شوراهای شهر و ضرورت تقویت نقش آنها در مدیریت شهری
نسرین رحمانیان در برنا نوشت: شوراهای اسلامی شهر یکی از نهادهای مهم در ساختار مدیریت شهری هستند که با هدف فراهم کردن زمینه مشارکت مردم در اداره امور محلی شکل گرفته‌اند. اهمیت شوراها از آن جهت است که تصمیمات مدیریت شهری به‌طور مستقیم با زندگی روزمره شهروندان ارتباط دارد و حضور نمایندگان مردم می‌تواند به شناخت بهتر مسائل و توجه بیشتر به نیازهای واقعی شهر کمک کند.
مدیریت شهر امروزه با مسائل متنوعی مانند ترافیک، حمل‌ونقل عمومی، کمبود پارکینگ، توسعه و نگهداری فضای سبز، بافت‌های فرسوده، خدمات شهری، ایمنی، مسائل فرهنگی و اجتماعی و نحوه توزیع امکانات در محلات روبه‌رو است. بخشی از این مسائل با اقدامات اجرایی روزمره قابل مدیریت است، اما برخی دیگر نیازمند برنامه‌ریزی، اولویت‌بندی و تصمیم‌گیری در سطح سیاست‌گذاری شهری هستند. شوراها در این بخش می‌توانند نقش قابل توجهی داشته باشند.
یکی از کارکردهای مهم شورا، انتقال و جمع‌بندی مطالبات شهروندان است. البته این موضوع نباید صرفاً به طرح درخواست‌های موردی محدود شود. شورا می‌تواند مسائل و درخواست‌های مختلف مردم را بررسی کرده و در صورت تکرار یا گستردگی، آنها را به عنوان یک مسئله عمومی شهری مورد توجه قرار دهد. برای نمونه، اگر کمبود پارکینگ در چند نقطه شهر به یک مشکل مستمر تبدیل شده باشد، موضوع می‌تواند از سطح یک درخواست محلی فراتر رفته و در قالب یک برنامه جامع برای مدیریت پارکینگ و کاهش ترافیک مورد بررسی قرار گیرد.
در کنار این موضوع، نقش نظارتی شورا نیز اهمیت دارد. شورا باید بتواند بر اجرای برنامه‌ها و مصوبات، نحوه استفاده از منابع عمومی و عملکرد مدیریت شهری نظارت کند. البته نظارت مؤثر با دخالت در امور اجرایی تفاوت دارد. هرچه حدود مسئولیت‌ها و وظایف شورا و شهرداری روشن‌تر باشد، امکان همکاری و نظارت منطقی نیز بیشتر خواهد بود.
یکی از الزامات این فرایند، دسترسی شورا به اطلاعات و گزارش‌های دقیق است. تصمیم‌گیری درباره مسائل شهری بدون شناخت کافی از ابعاد اقتصادی، اجتماعی و کالبدی آنها می‌تواند اثربخشی سیاست‌ها را کاهش دهد. استفاده از ظرفیت کارشناسان، مراکز پژوهشی، دانشگاه‌ها و متخصصان شهری می‌تواند به شوراها در شناخت بهتر مسائل و بررسی گزینه‌های مختلف کمک کند.
در همین چارچوب، ارتباط شورا با شهروندان نیز اهمیت دارد. این ارتباط نباید تنها به زمان انتخابات یا مراجعه افراد برای طرح مشکلات شخصی محدود شود. نشست‌های محله‌ای، دریافت پیشنهادهای شهروندان و استفاده از ظرفیت گروه‌های تخصصی و اجتماعی می‌تواند به شناخت بهتر مسائل کمک کند. البته مشارکت عمومی باید در چارچوب وظایف قانونی شورا و با سازوکارهای مشخص انجام شود تا از پراکندگی مطالبات و تصمیم‌گیری‌های صرفاً احساسی جلوگیری شود.
موضوع دیگری که می‌تواند در تصمیمات شورا مورد توجه قرار گیرد، توازن در توسعه و توزیع خدمات شهری است. همه محلات از شرایط یکسانی برخوردار نیستند و ممکن است برخی مناطق با کمبود زیرساخت یا خدمات بیشتری مواجه باشند. بررسی وضعیت محلات و توجه به تفاوت‌های موجود می‌تواند به اولویت‌بندی مناسب‌تر پروژه‌ها و تخصیص منابع کمک کند.
از سوی دیگر، شوراها با مجموعه‌ای از محدودیت‌ها نیز مواجه هستند. منابع مالی محدود، گستردگی مسائل شهری، تفاوت دیدگاه‌ها، تغییر اولویت‌های شهر و پیچیدگی برخی پروژه‌ها، تصمیم‌گیری در این حوزه را دشوار می‌کند. به همین دلیل، انتظار از شوراها باید متناسب با اختیارات قانونی، ظرفیت‌های مالی و شرایط واقعی هر شهر باشد. تقویت نقش شورا به معنای افزایش مداخله در همه امور شهری نیست، بلکه بیشتر به معنای ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری و نظارت در حوزه مسئولیت‌های قانونی آنهاست.
در این میان، توجه به برنامه‌ریزی میان‌مدت و بلندمدت نیز ضروری است. شوراها در کنار رسیدگی به مسائل جاری شهر، می‌توانند نسبت به موضوعاتی که در سال‌های آینده اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند نیز توجه داشته باشند؛ موضوعاتی مانند توسعه حمل‌ونقل عمومی، تاب‌آوری شهری، فناوری‌های جدید، حفظ بافت تاریخی، مسائل زیست‌محیطی و تغییرات اجتماعی.
در مجموع، شوراهای شهر زمانی می‌توانند نقش مؤثرتری در مدیریت شهری داشته باشند که میان مطالبات شهروندان، تصمیم‌گیری کارشناسی، نظارت قانونی و ظرفیت‌های اجرایی شهرداری ارتباط مناسبی برقرار شود. شورا نه جایگزین شهرداری است و نه صرفاً نهادی برای انتقال درخواست‌های مردم؛ بلکه می‌تواند در چارچوب قانون، نقش واسط میان جامعه و مدیریت شهری و همچنین نقشی مؤثر در سیاست‌گذاری و نظارت ایفا کند.
نسرین رحمانیان، مدیر حوزه شورای اسلامی شهر سمنان در پایان یاداشت خود درج کرد: تقویت این جایگاه بیش از آنکه نیازمند افزایش وظایف باشد، به بهبود کیفیت تصمیم‌سازی، استفاده از اطلاعات و مطالعات کارشناسی، ارتباط منظم با شهروندان و ارزیابی نتایج تصمیمات نیاز دارد. در چنین شرایطی، شوراهای شهر می‌توانند متناسب با ظرفیت‌ها واقتضائات هر شهر، سهم مؤثرتری در بهبود مدیریت شهری و پاسخگویی به نیازهای شهروندان داشته باشند.
