مرگ ما را نمی کشد، ترس از پیری است ما را از بین می برد

پیروز کلانتری کارگردان یکی از اپیزودهای  کهریزک از چهار نگاه معتقد است که برای مدتی کوتاه در کهریزک زندگی کردند تا سالخوردگی را هم در آنجا تجربه کنند.

به گزارش خبرگزاری برنا،  جمعه 10 بهمن ماه این نشست با حضور رخشان بنی اعتماد، محسن امیریوسفی وپیروز کلانتری کارگردانان این مستند برگزار شد.امیر پوریا به عنوان منتقد سینما و در کنار کیوان کثیریان در این نشست حضور داشت.

در ابتدای نشست کیوان کثیریان از محسن امیریوسفی و پیروز کلانتری جدا از کارگردانی ، به عنوان تهیه کنندگان این اثر نیز نام برد.

امیریوسفی کارگردان اپیزود "هملت در کهریزک" و تهیه کننده "کهریزک چهار نگاه" درباره شکل گیری این فیلم مستند گفت: در ابتدا بهمن کیارستمی و هومن مرتضوی کسانی بودند که پیشنهاد ساخت این فیلم را دادند که از قبل با آسایشگاه کهریزک هم هماهنگی های لازم انجام شده بود. به هر حال با یک پیشنهاد و نه سفارش از سوی آسایشگاه خیریه کهریزک روبرو شدیم و موضوع جذابی بود چون هیچ محدودیتی برای ساخت این سوژه نبود و آسایشگاهی بود که بیش از 40 سال فعالیت کرده بود و آزادانه هر کدام از ما موضوعات خودمان را بر مبنای این آسایشگاه ساختیم. بعد از آن چند جلسه ای به آنجا مراجعه کردیم و محیط را دیدیم.

کارگردان فیلم "آتشکار" درباره ترکیب انتخاب شده برای این فیلم مستند گفت:خوشبختانه هر چهار نفری بودیم که پیش از این هم سابقه کار و فعالیت را درزمینه فیلم مستند داشتیم. خیلی از کارهای گروهی شروع خوب و طوفانی دارد اما معمولا به سرانجام نمی رسد اما در این کار خوشبختانه عاقبت به خیر شدیم!

رخشان بنی اعتماد کارگردان اتاق 202 (اپیزود اول) این مستند در ادامه صحبت های امیریوسفی بیان کرد: نگاه به این مستند از طرف همه ما مستقل بود. به این معنا که نگاه به کهریزک آزاد و بدون هیچ ملاحظه، فشار و هیچ توصیه ای انجام شود و این نکته مهمی برای ساخت یک فیلم مستند بود.

این کارگردان سینما در ادامه بیان کرد: دغدغه سنین بالا، یک دغدغه جدی است .این دغدغه نه فقط برای خود من بلکه واقعیتی در زمان معاصر است . مسئله مراقبت از مادر و پدردر اکثر زندگی های امروزه مسئله مهمی است .

او در ادامه بیان کرد:این موقعیت برای بچه های ما به دلیل شرایط متفاوت زندگی شان به مراتب جدی تر است . موقعیت ساخت این فیلم و دغدغه های شخصی ام به عنوان نسل میانی بین مادر و فرزندانم ایده ساخت فیلم اتاق 202 شد.

پیروز کلانتری نیز درباره ساخت این پروژه گفت: دوره ای ما چهار نفر با هم به کهریزک رفتیم و تمام بازدیدهای ما با هم انجام می گرفت. اساسا روح مشترک کار برای ما مهم تر بود تا مسائل ساختاری که روی کار صحبت بیشتری داشته باشیم.

این کارگردان مستند در ادامه عنوان کرد:این چهار اپیزود زمینه ای مشترک دارد اول اینکه زندگی را ببینیم، یعنی پیرانگی و زندگی در آنجا هم می شود جزئی از عمر ما که در آنجا زندگی می کنیم. به هرحال کسانی که در آن محل نگهداری می شوند، شرایط خوبی دارد و بعد هم اینکه سعی می کنند زندگی را به نوعی دیگر تجربه کنند و تنها زنده بودن در آنجا تعریف نشود. اما این موضوع هم بین ما مطرح بود که هم مردان و هم زنان در یک مکان به این شکل دیده شوند. همان زمان مشخص شد که موضوع مردان داستان برای من پررنگ شود و زنان داستان به دست خانم بنی اعتماد سپرده شود. درباره بهمن کیارستمی و محسن امیریوسفی هم فضا را به دست خود این دو نفر واگذار کردیم.

کثیریان در ادامه این نشست بیان کرد: به هر حال این فیلم مستند نمونه خوبی از یک فیلم سفارشی شده است که نتیجه خوبی هم دربرداشته چرا که هم فیلمساز راضی از شرایط کار است و هم سفارش دهنده فیلم را می پسندد.

امیر پوریا به عنوان منتقد این نشست صحبت های خود را این گونه آغاز کرد که از یک جهاتی این فیلم می تواند یکی از مستندهای خوبی باشد که به یمن گروه هنر و تجربه به اکران عمومی رسیده است و می تواند برای جوان های فیلمسازو شناخت سینما به درد بخور باشد. هر کدام از این اپیزودها یک فیلم کوتاه محسوب می شود. این فیلم ها هر کدام در یک قالب محدود و بسته این ایده پرورش پیدا کرده است. هم نگرش فیلمساز و هم ساختاری که برای اثر داشته را بدست آورده است.

این منتقد سینما درباره وضعیت مستند در فیلم های امروز سینما بیان کرد: فیلم های مستند متاسفانه به دلیل تعدد فضاها، کارگاه ها و کلاس ها از آن طرف هم در دسترس بودن امکانات تصویربرداری و غیره ، شکل ساختاری خود را به گونه ای از دست داده است. تصور اینکه کار از مرحله ثبت شروع می شود و بعد در تدوین به آن تصاویر ساختار می دهیم ، گاهی اشکلاتی است که نمی توان منکر آن شد. این ها به نوعی باعث سهل انگاری و سهل نگری می شود و در مرحله بعد این ابزار سهل الوصولی و بعد هم سهل پسندی را به همراه دارد. در این فیلم اتفاق بزرگی افتاده است؛ آن هم به سرانجام رسیدن این مستند بوده که همانند مجموعه فیلم های گروهی "کیش..." که علاوه بر داشتن کارگردان های متعدد، منهای مسائل حاشیه ای که برای آن فیلم اتفاق افتاده بود، هر کدام از کارگردان ها به نتیجه مطلوب نرسیدند. گاهی به لحاظ ساختاری و اجتماعی هم این دسته از فیلم ها بی هویت هم می شوند. هر اپیزود یک سازی می زند و در نهایت نکته عجیب این است که هر فیلمسازی نماینده نگرش و پسند خود نیز است البته در فیلم "کیش" هراپیزود نشان دهنده جهان فردی هر فیلمساز به معنای راستین و حقیقی است ، در حالی که در این فیلم به طور حیرت انگیزی می شود چکیده ای از عصاره و جهان بینی فیلمسازان وحتی سلیقه های قصه نویسی، شخصیت سازی و تدوینی را دید.



رخشان بنی اعتماد در ادامه بیان کرد:من و پیروز کلانتری به دلیل دغدغه های مشابه نگاه نزدیک تری بهم داشتیم اما محسن امیریوسفی و بهمن کیارستمی که جوان تر بودند طبیعتا نگاه شان متفاوت بود. در طی گفت وگو ها خوشبختانه به وجه مشترک نگاه به سالخوردگی و زندگی در دوران پیری رسیدیم . سن با خود تعاریفی می آورد. به هر حال سالخوردگی هم بخشی از زندگی ما است.من دوست دارم ، دوران پیری ام را در استقلال بگذرانم. هر کدام از ما از چهار منظر اما یک نقطه مشترک ، آن هم زندگی در آسایشگاه را دیدیم. این حرف به این معنا نیست که کهریزک صرفا مکانی مفرح است؛تنهایی، اندوه، دلتنگی و غم طبیعت زندگی در آسایشگاه است ، و باید آن را پذیرفت و زندگی را با وجود همه اقتضائات این دوران تعریف کرد ، همان گونه که ما این وجه زندگی را در کهریزک دیدیم .

پیروز کلانتری در ادامه این نشست باز هم به موضوع جمع شدن چهار کارگردان و ساختن یک اثر اشاره کرد و گفت: مجموعه کسانی که جمع می شوند تا یک اثر را به نتیجه برسانند، خیلی مهم است. برای ساخت این فیلم با دو موضوع روبرو بودیم. اول فضای کهریزک و دوم فضای زندگی خودمان؛ این مسائل در فیلم های مستند بیشتر نمود دارد. مستند یعنی فیلم زندگی، با هر آنچه که می سازید، یعنی آنچه از واقعیت می سازیم.به هرحال همه ما با هم در کهریزک زندگی کردیم و با هم ارتباط داشتیم. هیچ کدام تاکیدی بر ساخت آن چیزی که در ذهن داشتیم را دنبال نمی کردیم. بر اساس موقعیت پیش رفتیم.

پوریا درباره اپیزودهای این مجموعه بیان کرد:جهان هر اپیزود را می توان در این فیلم به تنهایی یک موضوع خاص تعبیر کرد. اپیزود بهمن کیارستمی اپیزودی به نام " عید" است، یک موضوع که مربوط به یک زمان مشخص و در آسایشگاه گرفته شده است . اما این موضوع هم به کل مناسباتی در دل آسایشگاه قابل تعمیم است وهم به مناسباتی در فضای بیرون آسایشگاه ،در خود جامعه که نگرش رسمی خود را حفظ کرده است.در اپیزود "هملت در کهریزک" به کارگردانی محسن امیریوسفی نکته ای وجود دارد که به آن خواهیم رسید. اساسا قصه هایی که سینمای ایران می گوییم، نود درصد فقط می تواند در تهران اتفاق بیافتد.امیریوسفی این دغدغه را دارد که به معنی قصه آدم های خارج از تهران، فیلم شهرستانی بسازد. این دغدغه جدی که در فیلم های قبلی این کارگردان چون "خواب تلخ" و "اتشکار" هم مطرح هستند؛در این اپیزود هم هملت را از نگاه ایرانی می بیند. اما در اپیزود رخشان بنی اعتماد هم به قول دوستی " یک چیزهایی وجود دارند که نقد حاضر و آماده هستند" یعنی اولین واکنشی که ذهن میان مایه ای می تواند نسبت به فیلم داشته باشند. در اپیزود "اتاق شماره 202" و نیز فیلم "قصه ها" به کارگردانی بنی اعتماد خیلی ها بر این اعتقاد هستند که خودشیفتگی در این دو فیلم جاری است.این ایده که نگرانی سالخوردگی را فیلمساز به خود نسبت بدهد و از خود شروع کند، به نظرم انسانی ترین ویژگی این اپیزود است. یعنی آنقدر این مسئله را همگانی می بیند، که خود را در این جایگاه قرار می دهد. به همین دلیل گاهی به این دیدگاه می رسیم که مرگ ما را نمی کشد گاهی ترس از پیری است که ما را از بین خواهد برد.

پوریا در ادامه بیان کرد:در اپیزود پیروز کلانتری با نوعی نگاه روبرو هستیم؛ جمع آوری حرف های مختلفی از آدم های کهریزک را می شنویم که به نوعی رویکرد کارگردان از صحبت آدم هایی که در کهریزک زندگی می کنندمحسوب می شود .

کلانتری با اشاره به صحبت های این منتقد و درباره رویکرد اپیزود خود بیان کرد: در همان دوره بنده دو فیلم دیگری ساختم که موضوع پیری در آن ها دیده می شد. یکی به نام "سلینجر خوانی در پارک شهر" بود و فیلمی هم در جنوب خراسان ساختم درباره چند پیرمرد یک روستا و دغدغه هایی که داشتند.با فاصله نزدیکی بعد از آن دو فیلم وارد فیلم "کهریزک" شدم.

او درادامه گفت :من دوست داشتم صداهایی را روی تصاویر دیگران داشته باشم. می خواستم شکلی ذهنی تر به پیرهای کهریزک برای تماشاگرم ایجاد کنم.به نظرم آن حرف ها مهمتر از این بود که چه کسانی آن ها را می گویند. ابتدا هم صدا ها را ضبط کردیم و بعد تصاویر را فیلمبرداری کردیم.

کثیریان درباره اپیزود " هملت در کهریزک"در این مجموعه از چگونگی شکل گیری شخصیت های این فیلم و اینکه ایده های جذاب آن همگی از محیط آمده یا کارگردان آنها را ساخته از امیریوسفی پرسید که این کارگردان سینما پاسخ داد: یکبار خبرنگاری از من پرسید سکانس یارانه ها را که هملت مطرح کرد، ایده شما بود یا آقای بختیاری بازیگر هملت؟ من درجواب گفتم دراصل ایده آقای احمدی نژاد بود!! (خنده شدید حضار)... حالا در مورد ایده های اپیزود "هملت در کهریزک" هم چنین حالتی وجود دارد و اصل این فیلم یک فضای کاملا مستند و واقعی بود. گاهی خیلی از این ایده ها از محیط و موقعیت می آید. از کسانی که در آنجا حضور داشتند و گروه تئاتری که در آنجا بودند. به هرحال هر چقدر که این موقعیت را با نگاه طنز ببینیم برای من خوشایند تر است تا اینکه بختیاری بازیگر خوب این اپیزودرا با واقعیت دردناک معلولیت جسمی و نابینایی تعریف کنیم. که از همه دردناک تر این است،ایشان از ابتدای تولد با معلولیت روبرو نبوده اند و از بیست سالگی این اتفاقات برایشان افتاده است. خوشحالم وقتی از اپیزود من و نام آقای بختیاری صحبت می شود یک لبخند به لبان همه می نشیند و معلولیت جسمی این عزیز به چشم کسی نمی آید چون چیزی که دیده میشود توانائی روحی بالای آقای بختیاری است.

رخشان بنی اعتماد در ادامه این نشست و درباره بحث راوی بودن در فیلم های خودبیان کرد: قرارم براین نیست که قطعا خود راوی فیلم هایم باشم اما در این فیلم نماد نسل میانی بین والدین و فرزندان خودم بودم ، ضمن آن که بر خلاف تبلیغات رایج نسبت به زندگی در آسایشگاه ایده واقعی و شخصی ام برای گذران سالخوردگی در یک آسایشگاه عمومی قابل طرح بود .



* این نشست که یکی از شلوغ ترین نشست های نقد و بررسی گروه هنرو تجربه بود که تقریبا سالن سینما مملو از جمعیت شده بود . در میان حضار فیلمسازان جوان بیشتر مشاهده می شد.

* مرضیه وفامهر،بهناز جعفری،علی زمانی عصمتی ، شیرین ضابطان از جمله حاضران در این نشست بودند.

* محمدعلی ابطحی در ادامه نشست به جمع حضار در سالن پیوست و رخشان بنی اعتماد از او پرسید که آیاگروه هنر و تجربه را می پسندد؟ که ابطحی در پاسخ ابراز امیدواری کرد تا این گروه به راه ومسیر خود ادامه دهد.