۴۰۰ نسخة خطی و چاپ سنگی از «محدث جزایری» در کتابخانة مرکزی آستان قدس رضوی
به گزارش خبرگزاری برنا از مشهد، کارشناس مسئول ادارة مخطوطات این سازمان اعلام کرد: «سید نعمتاللّه جزایری مشهور به محدث جزایری، از علمای شیعی قرن یازدهم و دوازدهم، سرسلسلة خاندان مشهور علمی و دینی سادات جزایری است که نسب به امام کاظم(ع) میرساند؛ نوشتههای به جامانده از وی فراوان است و او را به سرعت قلم و کثرت تألیفات وصف کردهاند که بیشتر آثار وی به صورت نسخههایی نفیس و ارزشمند در گنجینة مخطوطات کتابخانة مرکزی آستان قدس رضوی نگهداری میشود.»
سید محمدرضا فاضل هاشمی ابتدا به دو نسخة نفیس خطی به خط سید نعمتالله اشاره کرد و گفت: «شرح «بدایه الدرایه» تألیف شهید ثانی که در 1090 قمری کتابت شده و «جامع المقاصد» محقق کرکی که کتابت آن، به سال 1271 قمریست و هردو در کتابخانه گوهرشاد نگهداری میشود.»
وی با اشاره به اثر ارزشمندی که در زمان حیات مؤلف کتابت شده و دستخط وی در اوراق ابتدایی و حاشیة کتاب دیده میشود، تصریح کرد: «این اثر با نام «لوامع الانوار فی شرح عیون اخبار الرضا(ع)» به سال 1106 قمری در شوشتر کتابت شده و محدث جزایری در این کتاب، عیون اخبار الرضا(ع) شیخ صدوق را شرح کرده و خود نیز، آن را وقف آستان قدس نموده است.»
وی به نسخة دیگری که در زمان حیات مؤلف به سال 1103 قمری در شوشتر کتابت شده اشاره کرد و افزود: «این اثر که بر مشرب عرفانی نگاشته شده و حاوی اقوال بسیاری از بزرگان و مشایخ تصوف چون ذوالنون مصری، رابعة عدویه، مجدالدین بغدادی و محیی الدین ابن عربی است، «مقامات النجاة فی شرح اسماء الحسنی» نام دارد که ظاهراً در زمان مؤلف، گزینش و به فارسی نیز ترجمه شده است.»
وی اضافه کرد: «نسخة ارزشمند دیگر که در 1106 هجری قمری توسط نورالدین حسینی کتابت شده، «جواهر الغوالی فی شرح عوالی اللئالی» نام دارد، شرحی است بر عوالی اللئالیِ «ابن ابی جمهور احسائی» که جزایری از آن، با عنوان مدینة الحدیث یاد کرده است و موضوع این کتابِ دو جلدی، شرح روایات فقهی از طهارت تا دیات است.»
در ادامه، کارشناس مسئول ادارة مخطوطات آستان قدس رضوی اظهار داشت: «اثر دیگری که جزو نفایس آستان قدس رضویست، «کشف الاسرار فی شرح الاستبصار» است که حاوی مطالب علمی عمدهای در فقه، حدیث و رجال است و این نسخه توسط «محمد صالح بن عبدالرشید» در سال 1109 قمری کتابت شده و مرحوم سید سعید طباطبایی در سال 1332 شمسی آن را وقف کتابخانة گوهرشاد (کتابخانة تخصصی اهل بیت علیهم السلام) کرده است.»
وی با بیان اینکه سید نعمت اللّه جزایری بر کتاب صحیفة سجادیة امام سجاد علیهالسلام مجموعاً سه شرح نگاشته است، بیان کرد: «نخستین شرح، به شرح کبیر معروف است و شرح دوم که در واقع خلاصهای از شرح نخستین است، «نور الانوار فی شرح کلام خیر الاخیار» شناخته میشود و نسخة آستان قدس از این اثر، به کتابت سال 1116 قمریست که توسط «محمد شوشتری» از واقفان عمدة آستان قدس، در سال 1309، وقف روضة رضویه شده است.»
گفتنی است سید نعمتالله جزائری، شاگرد عالمان نامداری همچون علامه مجلسی، آقا جمال خوانساری، ملامحسن فیض کاشانی و شیخ حر عاملی، در ۱۰۵۰ قمری در روستای صَباغیه از جزایر بصره به دنیا آمد. از جمله آثار معروف او «الانوار النعمانیه»، «قصص الانبیاء» و کتاب کشکولی «زَهر الربیع» است. وی با مرحوم علامه مجلسی بسیار مأنوس بود و در زمان تألیف بحار، بهترین همدم و مددکار وی بود. وفات وی را ۲۳ شوال ۱۱۱۲ ذکر کردهاند و مزار وی، در پلدختر لرستان است.
