عراقچی: میراث علمی پیروز مجتهدزاده سرمایه‌ای ماندگار برای مطالعات جغرافیای سیاسی ایران است
به گزارش گروه سیاسی و بین الملل برنا، متن پیام سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، به این مراسم به شرح زیر است:
«درگذشت استاد فرزانه، جغرافی‌دان سیاسی برجسته و پژوهشگر نام‌آشنای ژئوپلیتیک، زنده یاد دکتر پیروز مجتهدزاده، ضایعه‌ای اندوه‌بار برای جامعه علمی و دانشگاهی ایران و فقدانی تأثرانگیز برای عرصه اندیشه، پژوهش و مطالعات ناظر بر تاریخ، جغرافیا و هویت ملی ایران است؛ ضایعه‌ای که یادآور جایگاه ارزشمند دانشورانی است که عمر خویش را در راه شناخت و تبیین ابعاد گوناگون هویت و منافع ملی ایران صرف کرده‌اند.
دکتر مجتهدزاده از جمله اندیشمندانی بود که بیش از پنج دهه از عمر علمی و حرفه‌ای خود را وقف پژوهش درباره جغرافیای سیاسی، ژئوپلیتیک، مرز‌های بین‌المللی و جایگاه تاریخی و راهبردی ایران کرد. کارنامه علمی پربار ایشان حاصل سال‌ها مطالعه، تحقیق، تألیف و تدریس در دانشگاه‌های ایران و خارج از کشور بود؛ تلاشی مستمر که به غنای ادبیات علمی این حوزه‌ها افزود و در معرفی ابعاد تاریخی، جغرافیایی و سیاسی مسائل سرزمینی ایران نقشی درخور توجه ایفا کرد.
یکی از برجسته‌ترین وجوه فعالیت علمی آن استاد فقید، مطالعات گسترده و مستند ایشان درباره خلیج فارس و جایگاه تاریخی و حقوقی جزایر ایرانی ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک بود. او با بهره‌گیری از اسناد تاریخی، نقشه‌های جغرافیایی و منابع معتبر، کوشید ابعاد گوناگون این مسائل را در مجامع علمی و عرصه‌های بین‌المللی تبیین کند. آثار ارزشمند او در این زمینه، از جمله پژوهش‌های مربوط به حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه، بخشی ماندگار از میراث مطالعاتی جغرافیای سیاسی ایران به شمار می‌رود و بیانگر اهتمام او به پیوند میان دانش، مسئولیت علمی و پاسداشت منافع ملی کشور است.
البته اهمیت کارنامه علمی دکتر مجتهدزاده به مطالعات خلیج فارس محدود نمی‌شود. پژوهش‌های او درباره شکل‌گیری و تحول مرز‌های ایران، تحولات تاریخی و سیاسی منطقه، مناسبات جغرافیا و قدرت و مبانی نظری جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک، افق‌های متنوعی را پیش روی پژوهشگران و دانشجویان گشود. آثار ایشان درباره مرز‌های شرقی ایران، تحولات تاریخی منطقه و رابطه میان جغرافیا و سیاست نیز نشان‌دهنده کوشش علمی مستمری بود که در آن، شناخت دقیق گذشته با تحلیل واقع‌بینانه مسائل معاصر پیوند می‌یافت.
از دیگر جنبه‌های ارزشمند فعالیت این استاد فقید، حضور مؤثر در عرصه آموزش دانشگاهی و انتقال دانش به نسل‌های جوان بود. سال‌ها تدریس، نگارش آثار تخصصی، انتشار مقالات علمی و حضور در نشست‌ها و مجامع دانشگاهی، بخشی از تلاش او برای توسعه و تعمیق مطالعات جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک بود. تأکید بر دقت مفهومی، استناد به منابع معتبر و کاربرد سنجیده زبان فارسی در بیان مفاهیم تخصصی نیز از ویژگی‌های رویکرد علمی او به شمار می‌رفت؛ رویکردی که بر اهمیت بنیان‌های نظری و روش‌شناختی در تولید دانش تأکید داشت.
در کنار این میراث علمی، دلبستگی عمیق دکتر مجتهدزاده به ایران و تاریخ و تمدن آن، از ویژگی‌های برجسته شخصیت فکری و حرفه‌ای ایشان بود. ایشان در طول فعالیت‌های خود، مسائل مربوط به هویت تاریخی ایران، نام خلیج فارس و منافع و مصالح ملی کشور را از منظر پژوهشی و با اتکا به استدلال‌های تاریخی و جغرافیایی دنبال کردند. بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاهی و گفت‌وگوی علمی برای طرح دیدگاه‌های خود در محافل بین‌المللی نیز بخشی از این کوشش مستمر بود؛ کوششی که بر اهمیت دانش، مستندات و استدلال در تبیین مسائل ملی و منطقه‌ای تأکید می‌کرد.
بی‌تردید، ارزش میراث چنین اندیشمندانی تنها در شمار کتاب‌ها، مقالات و سال‌های فعالیت علمی آنان خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در پرسش‌هایی که پیش روی نسل‌های بعد قرار می‌دهند، در افقی که برای پژوهش می‌گشایند و در تأثیری که بر رشد و بالندگی رشته‌های علمی بر جای می‌گذارند نیز تجلی می‌یابد. از این منظر، آثار و اندیشه‌های دکتر مجتهدزاده سرمایه‌ای علمی برای پژوهشگران جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک ایران است و تداوم مطالعه، نقد علمی و بهره‌گیری از این میراث می‌تواند به توسعه هرچه بیشتر این حوزه‌های مطالعاتی یاری رساند.
فقدان این استاد ارجمند، بار دیگر اهمیت پاسداشت سرمایه‌های علمی کشور و ضرورت فراهم آوردن زمینه برای استمرار پژوهش، گفت‌وگوی دانشگاهی و انتقال تجربه به نسل‌های آینده را یادآور می‌شود. یاد و نام او می‌تواند انگیزه‌ای برای پیگیری همان رسالت علمی باشد که در طول دهه‌ها فعالیت خود دنبال کرد: شناخت دقیق‌تر سرزمین ایران، فهم عمیق‌تر تحولات پیرامونی و ارتقای دانش درباره جایگاه تاریخی و ژئوپلیتیکی کشور در جهان معاصر.
اینجانب، ضمن ابراز تأسف عمیق از درگذشت این استاد فرهیخته، این ضایعه را به خانواده محترم ایشان، استادان و پژوهشگران، همکاران دانشگاهی، شاگردان و همه علاقه‌مندان علم و فرهنگ ایران تسلیت عرض می‌کنم و از درگاه خداوند متعال برای آن مرحوم رحمت و مغفرت و برای بازماندگان و دوستداران ایشان صبر و شکیبایی مسئلت دارم.
یاد و نام دکتر پیروز مجتهدزاده در حافظه علمی ایران ماندگار خواهد ماند؛ میراث پژوهشی او پاس داشته خواهد شد و کوشش‌های چندین‌دهه‌ای‌اش در راه شناخت تاریخ، جغرافیا و جایگاه ایران، همچنان شایسته مطالعه، تأمل و بهره‌گیری نسل‌های آینده خواهد بود.
روح آن استاد فرزانه و ایران‌دوست، قرین رحمت الهی و یادش گرامی باد.»
