نشست بررسی مینیمالهای بزرگ جهان برگزار شد
به گزارش سرویس فرهنگ و هنر برنا، داستان کوتاه کوتاه عاشورایی، احسان عباسلو مدیر سرای اهل قلم در کارگاه بررسی داستان های مینیمال بزرگ دنیا، ضمن تشریح ساختار و محتوای این گونه ادبی، به ارائه پیشنهاداتی برای نوشتن مینیمال با موضوع عاشورا پرداخت.
وی گفت: مینیمال در دنیا دستورالعمل خاص و تئوری مدونی برای نوشتن ندارد. از سوی دیگر در ایران، ما نسبت به واژه ها و اصطلاحات کم لطف هستیم و آن ها را در مفهوم عام به کار می بریم. به همین منظور تعریف کردن مینیمال بسیار سخت است. شکی نیست که در نوشتن مینیمال قالب بسیار اهمیت دارد ولی داستان نویس جوان باید دقت داشته باشد که قالب متعلق به نویسنده است و نه برعکس.
در مینیمالیسم فرم ابزار است و نه هدف
وی ادامه داد: ما داستان می نویسیم که حرف های خودمان را به مخاطب منتقل کنیم؛ پس بهتر است خودمان را محدود به قالب ها نکنیم. البته بدیهی است که در این مورد اصول پذیرفته شده ای وجود دارد. به عنوان مثال حرفی که در داستان کوتاه می توان زد نباید تبدیل به رمان شود. این همان مفهوم رعایت اقتصاد کلام است که نخستین بار توسط فرمالیست ها وارد ادبیات شد و مینیمالیسم نیز از آن پدید آمد. می توان ادعا کرد که بعدها مینیمالیست ها به خاطر توجه به محتوا خط فکری شان را از فرمالیست ها جدا کردند. در واقع آن ها به چیزی فراتر از فرم فکر می کردند.
وی این موضوع را این گونه تشریح کرد: کوتاه کوتاه نویس ها فرم را نادیده نگرفتند ولی به چیزی فراتر از آن دست یافتند. یک مثال مهم در این زمینه توجه به اهمیت واژه است. انتخاب واژه بسیار مهم است اما در عین حال توجه اساسی به بار مفهومی و محتوای آن است. این در واقع چیزی است که داستان کوتاه کوتاه را از شعر جدا می کند.
گسترش رسانه عامل مهم پیشرفت مینیمال بوده است
عباسلو در ادامه، پیدایش شاخههای تازه در ادبیات داستانی را معلول شرایط اجتماعی، فرهنگی و سیاسی دانست و گفت: گسترش روزنامهها و رسانه یکی از بزرگترین دلایل رشد مینیمالنویسی است. زیرا کوتاه بودن اقتضای رسانه است. از طرفی بسیاری از قالب های کوتاه در نشریات ادبی و با فراخوان مسابقه داستان نویسی در آن ها ابداع شدند.
وی جایگاه شکل گیری داستان کوتاه کوتاه را روی کاغذ ندانست و توضیح داد: داستان کوتاه کوتاه در ذهن مخاطب شکل می گیرد و نه کاغذ. این به آن معناست که مخاطب باید از سطح هوشیاری خاصی داشته باشد تا با گرفتن کدهای آشنای داستان، آن را در ذهن خودش بازآفرینی کند.
مدیر سرای اهل قلم داستان های کوتاه کوتاه عاشورایی را نیازمند اخلاق گرایی دانست و گفت: صرف برگزاری این جشنواره ثابت می کند که ایراد منتقدان به فرم کوتاه کوتاه درست نیست. آن ها معتقدند که کوتاه کوتاه جایگاهی برای توجه به اخلاق و ارزش های مربوط به آن نیست.
وی به نویسندگان توصیه کرد داستانشان را حتما ویرایش کنند و توضیح داد: انتخاب واژگان بسیار مهم است. بنابراین یک داستان کوتاه کوتاه باید بارها ویرایش شود تا واژه های اضافی و نا مناسب از داستان خارج شوند.
عباسلو به نویسندگان شرکت کننده در جشنواره داستان کوتاه کوتاه عاشورایی تأکید کرد مینیمال را تنها مونولوگ ندانند و افزود: گفت و گو در این قالب داستانی می تواند نقش کلیدی داشته باشد و به ابزار مهمی در جهت انتقال مفاهیم تبدیل شود. اگر دیالوگ در خدمت اندیشه غایی داستان باشد کارکرد مهمی خواهد داشت و جا برای آن به اندازه کافی حتی در حجم کوتاه کوتاه وجود دارد. وقتی دیالوگ وجود دارد باید بگذارید که شخصیت با خواننده حرف بزند و نه نویسنده.
وی در این زمینه به معنا های مشترک اشاره و تصریح کرد: در داستان هایی با درونمایه عاشورایی می توان از دامنه ذهنی و تصویری و حافظه مخاطب استفاده کرد. واضح است که معنا در کوتاه کوتاه قراردادی است و نمی توان آن را توصیف کرد. بنابراین باید به داده هایی که از حادثه عاشورا در هرذهنی وجود دارد روی آورد.
احسان عباسلو توضیح داد: البته نوشته ما وقتی قرار است به دست مخاطب برسد از حوزه شخصی خارج شده و عمومی می شود. باید دقت داشت که ادبیات معاصر پیچیده و معما گون است و در فرایند انتقال مفهوم در آن نیاز به یاری مخاطب نیز دارد. باید گفت ادبیات امروز مسلمان و مسیحی نمی شناسد. بنابراین داستانی با موضوع عاشورا که برای مخاطب شیعه بار معنایی و مذهبی دارد می تواند طوری بیان شود که مخاطب غیر مسلمان نیز به آن به چشم یک داستان حماسی نگاه کند. مثلا مفاهیمی مانند ایثار و ایمان می تواند برای دیگر مخاطبان نیز جالب توجه باشد.
در این نشست همچنین نمونه هایی از مینیمال های بزرگ دنیا از جمله داستان مشهور شش کلمهای "ارنست همینگوی" نویسنده شهیر آمریکایی بررسی شد.
