش «کمدی آغاز» به کارگردانی زری اماد در تالار قشقایی به عنوان دستیار طراح لباس حضور داشت. محمدرضا فصیحینیا، برادر این هنرمند فقید، یکی دیگر از اعضای گروه بازیگران نمایش «کمدی آغاز» را تشکیل میدهد.
ساینا منصف -هنرمند جوان تئاتر- متولد ۸ دیماه ۱۳۸۰ و دانشآموخته رشته کارگردانی از دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز، بر اثر تصادف شامگاه (۲۲ تیرماه) درگذشت. از جمله فعالیتهای هنری او میتوان به حضور در گروه کارگردانی نمایشهای «نامههای بینام و نشان» و «ناصدا» اشاره کرد.
پوریا شهبازی -فعال حوزه سرود و هنرهای نمایشی- (۱۱ فروردینماه) طبق اعلام مرکز هنرهای نمایشی سوره «در درگیری با منافقان به شهادت رسید.» پوریا شهبازی متولد ۱۳۷۹ در شبهای جنگ رمضان نمایش پرچم و بیسیمچی را در کنار پدر خود در میادین تهران اجرا میکرد.
محمدرضا عبادیانی، مصطفی واحدی و مریمالسادات میرحسینی، سه فعال هنری استان سمنان هم (۱۲ شهریورماه) هنگام انجام مأموریت اداری، در جاده شاهرود بر اثر سانحه تصادف، جان خود را از دست دادند.
محمدرضا عبادیانی، هنرمند و کارشناس واحد نمایش حوزه هنری استان سمنان، مصطفی واحدی، رئیس حوزه هنری شهرستان شاهرود و مریمالسادات میرحسینی، کارشناس واحد آفرینشهای ادبی حوزه هنری شهرستان شاهرود بودند.
اما از دو هنرمند دیگر هم که در عرصه سینما هم شناخته میشدند باید یادی کنیم، جواد مجابی که به عنوات شاعر، نویسنده، نقاش شناخته میشد، اما در زمینه نقد هنری هم فعالیت داشت. این منتقد هنری - ۱۴ شهریور ماه در ۸۷ سالگی از دنیا رفت.
جواد مجابی متولد ۱۳۱۸ در قزوین بود و آثار متعددی در زمینههای شعر، رمان، طنز و نقد هنری منتشر کرد؛ و علی خسروی -طراح و گرافیست- (۱۰ اردیبهشتماه) پس از تحمل یک دوره بیماری در سن ۷۷ سالگی درگذشت، هنرمندی که پوسترهای مختلفی را در سینما طراحی کرده بود.
خسروی متولد سال ۱۳۲۷ در بردسیر بود. او سال ۱۳۴۷ وارد دانشگاه، سال ۱۳۵۱ فارغالتحصیل و چندی بعد در آتلیه مرتضی ممیز مشغول به کار شد و در ادامه با قباد شیوا همکاری کرد. او در پوسترها و روی جلد کتابهایی که طراحی کرده همواره از نقاشی بهره برده است.
خسروی از مشهورترین طراحان پرتره در ایران است. طراحی روی جلد نشریه نگین در دهه ۵۰ خورشیدی و طراحی پوسترهای سینمایی همچون مسافران (بهرام بیضایی)، طلسم (داریوش فرهنگ) و طراحی روی جلد نشریه سروش در دهه ۶۰ و ۷۰ خورشیدی در ذهن علاقهمندان به آثارش ماندگار است. لوگوی مجله سروش هم از آثار این هنرمند فقید است.
