منطقه معلق میان امید به توافق یا آغاز مجدد جنگ
گروه سیاسی و بی‌الملل برنا/ در شرایطی که نشانه‌های تداوم رایزنی‌های دیپلماتیک میان ایران و بازیگران منطقه‌ای به چشم می‌خورد، اظهارات مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی درباره احتمال ازسرگیری جنگ، همچنان بر فضای بی‌ثبات و مبهم منطقه سایه انداخته است. از یک‌سو، دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو با طرح احتمال اقدام نظامی، بر تداوم گزینه جنگ در محاسبات خود تاکید دارند و از سوی دیگر، ملاحظات سیاسی، به‌ویژه نزدیک شدن انتخابات در تل‌آویو و واشنگتن، درباره زمان و هزینه‌های چنین اقدامی تردیدهایی ایجاد کرده است. همزمان، مقام‌های منطقه‌ای از لبنان و عمان تا اردن بر ضرورت مهار تنش‌ها و ادامه مسیر دیپلماسی تاکید می‌کنند؛ تلاشی که با وجود اهمیت آن، هنوز نتوانسته چشم‌انداز روشنی از پایان بحران ترسیم کند. در این میان، اظهارات سخنگوی سپاه پاسداران درباره احتمال وقوع جنگی تازه و آمادگی ایران برای پاسخ شدیدتر به هرگونه تجاوز، نشان می‌دهد که تهران نیز سناریوی نظامی را منتفی نمی‌داند. مجموعه این مواضع حاکی از آن است که دیپلماسی همچنان جریان دارد، اما خطر بازگشت به رویارویی نظامی پابرجاست؛ خطری که با توجه به استمرار بن‌بست و محاسبات سیاسی طرف‌ها، نمی‌توان آن را نادیده گرفت.
انتخابات و محاسبات جنگی تل‌آویو
اظهارات اخیر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی درباره مخالفت با حمله پیش‌دستانه به ایران در آستانه انتخابات اسرائیل، بار دیگر پیچیدگی محاسبات تل‌آویو در قبال گزینه نظامی را آشکار کرده است. به گزارش رسانه‌های اسرائیلی، آمیخای اشتاین، خبرنگار آی۲۴نیوز، اعلام کرد که نخست‌وزیر اسرائیل در مقطع کنونی با انجام حمله پیش‌دستانه علیه ایران موافق نیست. نتانیاهو در این زمینه مدعی شده است: «از نظر من، اکنون زمان مناسبی برای ما نیست. من در تمام طول زندگی‌ام، همواره ملاحظات امنیتی را بالاتر از هر چیز دیگری قرار داده‌ام.»
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که تهدید نظامی علیه ایران همچنان در فضای سیاسی و امنیتی منطقه حضور دارد. مخالفت نتانیاهو با حمله در مقطع کنونی را نمی‌توان لزوماً به معنای کنار گذاشتن گزینه نظامی دانست؛ بلکه این موضع می‌تواند بازتابی از ملاحظات مربوط به زمان‌بندی و پیامدهای احتمالی اقدام نظامی در آستانه انتخابات باشد. در سوی دیگر، درباره محاسبات دونالد ترامپ نیز ملاحظات انتخاباتی مطرح است. یک مقام کاخ سفید به الجزیره گفت که اطلاعات منتشرشده درباره احتمال حمله آمریکا به ایران پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره، نادرست است.
هشدار سپاه
در سوی دیگر این معادله، اظهارات سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، نشان می‌دهد که در محاسبات تهران نیز احتمال بازگشت به درگیری نظامی همچنان مطرح است. سردار محبی در گفت‌وگو با روزنامه تهران‌تایمز، با بیان اینکه آغاز جنگی تازه از سوی آمریکا را غیرمنطقی می‌داند، تأکید کرده است که چنین احتمالی را نمی‌توان منتفی دانست. او در عین حال گفته است ایران برای مقابله با هرگونه تجاوز مجدد آماده است و این بار با قدرت بیشتری پاسخ خواهد داد؛ پاسخی که به گفته او، پیامدهای «دردناک‌تری» برای ایالات متحده خواهد داشت.
تلاش برای حفظ مسیر دیپلماسی
در برابر این فضای پرابهام، مقام‌های منطقه‌ای همچنان بر ضرورت استفاده از راهکارهای دیپلماتیک تاکید دارند. ریاست‌جمهوری لبنان اعلام کرد که ژوزف عون، رئیس‌جمهور این کشور، در تماس تلفنی با سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، درباره تحولات جاری منطقه گفت‌وگو کرده است. بر اساس این بیانیه، دو طرف بر لزوم حمایت از راه‌حل‌های دیپلماتیک به‌عنوان بهترین مسیر برای پایان دادن به درگیری‌ها تاکید کرده‌اند. سفر سعید خطیب‌زاده، معاون وزیر امور خارجه ایران، به بیروت نیز در همین مقطع انجام شده است؛ تحرکی که در کنار تماس‌های دیپلماتیک، از ادامه رایزنی‌های منطقه‌ای حکایت دارد.
همزمان، عراقچی و بدر البوسعیدی، وزیران امور خارجه ایران و عمان، در گفت‌وگویی تلفنی آخرین تحولات منطقه‌ای، از جمله وضعیت یمن، و راه‌های دستیابی به صلح و ثبات را بررسی کردند. عمان که در روندهای دیپلماتیک منطقه‌ای نقش میانجی‌گرانه داشته است، بار دیگر بر مخالفت خود با تشدید تنش‌ها تاکید کرده است.
وزارت خارجه عمان نیز اعلام کرده مذاکرات با ایران درباره تنگه هرمز به پایان رسیده، اما اجرای تفاهمات و ازسرگیری کامل حمل‌ونقل دریایی از این آبراه به نتایج مذاکرات گسترده‌تر میان ایران و آمریکا بستگی دارد. این موضع نشان می‌دهد که حل‌وفصل مسائل مرتبط با امنیت کشتیرانی، جدا از روند کلی روابط تهران و واشنگتن نیست و پیشرفت در یک حوزه می‌تواند به تحولات گسترده‌تر سیاسی و امنیتی گره بخورد. مسقط نیز با تاکید بر ادامه مسیر دیپلماسی، دستیابی به صلح پایدار را در اولویت مواضع خود قرار داده است.
در همین چارچوب، ایمن الصفدی، وزیر امور خارجه اردن، جنگ علیه ایران را عاملی برای بی‌ثباتی منطقه و تهدید امنیت انرژی دانسته و اعلام کرده است که امان با همکاری شرکای منطقه‌ای و ایالات متحده برای پایان دادن به جنگ تلاش می‌کند. اردن همچنین از تلاش‌های میانجی‌گرانه قطر، ترکیه و مصر حمایت کرده و بر این نکته تاکید داشته است که هر راه‌حل مسالمت‌آمیز باید بر پایه حقوق بین‌الملل، احترام به حاکمیت کشورها و حسن همجواری شکل بگیرد.
تاکید همزمان این کشورها بر دیپلماسی، بیانگر نگرانی مشترک از پیامدهای گسترش درگیری‌هاست؛ پیامدهایی که می‌تواند امنیت منطقه، جریان انتقال انرژی و ثبات اقتصادی را تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، تداوم رایزنی‌ها به‌خودی‌خود به معنای نزدیک بودن توافق نیست؛ به‌ویژه آنکه مسئله تنگه هرمز و آینده مذاکرات ایران و آمریکا همچنان به یکدیگر وابسته‌اند و اختلافات اصلی هنوز برطرف نشده‌اند.
دیپلماسی زیر سایه احتمال رویارویی
در مجموع، تحولات اخیر نشان می‌دهد که نه تهدید نظامی از محاسبات واشنگتن و تل‌آویو کنار گذاشته شده و نه مسیر دیپلماسی به پایان رسیده است. اظهارات نتانیاهو درباره نامناسب بودن زمان حمله و ارزیابی مطرح‌شده از سوی سخنگوی سپاه درباره نیاز ترامپ به دستاوردی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، هر دو بر نقش ملاحظات سیاسی در تصمیم‌گیری درباره جنگ تاکید دارند؛ با این تفاوت که این ملاحظات لزوماً به کاهش خطر درگیری منجر نمی‌شوند. گاهی محدودیت‌های سیاسی می‌توانند تصمیم به حمله را به تعویق بیندازند و گاهی نیز نیاز به نمایش قدرت یا دستیابی به دستاوردی فوری، به عاملی برای افزایش فشار نظامی تبدیل شوند.
از این منظر، هرچند تلاش‌های دیپلماتیک ایران، عمان، لبنان و دیگر بازیگران منطقه‌ای همچنان ادامه دارد، شواهد موجود برای نتیجه‌گیری قطعی درباره نزدیک بودن جنگ کافی نیست. با این حال، استمرار بن‌بست سیاسی، باقی ماندن تهدیدهای نظامی و تاکید سپاه بر آمادگی برای پاسخ شدیدتر، نشان می‌دهد که سناریوی رویارویی همچنان جدی است. اگر دیپلماسی نتواند در آینده نزدیک به کاهش تنش و ایجاد چشم‌اندازی روشن برای توافق منجر شود، خطر غلبه محاسبات نظامی بر تلاش‌های سیاسی افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی، منطقه همچنان میان امید به توافق و نگرانی از بازگشت جنگ در تعلیق باقی می‌ماند.
انتهای پیام/
