مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک، تهدیدی جدی برای درمان عفونتها در آینده
به گزارش برنا از خراسان رضوی، دکتر سپیده الیاسی با اشاره به افزایش نگرانیها درباره مصرف خودسرانه و غیرمنطقی داروهای ضدمیکروبی اظهار کرد: مهمترین و خطرناکترین پیامد مصرف نادرست آنتیبیوتیکها، شکلگیری و گسترش مقاومت میکروبی است؛ چالشی جدی که امروزه نظامهای سلامت در سراسر جهان با آن مواجه هستند.
مقاومت میکروبی؛ تهدیدی فراتر از سلامت یک فرد
دانشیار گروه داروسازی بالینی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه مصرف بیرویه و غیرمنطقی آنتیبیوتیکها اثربخشی این داروها را در برابر عفونتهای باکتریایی کاهش میدهد، تصریح کرد: مقاومت میکروبی صرفاً یک مسئله فردی نیست و پیامدهای آن میتواند سلامت کل جامعه را تحت تأثیر قرار دهد. میکروبهای مقاوم میتوانند به دیگران نیز منتقل شوند و در نتیجه، افراد بیشتری به عفونتهایی مبتلا شوند که درمان آنها دشوارتر و گاهی بسیار محدود خواهد بود.
وی با اشاره به محدود بودن گزینههای درمانی در برابر برخی عفونتهای مقاوم افزود: اگر روند مصرف خودسرانه و غیرمنطقی آنتیبیوتیکها اصلاح نشود، در آینده برای درمان طیف گستردهای از عفونتها، از بیماریهای تنفسی تا عفونتهای گوارشی، با چالشهای جدی مواجه خواهیم شد. بر اساس برآوردهای جهانی، پیشبینی شده است مقاومت میکروبی تا سال ۲۰۵۰ میلادی میتواند سالانه با ۱۰ میلیون مرگ در جهان همراه باشد؛ آماری هشداردهنده که ضرورت مدیریت صحیح مصرف این داروها را بیش از پیش آشکار میکند.
عوارض دارویی و هزینههایی که میتوان از آنها پیشگیری کرد
دکتر الیاسی با تأکید بر اینکه آنتیبیوتیکها داروهایی بدون عارضه نیستند و نباید برای هر نوع عفونتی مصرف شوند، گفت: در بسیاری از موارد، افراد هنگام ابتلا به بیماریهای ویروسی بهاشتباه تصور میکنند به آنتیبیوتیک نیاز دارند و بدون تشخیص پزشک مصرف آن را آغاز میکنند؛ در حالی که این اقدام نهتنها کمکی به درمان بیماری نمیکند، بلکه میتواند عوارضی مانند واکنشهای حساسیتی و اسهال ناشی از مصرف آنتیبیوتیک را به دنبال داشته باشد.
وی ادامه داد: هر آنتیبیوتیک علاوه بر عوارض عمومی، ممکن است عوارض اختصاصی خود را نیز داشته باشد. بنابراین، مصرف دارویی که ضرورتی برای آن وجود ندارد، بیمار را بیدلیل در معرض آسیب قرار میدهد و از سوی دیگر، هزینههای اضافی به خانوادهها و نظام سلامت تحمیل میکند.
کودکان و زنان باردار؛ گروههایی که به مراقبت بیشتری نیاز دارند
این متخصص داروسازی بالینی با اشاره به حساسیت مصرف دارو در دوران بارداری و کودکی اظهار کرد: مصرف برخی گروههای آنتیبیوتیکی، از جمله فلوروکینولونها و تتراسایکلینها، در دوران بارداری با محدودیتهای جدی همراه است و ممکن است سلامت جنین را به خطر بیندازد. ازاینرو، زنان باردار باید پیش از مصرف هرگونه دارو با پزشک مشورت کنند و وضعیت بارداری خود را بهروشنی اطلاع دهند.
وی افزود: در کودکان نیز بسیاری از آنتیبیوتیکها محدودیت سنی دارند. برای مثال، مصرف فلوروکینولونها در کودکان زیر ۱۸ سال و تتراسایکلینها در کودکان زیر ۸ سال، جز در موارد خاص و با تشخیص و تجویز پزشک، نباید انجام شود. گاهی خانوادهها به دلیل شباهت علائم بیماری، دارویی را که برای یک فرد بزرگسال تجویز شده است برای کودک نیز استفاده میکنند؛ اقدامی که میتواند کودک را در معرض عوارض جدی قرار دهد.
تداخلات دارویی؛ خطری جدی برای سالمندان
دکتر الیاسی با اشاره به مصرف همزمان چندین دارو در بسیاری از سالمندان خاطرنشان کرد: سالمندان به دلیل ابتلا به بیماریهای مزمن و زمینهای مانند بیماریهای قلبیعروقی، دیابت و فشار خون بالا، معمولاً داروهای مختلفی مصرف میکنند. افزودن خودسرانه آنتیبیوتیک به این فهرست میتواند احتمال تداخلات دارویی را افزایش دهد و مشکلات تازهای برای سلامت آنان ایجاد کند؛ بنابراین شروع مصرف آنتیبیوتیک در این گروه باید با بررسی دقیق داروهای مصرفی و نظر پزشک معالج صورت گیرد.
آنتیبیوتیک برای آنفلوآنزا و کووید ۱۹ مؤثر نیست
دانشیار گروه داروسازی بالینی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر ضرورت تفکیک عفونتهای ویروسی از باکتریایی گفت: بیماریهای ویروسی شایعی مانند آنفلوآنزا و کووید ۱۹ با آنتیبیوتیک درمان نمیشوند. مصرف خودسرانه داروهای ضدباکتری در این بیماریها نهتنها به بهبود بیمار کمکی نمیکند، بلکه زمینه گسترش مقاومت میکروبی را فراهم میسازد.
وی همچنین درباره باور نادرست ضرورت مصرف آنتیبیوتیک در صورت وجود خلط یا سرفه طولانیمدت پس از سرماخوردگی اظهار کرد: وجود خلط، حتی خلط چرکی، بهتنهایی دلیل کافی برای تشخیص عفونت باکتریایی یا شروع آنتیبیوتیک نیست. به گفته وی، مطالعات نشان میدهد حدود ۸۰ درصد از موارد خلط چرکی ناشی از سینوزیتهای ویروسی است که به درمان آنتیبیوتیکی نیاز ندارند. همچنین سرفههای باقیمانده پس از بهبود سرماخوردگی، بهتنهایی مجوز مصرف این داروها نیست.
دکتر الیاسی در پایان با اشاره به اینکه برخی بیماران، از جمله افراد فاقد طحال، مبتلایان به نقص ایمنی و بیماران دارای نارساییهای کلیوی و قلبی، ممکن است در برابر عفونت آسیبپذیری بیشتری داشته باشند، تأکید کرد: تصمیمگیری درباره ضرورت و نوع درمان آنتیبیوتیکی در این افراد باید با ارزیابی دقیق پزشک انجام شود.
وی خاطرنشان کرد: آنتیبیوتیکها داروهایی ارزشمند و ضروری برای درمان عفونتهای باکتریایی هستند، اما حفظ اثربخشی آنها به مصرف صحیح و منطقی وابسته است. پرهیز از خوددرمانی، استفاده نکردن از داروهای باقیمانده از نسخههای قبلی و مصرف آنتیبیوتیک صرفاً با تجویز پزشک، گامی مهم در حفاظت از سلامت فردی و پیشگیری از گسترش مقاومت میکروبی در جامعه است.