فرونشست در برخی بناهای تاریخی تهران ترک ایجاد کرده، اما هشدار بحرانی دریافت نکرده‌ایم
مرتضی ادیب، معاون میراث فرهنگی استان تهران، در گفت و گو با برنا، با اشاره به تأثیر افت سطح آب‌های زیرزمینی بر بناهای تاریخی پایتخت، گفت: کاهش سطح آب‌های زیرزمینی در تهران به بروز پدیده فرونشست زمین منجر شده و این مسئله در محدوده بافت تاریخی نیز آثار خود را نشان داده است؛ به‌طوری‌که در برخی بنا‌ها و بخش‌هایی از مجموعه‌های تاریخی، ترک‌هایی مشاهده شده است.
وی با اشاره به تأثیر شرایط زمین‌شناختی و مداخلات انسانی بر وضعیت بناهای تاریخی اظهار کرد: علاوه بر افت سطح آب‌های زیرزمینی، برخی بارگذاری‌های بیش از اندازه نیز در تشدید شرایط موجود تأثیرگذار بوده‌اند و می‌توانند بر وضعیت بستر و پایداری سازه‌ها اثر بگذارند.
معاون میراث فرهنگی استان تهران با بیان اینکه آثار مشاهده‌شده تاکنون به مرحله بحرانی نرسیده است، افزود: تا این لحظه شرایط به‌گونه‌ای نبوده که ستاد مدیریت بحران نسبت به وضعیت بناهای تاریخی هشدار یا اعلام شرایط اضطراری داشته باشد؛ با این حال، مشاهده ترک در برخی بنا‌ها ضرورت توجه جدی‌تر به وضعیت زمین و عوامل مؤثر بر پایداری آثار تاریخی را نشان می‌دهد.
ادیب با تأکید بر اینکه حفاظت از بناهای تاریخی صرفاً به اقدامات سازه‌ای و مرمت ظاهری محدود نمی‌شود، تصریح کرد: شناخت شرایط زمین‌شناسی، لایه‌های خاک، وضعیت آب‌های زیرزمینی و مسیر قنوات از جمله موضوعاتی است که باید پیش از اجرای طرح‌های مرمتی مورد بررسی قرار گیرد؛ چراکه وضعیت بستر زمین می‌تواند در دوام و پایداری اقدامات حفاظتی و مرمتی تأثیر مستقیم داشته باشد.
وی ادامه داد: در پروژه‌های بزرگ مرمتی، مطالعات زمین‌شناسی، بررسی وضعیت قنوات و مطالعات هیدرولوژی در فرایند مطالعاتی پروژه لحاظ می‌شود تا عملیات مرمت با شناخت دقیق‌تری از شرایط محیطی و زیرسطحی انجام شود. هدف این است که تصمیم‌های فنی و اجرایی بر مبنای اطلاعات کافی از وضعیت زمین اتخاذ شود و لایه‌های خاک نیز در طراحی و اجرای اقدامات مرمتی مورد توجه قرار گیرند.
معاون میراث فرهنگی استان تهران همچنین درباره اطلاعات موجود از وضعیت قنوات در محدوده تاریخی تهران گفت: نقشه‌های مربوط به قنوات این محدوده در اختیار مجموعه میراث فرهنگی قرار دارد و در مواردی که انجام پروژه‌های مرمتی به شناخت مسیر قنوات و وضعیت زیرسطحی نیاز داشته باشد، از این اطلاعات استفاده می‌شود.
ادیب با اشاره به اهمیت بهره‌گیری از گزارش‌های کارشناسی در شناسایی مخاطرات احتمالی بناهای تاریخی بیان کرد: گزارش‌هایی که درباره شرایط زمین و مسائل مرتبط با آن به مجموعه ارائه می‌شود، در صورت نیاز در مطالعات پروژه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد و می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری برای تعیین بررسی‌های تکمیلی و اقدامات مورد نیاز باشد.
وی در ادامه با اشاره به وضعیت مسجد تاریخی حاج رجبعلی به‌عنوان یکی از بنا‌هایی که نیازمند بررسی دقیق‌تر شرایط زمین‌شناختی است، گفت: بر اساس بازدید‌های انجام‌شده از سوی کارشناسان، مشخص شده است که برای این بنا باید مطالعات تخصصی بیشتری در زمینه فرونشست و وضعیت بستر زمین انجام شود.
ادیب افزود: کارشناسان انجام مطالعات ژئوفیزیک، ژئوتکنیک، فرونشست و بررسی شرایط محل و بستر زمین را برای مسجد حاج رجبعلی ضروری دانسته‌اند تا شناخت دقیق‌تری از وضعیت زیرسطحی محدوده به دست آید و اقدامات مرمتی بر اساس نتایج این بررسی‌ها برنامه‌ریزی شود.
به گفته معاون میراث فرهنگی استان تهران، این مطالعات صرفاً به بررسی نشانه‌های ظاهری آسیب محدود نمی‌شود، بلکه شناخت ویژگی‌های زمین و شرایط زیرسطحی محل را نیز در بر می‌گیرد؛ موضوعی که می‌تواند اطلاعات لازم را برای انتخاب روش مناسب مداخله و پیشبرد اصولی پروژه مرمت فراهم کند.
وی با اشاره به پیش‌بینی مقدمات اجرای این مطالعات خاطرنشان کرد: شرح خدمات مطالعات تخصصی مورد نیاز مسجد حاج رجبعلی تهیه شده و اعتبار اجرای آن نیز در برنامه دیده شده است.
