یه کام نگیر!
به گزارش خبرگزاری برنا، علیرضا وهاب زاده در ابتکار نوشت: کام میگیرد و به صحبت خود ادامه میدهد. ناصر یکی از بی شمار جوانانی است که در زمان فراغت خود به قلیان سرا میآید و با دوستان ساعاتی را میگذراند. او میگوید: قلیان کشیدن یکی از تفریحاتی است که بسیار از آن لذت میبرد. تقریبا هر روز سرکی به این کنج میزند.
اوایل تفریحی میآمد و میرفت ولی الان به یک عادت تبدیل شده است. عادتی که خود میداند، سلامتش را به خطر خواهد انداخت. قوانین میآیند و میروند. در یک برهه زمانی، نظمی پیدا میکنند و به جان قهوه خانه ها میافتند و بگیر و ببند و پلمپ و در یک برهه زمانی دیگر میبینیم که از آن همه سر و صدا خبری نیست. لزومی ندارد که وارد یکی از این قلیان سراها بشوید. از پشت شیشه که به داخل آن نگاه کنید، انبوهی از جوانان را میبینید که با یکدیگر به گپ و گفت مشغولند. قانون جامع کنترل و مبارزه با دخانیات سالهاست در پیچ و خم نظام اداری کشور سرگردان است.
سرگردانی قانون جامع کنترل و مبارزه با دخانیات
هر چند قانون جامع کنترل و مبارزه با دخانیات در سال 85 تصویب شد و بر اساس آن استعمال انواع دخانیات از جمله قلیان در همه اماکن عمومی ممنوع است اما این قانون سالها در پیچوخم نظام اداری کشور سرگردان است و بر اساس آن، گاهی عرضه قلیان در قهوهخانهها ممنوع و گاهی نیز آزاد میشود. این در حالی است که خطرات استفاده قلیان از سیگار نیز بیشتر است و مواد سمی که از طریق قلیان وارد ریه فرد میشود به مراتب از سیگار زیان آورتر است. از اینها گذشته، مصرف قلیان علاوه بر خطراتی که برای مصرفکننده دارد، اطرافیان را نیز با خود درگیر کرده و دیگران نیز در معرض خطرات ناشی از دود آن قرار میگیرند. همچنین به گفته کارشناسان، سرطان ریه در ایران در حال افزایش است که خطر بزرگی را متوجه کشور خواهد کرد و قطعاً آثار جبران ناپذیری خواهد داشت.
قلیان، معضل فرهنگی و اجتماعی
در سالهای گذشته استفاده از قلیان محدود به سنین بالا میشد، در حالی که در چند سال اخیر ضمن افزایش استفاده از قلیان متأسفانه نوجوانان و جوانان به طرفداران اصلی آن تبدیل شدهاند. نکته قابل تأمل اینکه اخیراً قلیان مصرف خانوادگی پیدا کرده است؛ یعنی بعضی از پدر و مادرها همراه با فرزندان جوان و نوجوان خود، در مکانهای تفریحی و عمومی، قلیان مصرف میکنند. به گفته کارشناسان، خانوادگی شدن قلیان باعث از بین رفتن قباحت و زشتی مصرف دخانیات در نوجوانان میشود و به تبع آن افزایش مصرف و عادت به نیکوتین را در پی خواهد داشت. همین امر باعث میشود بهمرور زمان مصرف قلیان به مصرف سیگار تبدیل شود، چرا که قلیان به لحاظ دشواری برای آماده شدن و تدارک امکانات در هر مکان و زمانی قابل استفاده نیست اما سیگار به راحتی در هر مکان و زمانی قابل دسترسی است. به همین دلیل بعد از مدتی نوجوانی که به مصرف نیکوتین قلیان عادت کرده است، جهت تأمین نیکوتین بدن خود به سیگار روی میآورد.
پارک، جایی برای تنفس
ساعت 7 بعدازظهر است. سری میزنیم به پارک لاله واقع در بلوار کشاورز جایی که باید محل تفریح خانوادهها باشد. معمولاً پزشکان برای بیماران و کهنسالان پیادهروی و تنفس در هوای سالم پارکها را توصیه میکنند. ولی امروزه پارکها شکل و منظره تازهای به خود گرفته است. دود ناشی از مصرف قلیان در پارکها آلودگی را برای شهروندان به ارمغان آورده است. فضاهای سبز شهری به محلی برای استعمال قلیان تبدیل شده است. پیدا کردن جوانهایی که در گوشهکنار پارکها مشغول قلیان کشیدن هستند کار دشواری نیست. بعد از کمی قدم زدن در پارک با 3 جوان در حال استعمال قلیان آشنا میشویم. بعد از سلام و احوالپرسی اجازه میگیریم که چند دقیقه در کنارشان باشیم. از فاصله دور هم بوی تند قلیان میوهای ریههایمان را نوازش میکند. یکی از آنها خودش را رضا معرفی میکند. میگوید 21 سال دارد. از او میپرسم چرا قلیان میکشد؟ و او پاسخ میدهد: «از دوم راهنمایی قلیان میکشم، خب یک تفریح است، خیلی هم حال میده مخصوصاً با بچهها توی پارک. میدونم ضرر داره ولی قلیان خیلی بیشتر حال میده، مخصوصاً بوی اون دودش! اول و آخر که هممون میخوایم بمیریم حالا یک سال زودتر یا دیرتر چه فرقی میکنه!» دوست دیگری که در کنارش نشسته است ادامه میدهد:«برای ما جوانها تفریحی وجود ندارد. عصر با هم جمع میشویم و قلیان میکشیم. آزارمان هم به کسی نمیرسد.»
یک مغازه پر از سرطان
بعد از آشنایی با این دوستان میرویم به خیابان میرزای شیرازی، یک قهوهخانه در این منطقه است که به قول اهالی پاتوق بسیاری از جوانان شده است. بعد از ورود به قهوهخانه با دود غلیظی مواجه میشویم که همه فضای مغازه را پرکرده است و دید هم بیش از چند متر جواب نمیدهد، جوانانی در محدوده سنی 15 تا 30 سال که گوش تا گوش در این قهوهخانه نشستهاند و کام به قلیان میگیرند، بعید است پدر و مادری راضی باشد که فرزندش در این مکانها حضور پیدا کند، فضاهایی که هم ازلحاظ فرهنگی و هم از بابت سلامت جسمی و روحی برای نوجوانان مضر است. مشابه آنچه در این قهوهخانه شاهد آن هستیم در بسیار از کوچه و پسکوچههای این شهر در حال اتفاق است. جوانهایی که به بهانه نداشتن تفریح و پرکردن اوقات فراغت به استقبال سرطان میروند. شاید دیگر وقت آن است که مسئولان چارهای بیندیشند تا جلوی هجوم قارچ گونه قلیان سراها گرفته شود.
نبود قانون در برخورد با قلیان سراها
چند سال پیش هیأت دولت آییننامه اجرایی قانون جامع کنترل و مبارزه ملی با دخانیات را اصلاح کرد و بهموجب این اصلاحیه، قهوهخانهها از اماکن عمومی یعنی مکانهایی که کشیدن هرگونه مواد دخانی در آنها ممنوع است، خارج شدند. هرچند مسئولان وزارت بهداشت بارها تأکید کردند که اصلاحیه جدید فقط در مورد قهوهخانهداران قدیمی مجوز دار است اما قلیان بهطور علنی در برخی قهوهخانهها یا اماکن عمومی تازه تأسیس نیز عرضه میشد.
در سال 91، جلسه هیئت عمومی دیوان عدالت اداری، موضوع شکایت جمعیت مبارزه با دخانیات ایران در رابطه با خارج شدن قهوهخانهها از فهرست اماکن عمومی را موردبررسی قرارداد و اعلام کرد که کشیدن قلیان در قهوهخانهها ممنوع است؛ اما با ابطال این مصوبه از سوی دیوان عدالت اداری، قهوهخانهها نیز جزو اماکن عمومی محسوب شده و استعمال دخانیات مانند قلیان در آن ممنوع است؛ تا به امروز نیز با تمام فراز و نشیبهای قانونی و اجرایی رویه مدون و مشخصی برای برخورد با این معضل اجتماعی تدویننشده است.اما نظر کارشناسان درباره مقایسه بیماریزایی سیگار و قلیان بسیار حائز اهمیت است، دکتر شیرین کاوه درباره مضررات و آسیبهای مصرف قلیان میگوید: تنباکویی که در قلیان مصرف میشود غالباً از نوع نامرغوبترین تنباکوهاست.
آلودگی این تنباکوها به یک نوع باکتری بیماریزا به اثبات رسیده است. تحقیقات نشان داده است مصرف این تنباکوها آسیبهای جبرانناپذیری به ریه و دستگاه تنفس انسان وارد میکند و علاوه بر سرطانزا بودن این مواد دخانی، بیماریهای ریوی را بهطور چشمگیری در مصرفکنندگان افزایش میدهد.
کاوه ضمن اشاره به اینکه این تنباکوها به علت نامرغوب بودن قابلاستفاده در سیگار نبوده اضافه میکند: «به دلیل پایین بودن کیفیت این تنباکوها، آن را با انواع مواد شیمیایی و اسانس میوه ترکیب میکنند و به اسم توتون میوهای میفروشند که این مسئله بیماریزایی دود آن را چند برابر میکند. تحقیقات نشان داده است کشیدن قلیان همانند سیگار میتواند خطر ابتلا به سرطان، بیماریهای قلبی، سکته، عقیم شدن، افزایش فشارخون، مشکلات بارداری، بیماریهای لثه، بیماریهای دندان، مسدود شدن شریانها، زخم معده و آبمروارید چشم را افزایش دهد.
نکته مهم اینکه در قلیان مواد سمی حاصل از سوختن زغال به دود آن افزوده میشود که به همین دلیل بیماریزایی دود حاصل از کشیدن قلیان بهمراتب از دود سیگار بیشتر میشود.»این کارشناس ادامه میدهد:«هر پکی که به قلیان زده میشود تقریباً 40 برابر یک پک سیگار، دود به ریه فرد میرساند و از طرف دیگر به دلیل درجه حرارت بسیار بالای ناشی از اشتعال زغال، مواد سمی و سرطانزای بیشتری به وجود میآید.»
وی با بیان میزان ترکیب سمی منواکسید کربن در قلیان میگوید: «این میزان حدود 10 بار بیشتر از سیگار است. مقدار نیکوتین موجود در یک وعده کشیدن قلیان با مقدار نیکوتین موجود در یک بسته کامل سیگار برابری میکند. قلیان اعتیادآورتر است·در دود سیگار حدود 4000 ترکیب شیمیایی شناساییشده است که بیش از 50 مورد آنها سمی هستند. تقریباً تمامی 50 ماده سمی موجود در دود سیگار هنگام کشیدن قلیان نیز تولیدشده ضمن اینکه میزان منو کسید کربن ـ فلزات سنگین و ترکیبات شیمیایی سرطانزا که از زغال یا مواد تشکیلدهنده قلیان متصاعد میشود بهمراتب اثرات سوء بیشتری نسبت به سیگار ایجاد میکند.
علاوه بر خطرناک بودن دود قلیان برای سلامت دستگاه تنفس ـ قلب و عروق، عامل منفی دیگر قلیان، انتقال بیماریهای مختلف از طریق دهان و دندان آلوده بهوسیله استفاده مشترک چند نفر از یک نی قلیان است که باعث انتقال بیماریهایی مثل سل، هپاتیت و... میشود.»
کاوه با تاکید بر باورهای غلط در بین مردم ادامه میدهد: «همچنین در بین عموم مردم تصور بر این است که آب قلیان، سموم حاصل از سوختن تنباکو و زغال را جذب میکند اما این تصور فقط در صورتی صادق است که این سموم در آب قابلحل باشند! که البته اینطور نیست و دودی که از قلیان تولید میشود مقادیر زیادی سموم خطرناک دارد که باعث بروز ناراحتی و بیماریهای مختلف میشود.»
اما سازمان بهداشت جهانی بعد از اعلام همهگیری مصرف سیگار و آمار در حال رشد مصرف آنکه در دهه گذشته بارها و بارها تکرار کرده بود، در چند سال گذشته اذعان کرده است که با همهگیری دیگری از دخانیات به نام قلیان روبهرو هستیم. طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی، دود قلیان حداقل حاوی همان مقدار ماده سمی است که دود سیگار دارد و مصرف آن برای سلامتی فرد و دیگران مضر است.
