شهرام مکری: نسل جوان ما هنوز نمیداند قضیه سینما رکس چه بود/ مطمئنم هیچوقت دیالوگی از فیلمهای من در صفحات اینستاگرام نیست
به گزارش خبرنگار برنا؛ فیلم «جنایت بیدقت» به نویسندگی و کارگردانی شهرام مکری روز گذشته هفتم مهر ماه ۱۴۰۵ در کتابسرای راوی اکران شد.
پس از اکران فیلم جلسه پرسش و پاسخ با اجرای پویا نبی برگزار شد.
در این مراسم شهرام مکری، نگار اسکندرفر، امیر اثباتی، علیرضا برازنده، مجتبی جباری، رضا فتحالهیپور، عقیق فرهی و... حضور داشتند.
مکری: داستان نباید تعیین کند فیلم چگونه ساخته شود/ گاهی فرم پیش از داستان شکل میگیرد
در ابتدای این نشست شهرام مکری، نویسنده و کارگردان فیلم «جنایت بیدقت» درباره رابطه فرم و داستان در سینما گفت: این ایده که ابتدا یک داستان داشته باشیم و بعد داستان به ما بگوید که چگونه باید ساخته شود، به نظرم امروزه در بخشی از تولیدات سینمایی کمی کلیشهای به نظر میرسد. برای من سخت است که بگویم لحظه شروع یک ایده دقیقا از کجا میآید. معمولا نمیتوانم آن لحظه ابتدایی را پیدا کنم و بگویم ایده دقیقا از چه نقطهای وارد ذهنم شده است.
وی افزود: در سالهایی که مشغول آموزش هستم، همیشه با دانشجویانم درباره این موضوع صحبت کردهام که اصولا میتوان به داستانها از مسیر فرمهای مختلف نگاه کرد. اینطور نیست که ما یک داستان داشته باشیم و داستان حتما یک شکل مشخص برای اجرا به ما بدهد. این ایده که داستان تعیینکننده شکل اجرای اثر است، شاید در دورهای از تاریخ سینما کارکرد داشته اما اگر سینما متحول شده و تغییراتی در آن به وجود آمده، یکی از دلایلش این است که به تعاریف از پیش تثبیتشده بیش از حد دلبسته نبودهایم.
مکری ادامه داد: فکر نکردهایم اگر یک جمله یا تعریف مشخص وجود دارد، باید تا آخر عمر به آن وفادار بمانیم. من همیشه برای توضیح رابطه فرم و داستان، مثال موسیقی، آهنگسازی و شعر را میزنم. گاهی شعری وجود دارد و ما برای آن موسیقی مینویسیم، گاهی ابتدا موسیقی شکل میگیرد و بعد برای آن شعر نوشته میشود و گاهی این دو همزمان با یکدیگر پیش میروند. در نهایت وقتی محصول نهایی را میبینیم، دیگر چندان به این فکر نمیکنیم که تقدم با کدام بوده است، بلکه سعی میکنیم راه ارتباط خودمان با آن اثر را پیدا کنیم.
وی با اشاره به تجربه خود در فیلمهای «ماهی و گربه» و «هجوم» بیان کرد: من درباره ایده فرم و اینکه داستان کدامیک باید اولویت داشته باشد، همیشه همینطور فکر کردهام. در «ماهی و گربه» و «هجوم» به هر حال در پروسه محدودتری به مفهوم زمان میپردازیم، اما در اینجا ایده تاریخ نیز به آن اضافه شده است.
نگار اسکندرفر: «جنایت بیدقت» توانایی شهرام مکری در خلق یک فضای بزرگ را نشان داد
در ادامه نگار اسکندرفر، تهیهکننده سینما با اشاره به ویژهنامه مجله «فیلم» درباره شهرام مکری گفت: چند روز گذشته مصاحبهای مفصل با مجله «فیلم» درباره شهرام مکری داشتم. این شماره از مجله بهطور اختصاصی به شهرام مکری پرداخته است.
وی افزود: اگر بخواهم درباره فیلم «جنایت بیدقت» صحبت کنم، در یکی از صحنههای فیلم موشکی را میبینیم که البته در زمان اکران به ما گفته شد آن بخش را از فیلم خارج کنیم.
اسکندرفر ادامه داد: امیدوارم هوشنگ گلشیری را بشناسید. او داستان کوتاهی با عنوان «جشن بزرگ» دارد که در آن عدهای از مردم شهر دور میدان ونک میرقصند. آن زمان که کتاب را میخواندیم، این اتفاق خیلی غیرمعقول به نظر میرسید اما بعدها در جریان بازی فوتبال ایران و آمریکا مردم در میدان ونک جمع شدند و رقصیدند. همان زمان با خودم گفتم که هنرمند میتواند پیشبینی هم بکند.
این تهیهکننده سینما بیان کرد: فیلم «جنایت بیدقت» در شهریورماه فیلمبرداری شد، اما در دیماه سقوط پرواز اوکراین اتفاق افتاد و باز با خودم گفتم که یک هنرمند میتواند پیشبینی کند.
وی با اشاره به موضوع فیلم «جنایت بیدقت» گفت: این فیلم به حادثه سینما رکس میپردازد و من آن روزها را به یاد میآورم؛ حادثهای که در نسل ما تاثیر زیادی داشت.
اسکندرفر درخصوص همکاری با شهرام مکری اظهار کرد: وقتی فیلم ما را میبینید، به نظر میرسد با یک بیگ پروداکشن روبهرو هستید، در حالی که اینگونه نبود و این توانایی شهرام مکری بود که توانست چنین فضایی را خلق کند.
وی افزود: خیلی خوشحالم که با شهرام مکری کار کردم. تهیهکنندگی فیلم بعدی او را هم بر عهده داشتم و قرار است در فیلم جدیدش نیز تهیهکننده باشم.
امیر اثباتی: فیلمسازی شهرام مکری شبیه حل یک معادله چندمجهولی است
امیر اثباتی، طراح صحنه سینما درباره همکاری با شهرام مکری گفت: متاسفم که در سالی که نخستین فیلم بلند شهرام ساخته شد، در کنار او نبودم اما همان فیلم مقدمهای برای ورود او به سینمای حرفهای بود. خوشبختانه شهرام روحیه تجربهگرای خودش را تا امروز حفظ کرده است و همین تجربهگرایی و تجربه کردن در سینما برای من بسیار جذاب است.
وی افزود: در طول ۴۰ سالی که کار میکنم، تلاش کردهام فیلمهایی را انتخاب کنم و درگیر همکاری با پروژههایی شوم که امکان تجربه کردن را برای من فراهم کنند. هر فیلمی به شکلی، از زاویهای و از جنبهای میتواند زمینه این چالش و تجربه را برای من فراهم کند.
اثباتی ادامه داد: هیچوقت خودم را محدود به یک عامل اجرایی یا یک حوزه مشخص نکردهام. فکر میکنم هر کسی که در یک فیلم همکاری میکند، میتواند در کلیت آن اثر سهیم و تاثیرگذار باشد، نه اینکه خودش را بهصورت مکانیکی در محدودهای بسیار کوچک نگه دارد. خوشبختانه در تمام این سالها این فرصت را داشتهام که در فیلمهایی با کارگردانهای مختلف، چنین تجربههایی را داشته باشم.
این طراح صحنه سینما با اشاره به روند شکلگیری آثار شهرام مکری بیان کرد: از زمانی که همکاری ما شروع شد، این چالش برای من لذتبخش بوده است. فیلمنامههای شهرام در ادامه یک ایده شکل میگیرند، دوباره تغییر میکنند و کاملتر میشوند. برای من این روند شبیه یک معما و یک پرسش مستمر است؛ پرسشی که فقط به لحاظ فرم مطرح نیست بلکه نوعی ورود به یک عرصه تجربی است که باید در طول روند تولید به سرانجام برسد.
وی افزود: من در طول سالها شاهد این روند بودهام؛ از خلق یک ایده تا زمانی که بهتدریج شکل پیدا میکند و به نسخه نهایی میرسد. در این مسیر، فیلمنامه میتواند افتوخیزهای زیادی داشته باشد و نسخههای متعدد و متنوعی نوشته و بازنویسی شود تا در نهایت به چیزی برسد که قرار است ساخته شود. وقتی من به عنوان یکی از عوامل وارد این همراهی میشوم، مرتب در معرض همین حل کردن معما قرار میگیرم.
اثباتی تاکید کرد: به نظرم فیلمسازی شهرام، صرفا فیلمسازی نیست؛ شبیه حل کردن یک معادله چندمجهولی و بسیار پیچیده است.
وی با اشاره به تجربه همکاری در فیلم «ماهی و گربه» گفت: جغرافیای فیلم یکی از عوامل بسیار پیچیده بود؛ اینکه فیلمنامه چگونه باید در این جغرافیا تحقق پیدا کند و حرکت در مکان، در زمان، در تکرار زمان و در مسیر تکراری مکان چگونه میتواند در نهایت قابل فهم شود. منظورم این نیست که مخاطب دقیقا بفهمد از کجا آمده و به کجا رفته بلکه این جغرافیا باید بتواند تحقق پیدا کند و قصه را در فیلم حمل کند.
طراح صحنه سینما ادامه داد: در فیلمهای دیگر هم همین اتفاق افتاد و هر کدام تجربه متفاوتی بودند. اگرچه در برخی موارد با یک فضای محدود کار میکنیم، اما گردشهایی که در همین فضای محدود اتفاق میافتد، میتواند بسیار پیچیده باشد و در نهایت ترکیبی از عوامل مختلف را شکل دهد.
علیرضا برازنده: همکاری با شهرام مکری لذتبخش و همراه با چالش است
در ادامه علیرضا برازنده، فیلمبردار سینما درباره همکاری با شهرام مکری گفت: کار کردن با شهرام لذتبخش است؛ از آن لذتهایی که همیشه با چالش همراه است. من تجربه اول همکاری با او را داشتم و در تجربه دوم، شکل کار برایم متفاوت شد.
وی افزود: زمانی که در ابتدا با شهرام صحبت میکردم، تصورم این بود که باید به همان شکلی که درباره آن صحبت کردهایم کار را پیش ببریم اما در ادامه متوجه شدم که شکل کار متفاوت است. شهرام برای هر چیزی رفرنسهای دقیقی ارائه میکرد و درباره جزئیات مختلف صحبت میکرد.
برازنده ادامه داد: اگر فیلم را دیده باشید، متوجه میشوید که در بخشهایی پرسشهایی وجود دارد که بخشی از آن ایدهها متعلق به خود شهرام بود و در صحنه نیز بر اساس همین ایدهها پیش میرفتیم.
وی با اشاره به جزئیات بصری فیلم بیان کرد: در صحنه، درباره نور هم مواردی را میدیدیم که باید به آنها توجه میکردیم و بخشی از این موارد به انتخاب و کار من مربوط میشد. در مجموع، همین جزئیات و پرسشهایی که در روند کار مطرح میشد، بخشی از تجربه همکاری با شهرام بود.
مکری: مطمئنم هیچوقت دیالوگی از فیلمهای من در صفحات اینستاگرام نیست
شهرام مکری در ادامه درباره شیوه روایت و نوع دیالوگنویسی در فیلم «جنایت بیدقت» گفت: در این فیلم میخواستم دیالوگهایی که بین آدمها رد و بدل میشود، بیشتر به حرفهایی شبیه باشد که جوانهای ما ممکن است در زندگی روزمره و در گفتوگوهایشان مطرح کنند؛ حرفهایی که شاید پراکنده و حتی در ظاهر بیربط به نظر برسند. این نوع دیالوگها برای من جذابترند؛ چون به حرفهایی نزدیکاند که در زندگی عادی و روزمره بین دوستان رد و بدل میشوند. واقعا از داستانی که بخواهد همهچیز را به شکل مستقیم و معنادار بیان کند، فرار میکنم.
مکری ادامه داد: من همیشه از این مسئله گریزان بودهام که دیالوگی را در فیلم قرار بدهم که قرار باشد حتما یک مفهوم مشخص را به مخاطب منتقل کند یا بعدا به عنوان یک دیالوگ ماندگار از آن یاد شود.
وی با اشاره به دیالوگهای فیلمهای ایرانی در فضای مجازی بیان کرد: همیشه در اینستاگرام میبینیم که دیالوگهای ماندگار فیلمهای ایرانی را پشت سر هم منتشر میکنند. مطمئنم هیچوقت دیالوگی از فیلمهای من در این صفحات قرار نمیگیرد؛ چون آدمهای فیلمهای من معمولا در حال گفتن حرفهای خیلی عادی هستند. من از این نوع دیالوگهای معنادار و طراحیشده گریزانم. اگر قرار است حرفی گفته شود، دوست دارم در دل موقعیت و ماهیت داستان اتفاق بیفتد، نه اینکه صرفا به این دلیل نوشته شود که مخاطب بتواند آن را جدا کند و به عنوان یک جمله مستقل از فیلم نقل کند.
مکری: نسل جوان ما هنوز نمیداند قضیه سینما رکس چه بود/ همزمانی نمایش «گوزنها» با فیلم من در جشنواره برایم جالب بود
مکری درباره نمایش آثار سینمای ایران در جشنوارههای خارجی و تجربه حضور فیلمهایش در کنار آثار قدیمی سینمای ایران گفت: در فستیوال روتردام، در همان سالی که فیلم من نمایش داده شد، نسخه بازسازیشده «گوزنها» نیز به نمایش درآمد. این همزمانی برایم جالب بود.
وی افزود: در یکی از سفرها همراه مسعود کیمیایی بودم و زمانی که فیلم در سوئیس نمایش داده شد، «گوزنها» را نیز در دو سانس متصل به هم به نمایش گذاشتند. اتفاق جالبی بود و کیمیایی درباره ماجرای «گوزنها» صحبت کرد؛ از جمله درباره پایانی که ابتدا برای فیلم گرفته شده بود و پایانی که بعدا به فیلم تحمیل شد و اتفاقاتی که در این میان رخ داد.
مکری ادامه داد: به نظرم بعضی جشنوارهها با چنین همزمانیهایی میخواهند به یک ارتباط فکر کنند و احتمالا این نوع کنار هم قرار دادن آثار میتواند تصویر جالبتری از یک موضوع به مخاطب بدهد.
وی با اشاره به واکنش نسل جوان به حادثه سینما رکس بیان کرد: نکته دیگری که برایم جالب بود این است که حتی زمانی که فیلم «جنایت بیدقت» در ایران نمایش داده شد، متوجه شدم بسیاری از نسل جوان درباره ماجرای سینما رکس اطلاعاتی ندارند. این مسئله برایم عجیب بود. ماجرای سینما رکس برای من همیشه تداعیکننده اتفاقی شخصی هم بوده است. ۲۸ مرداد با ۲۶ مرداد، یعنی روز تولد من، دو روز فاصله دارد و به همین دلیل هر سال وقتی درباره این حادثه صحبت میشود، برای من به نوعی با تولدم همزمان میشود و تداعی خاصی ایجاد میکند.
مکری بیان کرد: البته آنقدر اتفاق و ماجرای مختلف در تاریخ ایران وجود دارد که شاید برای نسل جدید، بهخاطر فاصله زمانی، جزئیات بسیاری از این اتفاقات کمرنگ شده باشد اما درباره سینما رکس موضوع برای من متفاوت است، چون این حادثه در مطبوعات خارج از ایران نیز به شکل گستردهای بازتاب داشت.
مکری: به تشخیصم درباره بازیگر خوب اعتماد دارم
مکری در بخش دیگری از این نشست درباره انتخاب بازیگران آثارش گفت: اگر بخواهم کمی از خودم تعریف کنم، در فیلم «اشکان، انگشتری متبرک و چند داستان دیگر» با بازیگرانی مانند رضا بهبودی، سینا رازانی، علی سرابی، سیامک صفری و... همکاری کردم. بسیاری از این بازیگران بعدها فعالیتهای گستردهتری در سینما، تلویزیون و تئاتر داشتند. در «ماهی و گربه» نیز همین اتفاق افتاد و با تعدادی از بازیگرانی همکاری کردم که بعدها مسیر حرفهای خودشان را ادامه دادند. در «هجوم» و «جنایت بیدقت» هم همین روند ادامه پیدا کرد و تعدادی از بازیگرانی که با من کار کردند، بعدتر در آثار دیگری حضور پیدا کردند.
مکری ادامه داد: من به تشخیص خودم درباره اینکه چه کسی بازیگر خوبی است، اعتماد دارم. البته این به این معنا نیست که همه بازیگرانی که انتخاب کردهام حتما بهترین بازی خود را در فیلم من ارائه دادهاند اما اینکه بسیاری از آنها بعدها به بازیگران موفقی تبدیل شدند، به من نشان میدهد که تشخیص من در قدم اول درست بوده است.
کارگردان «جنایت بیدقت» با اشاره به «ماهی و گربه» بیان کرد: یک روز مانی حقیقی به من گفت «ماهی و گربه» تا حدی شبیه یک کاتالوگ بازیگری است؛ یعنی آدم میتواند فیلم را ببیند و بعد از میان بازیگران آن، برای پروژههای خودش انتخاب کند. بخشی از این بازیگران را از تئاتر پیدا میکنم. آنها را روی صحنه میبینم و بعد برای حضور جلوی دوربین انتخاب میکنم. خیلی از بازیگرانی که در آثار من حضور داشتهاند، از همین مسیر وارد کار شدهاند.
مکری در پایان با اشاره به دیگر عوامل آثارش اظهار کرد: نکته جالب برای من فقط این نیست که بگویم بسیاری از بازیگران فیلمهایم بعدها در سینما، تلویزیون یا تئاتر به فعالیت خود ادامه دادند. برایم جالبتر این است که بسیاری از عوامل دیگری که در فیلمهای من کار کردهاند نیز بعدها به افراد مستقل و جدی در سینما تبدیل شدهاند. برای مثال، بسیاری از دستیارانی که با امیر اثباتی در پروژههای ما همکاری کردند، بعدها خودشان بهعنوان فیلمبردار مستقل مشغول به کار شدند و پروژههای خودشان را انجام دادند. برای من این بخش از مسیر فیلمهایم بسیار جالب است.
انتهای پیام/
