تصویربرداری پزشکی؛ ابزاری کلیدی در افزایش دقت جراحی‌های مغز و اعصاب
به گزارش گروه اجتماعی برنا، امین نیاکان، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز و جراح مغز و اعصاب با اشاره به پیچیدگی ساختار مغز و نخاع اظهار کرد: هرگونه مداخله جراحی در این نواحی مستلزم شناخت دقیق محل ضایعه و ارتباط آن با بافت‌های سالم، مسیر‌های عصبی و عروق خونی است. از این رو، تصویربرداری پزشکی صرفاً ابزاری برای تشخیص بیماری نیست، بلکه یکی از پایه‌های اساسی تصمیم‌گیری درمانی و برنامه‌ریزی جراحی به شمار می‌رود.
وی با بیان اینکه روش‌های مختلف تصویربرداری اطلاعات متفاوتی در اختیار تیم درمان قرار می‌دهند، افزود: سی‌تی‌اسکن،ام‌آر‌آی و تصویربرداری عروق مغزی هرکدام کاربرد‌های مشخصی دارند و انتخاب روش مناسب به نوع بیماری، علائم بیمار، شرایط بالینی و هدف از بررسی بستگی دارد.
این جراح مغز و اعصاب ادامه داد: سی‌تی‌اسکن به دلیل سرعت بالا، در بررسی آسیب‌های حاد سر، خونریزی‌های داخل جمجمه و شکستگی‌های استخوانی کاربرد گسترده‌ای دارد؛ در حالی که‌ام‌آر‌آی برای بررسی دقیق‌تر بافت‌های نرم، تومور‌های مغزی، نخاع و برخی بیماری‌های عصبی مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ بنابراین هیچ‌یک از این روش‌ها در تمام شرایط برتری مطلق بر دیگری ندارند.
تصویربرداری دقیق؛ گامی مهم در برنامه‌ریزی جراحی تومور‌های مغزی
نیاکان با اشاره به اهمیت تصویربرداری پیش از جراحی تومور‌های مغزی گفت: تصاویر دقیق به جراح کمک می‌کنند محل، اندازه و گستره تومور و ارتباط آن با ساختار‌های مجاور را شناسایی کرده و مسیر مناسب دسترسی به ضایعه را برنامه‌ریزی کند.
وی افزود: در جراحی تومور‌های مغزی، هدف صرفاً برداشتن بافت تومور نیست، بلکه حفظ بافت‌های سالم و ساختار‌های حیاتی مغز و جلوگیری از آسیب به عملکرد‌هایی مانند حرکت، گفتار و بینایی نیز اهمیت اساسی دارد.
این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به فناوری‌های پیشرفته تصویربرداری تصریح کرد:ام‌آر‌آی عملکردی و تصویربرداری از مسیر‌های ماده سفید مغز، در بیماران منتخب اطلاعات ارزشمندی درباره موقعیت نواحی مرتبط با گفتار، حرکت و مسیر‌های عصبی مهم فراهم می‌کنند و می‌توانند در برنامه‌ریزی دقیق‌تر جراحی مؤثر باشند.
وی خاطرنشان کرد: این فناوری‌ها به‌تنهایی تضمین‌کننده جلوگیری از آسیب‌های عصبی نیستند و باید در کنار معاینه بالینی، تجربه جراح و در صورت نیاز، روش‌های نقشه‌برداری و پایش حین عمل مورد استفاده قرار گیرند.
نقش تصویربرداری عروق در تشخیص آنوریسم و ناهنجاری‌های عروقی
این جراح مغز و اعصاب با تأکید بر اهمیت بررسی عروق مغزی بیان کرد: تصویربرداری عروق در تشخیص و درمان بیماری‌هایی مانند آنوریسم و ناهنجاری‌های عروقی نقش ویژه‌ای دارد.
نیاکان افزود: روش‌هایی مانند سی‌تی‌آنژیوگرافی،ام‌آر‌آنژیوگرافی و در موارد ضروری آنژیوگرافی کاتتری، امکان بررسی محل، شکل و ارتباط ضایعات عروقی با عروق مجاور را فراهم می‌کنند. اطلاعات حاصل از این بررسی‌ها در انتخاب روش مناسب درمان، از جمله جراحی یا درمان‌های درون‌رگی، اهمیت دارد.
سامانه هدایت جراحی چگونه به جراح کمک می‌کند؟
وی در ادامه با اشاره به کاربرد سامانه هدایت جراحی یا نویگیشن اظهار کرد: این فناوری با استفاده از تصاویر تهیه‌شده پیش از عمل و تطبیق آنها با موقعیت بیمار، نقشه‌ای سه‌بعدی در اختیار جراح قرار می‌دهد تا محل ضایعه و مسیر دسترسی به آن را با دقت بیشتری مشخص کند.
این متخصص تأکید کرد: دقت عملکرد سامانه‌های نویگیشن به عواملی مانند کیفیت تصاویر، صحت تطبیق اطلاعات و تغییرات احتمالی شرایط حین عمل وابسته است و کاربرد آن در جراحی‌های مختلف یکسان نیست.
نیاکان همچنین با اشاره به کاربرد تصویربرداری حین عمل در برخی مراکز مجهز و برای موارد منتخب گفت: فناوری‌هایی مانند سی‌آرم، سی‌تی‌اسکن و سونوگرافی حین عمل می‌توانند در ارزیابی وضعیت بافت‌ها، بررسی نتیجه مداخله و شناسایی بافت باقی‌مانده کمک‌کننده باشند.
وی افزود: استفاده از این امکانات به نوع ضایعه، شرایط بیمار و تجهیزات مرکز درمانی بستگی دارد و برای تمامی جراحی‌ها ضرورت ندارد.
هر ضایعه مغزی در‌ام‌آر‌آی به معنای نیاز به جراحی نیست
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر ضرورت پرهیز از تصویربرداری‌های غیرضروری اظهار کرد: انجام سی‌تی‌اسکن یا‌ام‌آر‌آی پیش از جراحی مغز و اعصاب برای همه بیماران الزامی نیست و نوع و تعداد بررسی‌ها باید بر اساس تشخیص احتمالی، علائم، معاینه بالینی، سوابق پزشکی و نوع مداخله موردنظر تعیین شود.
وی ادامه داد: در برخی شرایط، یک روش تصویربرداری اطلاعات کافی را در اختیار تیم درمان قرار می‌دهد، اما در موارد دیگر ترکیب چند روش برای دستیابی به اطلاعات تکمیلی ضروری است. هدف اصلی، انجام بررسی‌های موردنیاز و مؤثر و جلوگیری از تصویربرداری غیرضروری است.
نیاکان همچنین خاطرنشان کرد: مشاهده یک ضایعه در تصاویر‌ام‌آر‌آی به معنای ضرورت قطعی جراحی نیست. نوع ضایعه، علائم بیمار، اندازه و محل آن، احتمال پیشرفت، خطرات احتمالی درمان و گزینه‌های جایگزین باید در تصمیم‌گیری مورد توجه قرار گیرند.
وی افزود: در برخی بیماران، پیگیری دوره‌ای کافی است و در شرایط دیگر ممکن است درمان دارویی، پرتودرمانی، مداخله یا جراحی ضرورت پیدا کند. تصمیم نهایی باید پس از ارزیابی تخصصی و متناسب با شرایط هر بیمار اتخاذ شود.
توصیه‌هایی به بیماران پیش از انجام تصویربرداری
این جراح مغز و اعصاب با اشاره به اهمیت همکاری بیماران در انجام تصویربرداری گفت: بیماران باید دستور‌های پزشک و مرکز تصویربرداری را رعایت کنند و در صورت امکان، تصاویر و گزارش‌های قبلی خود را همراه داشته باشند.
وی یادآور شد: اطلاع‌رسانی درباره وجود ایمپلنت یا وسایل فلزی کاشته‌شده، بیماری‌های زمینه‌ای، حساسیت‌ها، سابقه واکنش به مواد حاجب، دارو‌های مصرفی و احتمال بارداری در موارد مرتبط، به انتخاب روش مناسب و انجام ایمن‌تر تصویربرداری کمک می‌کند.
تصویربرداری پزشکی؛ فراتر از یک ابزار تشخیصی
نیاکان در پایان و به مناسبت روز جهانی رادیولوژی، با تأکید بر جایگاه تصویربرداری در جراحی مغز و اعصاب گفت: تصویربرداری پزشکی تنها وسیله‌ای برای مشاهده ضایعات نیست، بلکه ابزاری مهم در شناخت دقیق بیماری، انتخاب مسیر درمان، برنامه‌ریزی مداخلات حساس و کمک به حفظ عملکرد‌های حیاتی بیماران محسوب می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: فناوری‌های نوین تصویربرداری در کنار دانش، تجربه و قضاوت تخصصی جراح، زمینه تصمیم‌گیری دقیق‌تر و انتخاب روش درمانی متناسب با شرایط هر بیمار را فراهم می‌کنند.
انتهای پیام/
