سالمندی دیگر موضوعی محدود به سالمندان نیست

سالمندی دیگر فقط به بخشی از سال‌های زندگی یک گروه سنی محدود نمی‌شود. پشت هر سالمند، خانواده‌ای قرار دارد که ممکن است با هزینه‌های درمان، مراقبت، دارو و توانبخشی دست‌وپنجه نرم کند و به همین دلیل، آنچه امروز به عنوان مسئله سالمندی شناخته می‌شود، به بخش بزرگی از جامعه گره خورده است. بر اساس اظهارات اخیر رئیس سازمان بهزیستی، شمار افرادی که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم با مسائل سالمندی درگیرند، به حدود ۲۳.۵ میلیون نفر می‌رسد.

زهرا ریاضی، جامعه‌شناس، در گفت‌و‌گو با برنا، با اشاره به اظهارات اخیر رئیس سازمان بهزیستی درباره جمعیت حدود ۱۱ میلیون نفری سالمندان در ایران گفت: با توجه به خانواده‌ها و افرادی که به‌طور مستقیم و غیرمستقیم با مسائل سالمندی مواجه‌اند، دامنه این مسئله به حدود ۲۳.۵ میلیون نفر می‌رسد و سالمندی دیگر موضوعی محدود به یک گروه سنی نیست، بلکه به مسئله‌ای اجتماعی برای بخش بزرگی از جامعه تبدیل شده است.

وی افزود: بر اساس این اظهارات، سالمندان حدود ۱۳ درصد جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند، اما زمانی که خانواده‌ها و افرادی را که به شکل مستقیم یا غیرمستقیم با مسائل سالمندی مواجه هستند نیز در نظر بگیریم، حدود ۱۸ درصد جمعیت کشور با این مسئله درگیر خواهند بود.

ریاضی ادامه داد: این آمار نشان می‌دهد که پیامد‌های سالمندی فقط متوجه فرد سالمند نیست و خانواده نیز بخش مهمی از مسئولیت و هزینه‌های ناشی از آن را بر عهده دارد؛ از هزینه‌های درمان و دارو گرفته تا مراقبت، رفت‌وآمد و توانبخشی.

این جامعه‌شناس اظهار کرد: در بسیاری از خانواده‌ها، مراقبت از سالمند بر عهده یک یا چند عضو خانواده قرار می‌گیرد؛ افرادی که در کنار مسئولیت مراقبت، شغل، فرزند و سایر مسائل اقتصادی و اجتماعی زندگی خود را نیز دارند؛ بنابراین مسئله سالمندی را نمی‌توان جدا از وضعیت خانواده و شرایط اجتماعی آن بررسی کرد.

وی با بیان اینکه سالمندی به حوزه‌های مختلف اجتماعی ارتباط پیدا می‌کند، گفت: وقتی از سیاست سالمندی صحبت می‌کنیم، در واقع موضوعاتی مانند نظام سلامت، بیمه، اشتغال، مسکن، حمل‌ونقل عمومی، مناسب‌سازی فضا‌های شهری و حمایت‌های اجتماعی نیز مطرح می‌شوند.

ریاضی افزود: افزایش جمعیت سالمند پدیده‌ای ناگهانی نیست و روند سالمندشدن جمعیت از سال‌ها قبل قابل پیش‌بینی بوده است؛ بنابراین در کنار توجه به آمار جمعیتی، این پرسش نیز مطرح است که آیا زیرساخت‌های اجتماعی متناسب با این تغییر جمعیتی آماده شده‌اند یا خیر.

وی ادامه داد: اگر امروز حدود ۱۱ میلیون سالمند در کشور زندگی می‌کنند، مسئله فقط ارائه خدمات به این گروه نیست؛ بلکه باید دید شهرها، خانواده‌ها و نظام رفاهی تا چه اندازه برای مواجهه با شرایط جدید جمعیتی آمادگی دارند.

این جامعه‌شناس با تأکید بر اینکه سالمندی نباید صرفاً از زاویه بیماری و نیاز به مراقبت دیده شود، اظهار کرد: سالمندان علاوه بر خدمات درمانی، به مشارکت اجتماعی، ارتباط با جامعه، دسترسی به فضا‌های عمومی، امکان تحرک، امنیت اقتصادی و احساس مفید بودن نیاز دارند.

ریاضی گفت: اگر سیاست سالمندی تنها بر نگهداری از سالمندان ناتوان متمرکز شود، بخش قابل توجهی از ظرفیت این جمعیت نادیده گرفته می‌شود؛ چراکه سالمندان شرایط یکسانی ندارند و نمی‌توان برای همه آنها یک نسخه واحد در نظر گرفت.

وی افزود: یک سالمند ممکن است از نظر اقتصادی مستقل، از نظر جسمی توانمند و از نظر اجتماعی فعال باشد، در حالی که سالمند دیگری هم‌زمان با بیماری، فقر، تنهایی یا نیاز به مراقبت مواجه باشد؛ بنابراین سیاست‌گذاری در این حوزه باید تفاوت شرایط سالمندان را مورد توجه قرار دهد.

ریاضی با اشاره به برآورد درگیری ۲۳.۵ میلیون نفر با مسائل سالمندی گفت: اهمیت این عدد در این است که نشان می‌دهد حتی افرادی که خودشان سالمند نیستند، ممکن است از طریق خانواده یا شبکه اجتماعی خود با مسائل این دوره از زندگی مواجه باشند.

وی ادامه داد: به همین دلیل، سیاست سالمندی نمی‌تواند صرفاً یک سیاست حمایتی برای گروهی از افراد باشد، بلکه باید به عنوان بخشی از سیاست اجتماعی کشور مورد توجه قرار گیرد.

این جامعه‌شناس تأکید کرد: فرزندان امروز، سالمندان فردا هستند و کیفیت زندگی آنان در دوران سالمندی تا حد زیادی به تصمیم‌هایی وابسته است که امروز در حوزه‌هایی مانند بیمه، سلامت، اشتغال، مسکن، شهرسازی، حمل‌ونقل و حمایت اجتماعی گرفته می‌شود.

ریاضی گفت: روز جهانی سالمندان نباید فقط به برگزاری مراسم و تقدیر از سالمندان محدود شود، بلکه می‌تواند فرصتی برای توجه به این پرسش باشد که آیا سیاست‌های اجتماعی کشور متناسب با تغییرات جمعیتی و افزایش جمعیت سالمند تغییر کرده‌اند یا خیر.

وی در پایان اظهار کرد: سالمندی یک اتفاق دوردست نیست و امروز بخشی از واقعیت جامعه ایران است؛ مسئله فقط افزایش تعداد سالمندان نیست، بلکه باید شرایطی فراهم شود که سالمندشدن به معنای حذف‌شدن از زندگی اجتماعی نباشد و خانواده‌ها نیز در فرآیند مراقبت از سالمندان تنها نمانند.