صداقت، مهم‌ترین آزمون در ثبت تاریخ شفاهی است
به گزارش گروه اجتماعی برنا، علی دارابی، قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی کشور، در نخستین کارگاه آموزشی و عملی تاریخ شفاهی که در هتل لاله تهران برگزار شد، تاریخ شفاهی را پروژه‌ای بزرگ و ماندگار توصیف کرد و گفت: در این مسیر باید به‌عنوان امانت‌داران تاریخ عمل کنیم و صداقت را مهم‌ترین اصل کار خود بدانیم.
وی با تأکید بر ضرورت تمایز میان تاریخ شفاهی و خاطره‌نویسی، به تشریح الزامات و ویژگی‌های این حوزه پرداخت و بیان کرد: تاریخ شفاهی بر پایه مصاحبه و گفت‌و‌گو با افراد مختلف شکل می‌گیرد و هنر مصاحبه‌کننده این است که از دل روایت‌ها، تاریخ را استخراج و رویدادها را مستندنگاری و ضبط کند.
هنر پرسشگر، روشن کردن زوایای تاریک تاریخ است
معاون میراث‌فرهنگی کشور با اشاره به نقش پرسشگر در فرایند تاریخ شفاهی اظهار کرد: پرسشگر باید بتواند بر زوایای تاریک تاریخ نور بتاباند، پرسش‌های دقیق مطرح کند و به ابعاد پنهان رویدادها دست یابد؛ این در حالی است که خاطره‌نویسی بیشتر بر تجربه‌های شخصی و یادداشت‌های فردی تکیه دارد.
دارابی تاریخ شفاهی را فعالیتی نظام‌مند و برخوردار از ویژگی‌های یک پژوهش علمی دانست و افزود: مصاحبه‌کننده باید فرد مصاحبه‌شونده و زمینه تاریخی زندگی و فعالیت او را بشناسد، در پی کشف حقیقت باشد و با طرح پرسش‌های دقیق، روایت‌ها را به چالش بکشد. ورود به موضوع نیز باید نظام‌مند باشد و پرسشگر به دنبال پاسخ پرسش‌هایی برود که درباره چیستی و چرایی رویدادها برای او مطرح است.
وی با اشاره به ضرورت توجه به ابعاد مختلف پروژه‌های تاریخ شفاهی تصریح کرد: از ابتدا تلاش ما این بود که خروجی این پروژه صرفاً به کتاب محدود نشود و ظرفیت‌های تصویری نیز مورد توجه قرار گیرد. انتخاب و شناسایی افراد باید با دقت انجام شود و حافظه تاریخی اشخاص در پیوند با تاریخ جامعه و رویدادهای آن مورد استفاده قرار گیرد.
معاون میراث‌فرهنگی کشور گفت‌و‌گو‌های تاریخ شفاهی را فرصتی برای روشن شدن بخش‌هایی از تاریخ و رفع برخی ابهام‌ها و پرسش‌های ذهنی دانست و بر ضرورت ایجاد بانک اطلاعاتی منظم تأکید کرد.
به گفته دارابی، اطلاعات افراد، سوابق و رزومه آنها باید به‌دقت ثبت و طبقه‌بندی شود؛ اقدامی که می‌تواند به افزایش اعتبار پژوهش‌های تاریخ شفاهی کمک کند.
انسان‌ها اسناد زنده هر جامعه هستند
دارابی انسان‌ها را اسناد زنده هر جامعه توصیف کرد و گفت: از طریق گفت‌و‌گو‌های مستند با افراد می‌توان به بخش‌هایی از تاریخ جامعه دست یافت. یکی از مهم‌ترین مراحل این فرایند، جلب اعتماد مصاحبه‌شوندگان است. مصاحبه‌ها باید مستند و باورپذیر باشند و برای افزایش اعتبار روایت‌ها، اسناد و مدارک مرتبط نیز گردآوری شوند.
وی تأکید کرد که تاریخ شفاهی نباید صرفاً به روایت شکل‌گیری یک سازمان یا نهاد محدود شود، بلکه باید با رویکردی دقیق و مستند، زمینه شناخت بهتر رویدادها، شخصیت‌ها و تحولات تاریخی را فراهم کند.
معاون میراث‌فرهنگی کشور پرهیز از حدس و گمان، اظهارنظر‌های غیرمستند و قضاوت‌های شتاب‌زده درباره افراد را از الزامات اعتباربخشی به تاریخ شفاهی برشمرد و خاطرنشان کرد: در این زمینه، هم مصاحبه‌کننده و هم مصاحبه‌شونده نقشی اساسی دارند.
دارابی با اشاره به اهمیت مکتوب کردن تجربه‌ها و روایت‌ها در جامعه ایران بیان کرد: در جامعه ما عادت به نوشتن کمتر مورد توجه قرار گرفته است، در حالی که کتابت در گذشته و در طول تاریخ از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است. بخشی از تاریخ از طریق روایت‌ها و یادداشت‌ها منتقل می‌شود و اهمیت تاریخ شفاهی نیز از این جهت دوچندان است که امکان ثبت مکتوب تجربه‌ها و رویدادها را فراهم می‌کند.
ضرورت روشن کردن ابهام‌های تاریخی با مستندات معتبر
معاون میراث‌فرهنگی کشور با بیان اینکه تاریخ شفاهی با رویدادها، تحولات و شخصیت‌های مختلف پیوند دارد، تصریح کرد: اگر به دنبال کشف حقیقت هستیم، باید بتوانیم گره‌های ذهنی مخاطب را باز کنیم و ابهام‌های تاریخی را با تکیه بر مستندات و روایت‌های معتبر توضیح دهیم.
وی تاریخ شفاهی را در کشور نیازمند توجه بیشتر دانست و گفت: تاریخ شفاهی در ایران با نوعی غربت مواجه است و برای ارتقای جایگاه آن باید نگاهی حرفه‌ای و تخصصی داشت، منابع مالی اختصاص داد و از ظرفیت‌های بزرگ انسانی در حوزه‌های مختلف بهره گرفت.
دارابی تأکید کرد: نباید این کار را ساده یا کم‌اهمیت تلقی کنیم؛ زیرا با این فعالیت، بخشی از تاریخ را ثبت و ماندگار می‌کنیم.
وی همچنین بر اهمیت نظارت، هدایت و مدیریت در اجرای پروژه‌های تاریخ شفاهی تأکید کرد و با ابراز اطمینان از حضور استادان و صاحب‌نظران در این مسیر، ابراز امیدواری کرد که فعالیت‌ها به‌درستی هدایت شوند.
معاون میراث‌فرهنگی کشور در پایان با تأکید بر اینکه کیفیت نباید فدای کمیت شود، گفت: نباید برای تولید کتاب و خروجی‌های متعدد مسابقه گذاشت؛ باید بدانیم که امانت‌دار تاریخ هستیم و صداقت، مهم‌ترین آزمون ما در این مسیر است.
دارابی ضمن قدردانی از برگزارکنندگان نخستین کارگاه آموزشی و عملی تاریخ شفاهی، ابراز امیدواری کرد که نتایج این کارگاه به ارتقای کیفیت و اعتبار پروژه‌های تاریخ شفاهی کشور منجر شود.
پیش از سخنان معاون میراث‌فرهنگی کشور، هم‌زمان با افتتاح کارگاه تاریخ شفاهی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، دو جلد کتاب با عنوان «تاریخ شفاهی و کتاب‌شناسی» به قلم غلامرضا عزیزی و با حضور علی دارابی رونمایی شد.
انتهای پیام/
