کاردرمانی، پلی برای بازگشت به استقلال و زندگی فعال در تمام مراحل عمر
به گزارش برنا از خراسان رضوی، کاردرمانی یکی از شاخههای تخصصی توانبخشی است که فراتر از بهبود تواناییهای حرکتی، بر بازگرداندن استقلال فرد در انجام فعالیتهای روزمره و افزایش مشارکت اجتماعی تمرکز دارد؛ رویکردی که از دوران نوزادی تا سالمندی، در کنار مداخلات تخصصی، میتواند مسیر بازگشت افراد به زندگی فعال و مستقل را هموار کند.
دکتر قاسم سازگار، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفتوگو با وبدا با تشریح جایگاه کاردرمانی در نظام سلامت اظهار کرد: هدف اصلی این رشته کمک به افراد برای بازیابی تواناییهای ازدسترفته و ارتقای کیفیت زندگی آنان است. خدمات کاردرمانی برای گروههای مختلف، از جمله افراد دارای اختلالات مادرزادی، سالمندان و مصدومان سوانح و حوادث، کاربرد دارد.
وی افزود: واژه «کار» در عنوان کاردرمانی، ترجمه مفهوم Occupation و ناظر بر فعالیتهای معنادار و روزمره زندگی است؛ فعالیتهایی که انجام مستقل آنها در حفظ کیفیت زندگی و حضور مؤثر فرد در خانواده و جامعه اهمیت دارد.
تفاوت کاردرمانی و فیزیوتراپی؛ فراتر از بهبود حرکت
این استاد دانشگاه با اشاره به تفاوت رویکرد کاردرمانی و فیزیوتراپی گفت: فیزیوتراپی بیشتر بر بهبود مشکلات و ناتوانیهای جسمی، عضلانی و حرکتی تمرکز دارد، اما کاردرمانی در کنار توجه به تواناییهای حرکتی، استقلال فرد در فعالیتهای روزمره، تعامل با محیط و جامعه و حتی بازگشت به شغل را دنبال میکند.
به گفته دکتر سازگار، در کاردرمانی صرفاً به بهبود یک توانایی جسمی توجه نمیشود، بلکه هدف آن است که فرد بتواند از تواناییهای خود برای انجام امور شخصی و ایفای نقشهای خانوادگی، اجتماعی و حرفهای بهره بگیرد.
از مراقبتهای دوران نوزادی تا حمایت از کودکان مبتلا به اوتیسم
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر گستردگی خدمات کاردرمانی در سنین مختلف بیان کرد: مداخلات این رشته از دوران نوزادی و ارزیابی رفلکسهای اولیه آغاز میشود و در مراحل بعدی رشد، متناسب با نیازهای کودک و نوجوان ادامه مییابد.
وی با اشاره به اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) در نوجوانان افزود: کاردرمانی با ارزیابی و مدیریت مشکلات عملکردی این گروه، به بهبود توانایی آنان در انجام فعالیتهای روزمره کمک میکند.
دکتر سازگار همچنین درباره نقش کاردرمانی در حمایت از کودکان مبتلا به اوتیسم خاطرنشان کرد: استفاده از بازیدرمانی هدفمند، تقویت سیستمهای حسی و ارتقای مهارتهای خودمراقبتی از جمله رویکردهایی است که میتواند به کاهش مشکلات عملکردی و حضور فعالتر این کودکان در محیط خانواده و جامعه کمک کند.
وی نقش خانواده را در این مسیر بسیار مهم و غیرقابلجایگزین دانست و تأکید کرد: از آنجا که فرآیند توانبخشی زمانبر است، همراهی مستمر خانواده و مشارکت آن در اجرای تمرینها و مداخلات، نقش تعیینکنندهای در پیشبرد اهداف درمانی دارد.
سالمندی همراه با استقلال؛ کیفیت زندگی را در اولویت قرار دهیم
این استاد دانشگاه با اشاره به اهمیت حفظ کیفیت زندگی در دوران سالمندی و یادآوری سخن ابوعلیسینا مبنی بر اینکه «عرض زندگی بهتر از طول زندگی است»، گفت: هدف کاردرمانی در سالمندان، پیشگیری از وابستگی و زمینگیر شدن و کمک به حفظ حداکثر استقلال ممکن در انجام امور شخصی است.
وی مناسبسازی محیط منزل برای کاهش خطر سقوط، استفاده از ابزارهای کمکی و اصلاح وسایل و تجهیزات مورد استفاده سالمندان را از جمله اقدامات مؤثر در این زمینه برشمرد و افزود: با فراهم کردن محیطی ایمن و متناسب با نیازهای فرد، میتوان زمینه انجام مستقلتر فعالیتهای روزمره و حفظ عزتنفس سالمندان را تقویت کرد.
دسترسی عادلانه به خدمات توانبخشی؛ ضرورت تقویت حمایت بیمهای
دکتر سازگار در ادامه با اشاره به چالشهای دسترسی به خدمات کاردرمانی اظهار کرد: کمبود متخصصان این رشته در شهرهای کوچک و مناطق روستایی، یکی از موانع ارائه خدمات مناسب به افراد نیازمند توانبخشی است.
وی طولانیبودن فرآیند درمان و توانبخشی را از دیگر چالشهای خانوادهها دانست و افزود: تداوم جلسات درمانی میتواند فشار مالی قابلتوجهی بر خانوادهها وارد کند. اگرچه ورود بیمهها به حوزه خدمات توانبخشی اقدامی ارزشمند است، اما تقویت پوششهای بیمهای برای کاهش هزینهها و دسترسی بهتر بیماران به خدمات ضروری است.
فناوریهای نوین و هوش مصنوعی؛ ابزارهایی در خدمت توانبخشی تخصصی
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به ظرفیت فناوریهای نوین در توسعه خدمات کاردرمانی گفت: مقاومت در برابر فناوریهای نوآورانه توجیهی ندارد؛ چراکه هوش مصنوعی و ابزارهای مدرن، اگرچه جایگزین درمانگر متخصص نمیشوند، میتوانند بهعنوان ابزارهای کمکی، کیفیت و اثربخشی مداخلات توانبخشی را ارتقا دهند.
وی استفاده از واقعیت مجازی (VR) برای تمرین تعادل، رباتهای توانبخشی برای تسهیل و تمرین حرکات مفاصل و پرینترهای سهبعدی برای ساخت ارتزها و پروتزها را از نمونههای کاربرد فناوری در این حوزه عنوان کرد.
دکتر سازگار در پایان تأکید کرد: بهرهگیری هوشمندانه از ظرفیتهای علمی و فناوری، در کنار تخصص درمانگران و مشارکت خانوادهها، میتواند فرصتهای تازهای برای بهبود عملکرد، افزایش استقلال و ارتقای کیفیت زندگی افراد در تمام مراحل عمر فراهم کند.