هرچه می‎خواهد بشود ولی این دنیا از بین نرود! / باید بینشمان را تصحیح کنیم

به گزارش سرویس قاب نقره برنا، جلسات درس اخلاق و معارف اسلامی حضرت آیت ‏الله مجتبی تهرانی، در ماه مبارک رمضان با موضوع «دعا» برگزار می‌شود. این جلسات هر شب ساعت 21:30 با اقامه نماز جماعت مغرب و عشاء آغاز شده و پس از تلاوت قرآن کریم، علاقه‏ مندان از فیض سخنان معظّم‏ له بهره‏ مند می‏ شوند.

با توجه به اهمیت دعا در این ماه مبارک، آیت ‏الله مجتبی تهرانی از سال 1386 در جلسات درس اخلاق و معارف اسلامی خود در ماه مبارک رمضان، موضوع «دعا» را مورد بررسی عمیق و عالمانه قرار داده و ظرایف و دقایق فراوانی از این موضوع مهم را واکاوی فرموده‌‏اند؛ امسال پنجمین حلقه از سلسله مباحث دعا توسط معظّم‏ له عرضه می‏ شود.
 
آنچه در ادمه می‌خوانید سخنان ایشان در جلسه بیستم از این سلسله جلسات است:

نگاه انسان باید به دنیا، نگاه ابزاری باشد؛ انسان نباید برای دنیا اصالت قائل شود و در باب خلقت خود نیز باید به این مسأله توجه داشته باشد که او برای دنیا خلق نشده است، بلکه برای نشئه دیگری خلق شده است.

معصومین(ع) ترسیم این بینش صحیح را تحت قالب مثال به ما آموخته‎اند. پیغمبر اکرم(ص) می‌‏فرمایند: «أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ مَنْ فِی الدُّنْیَا ضَیْفٌ وَ مَا فِی أَیْدِیهِمْ عَارِیَةٌ وَ إِنَّ الضَّیْفَ مُرْتَحِلٌ وَ الْعَارِیَةَ مَرْدُودَه». در این روایت شریفه، پیغمبر اکرم دیدگاه انسان نسبت به خود و دنیا را در قالب مثال فرموده است. دیدگاه انسان نسبت به خودش باید مانند مهمانی باشد که از اینجا می‎رود و کوچ می‎کند؛ امّا نسبت به دنیا باید مانند مالی عاریه‏‌ای باشد که باید آن را پس داده و برود و تنها می‏‌تواند از آن استفاده کند. مالکیت انسان در دنیا اصالت ندارد. اصالت آنجایی است که انسان مالک آن باشد؛ در حالی که دنیا در نزد ما عاریه است.

انسانی که ادعا می‎کند مؤمن است و نشئه دیگر را قبول دارد، باید دیدگاهش نسبت به خودش در ارتباط با دنیا این‏گونه باشد که در این دنیا مهمان است و دنیا برای او اصالت ندارد و او مالک دنیا نیست. پیغمبر اکرم(ص) می‏‌فرمایند: «كُونُوا فِی الدُّنْیَا أَضْیَافاً». دیدگاه شما باید این‏گونه باشد که چند صباحی در این دنیا مهمان هستید و این دنیا برای شما اصالت ندارد.

پی‏امد هدف‏‌انگاریِ دنیا
اگر انسان برای دنیا اصالت قائل شد، پی‏امدش این می‏‌شود که دنیا برای انسان هدف می‎شود؛ بنابر این بیشترین تلاش خود را صرف رسیدن به هدف خود می‏‌کند. اگر برای دنیا اصالت قائل شدم، دنیا هدف می‎شود نه وسیله؛ و به طور طبیعی اگر انسان به هدفش نرسد، بالاترین غصه‎اش دنیا می‎شود. اگر دنیا در دستم بود و از بین رفت، بالاترین غصه‏‌ام دنیا می‏‌شود. اگر تلاش کردم و دنیا را به دست نیاوردم، باز هم بالاترین غصه‏‌ام دنیا می‏‌شود. چون هدفم از دست رفته است.

یکی از راه‎های تلاش برای رسیدن به هدف، دعا کردن و از خدا خواستن است. تا جایی که بتوانم، تلاش می‏‌کنم و پس از آن که از تلاش خود ناامید شدم، به خدا رو می‎آورم و از خدا می‏‌خواهم که کمکم کند تا به هدفم برسم و دنیایم را به دست بیاورم. چه چیز موجب شد که من به این وادی آمدم؟ بینش غلط من نسبت به دنیا و به خودم در ارتباط با دنیا مرا به این سمت کشاند. پس انسان باید دیدگاهش را در این دو رابطه تصحیح کند.

فقر و غصّه، نتیجه دنیاخواهی
از امام صادق(ع) نقل است: کسی که صبح و شام کند در حالی که دنیا بزرگ‎ترین همّ او باشد، خداوند نیازمندی را بین دو چشمش قرار می‎دهد. یعنی همیشه احساس کم‎بود می‎کند و از دنیا جز به مقداری که برای او مشخص شده برخوردار نمی‏‌گردد.

«همّ» دو معنا دارد؛ یکی آهنگ به سوی هدف و هدف‎گیری و دومی غصّه و غم و اندوه. کسی که شب تا صبح و صبح تا شب به دنبال دنیا باشد، همیشه در ترس به سر می‏‌برد؛ چرا که دنیا بزرگ‎ترین غصّه او است. می‏‌گوید هرچه می‎خواهد بشود، ولی این دنیا از بین نرود! اگر «همّ» را به معنای غصّه بگیریم، بزرگ‎ترین غصّه، آن‏جایی است که انسان به هدفش نرسد. اگر بزرگ‎ترین همّ انسان دنیا باشد- چه به معنای هدف و چه به معنای غصّه- دنیا هدف انسان می‏‌شود و انسان برای دنیا اصالت قائل می‏‌شود و دیگر آن را به عنوان ابزار و وسیله نمی‌‏بیند.

بی‏‌نیازی و آرامش، نتیجه آخرت‏‌طلبی
امام صادق(ع) در ادامه روایت می‌‏فرمایند: «وَ مَنْ أَصْبَحَ وَ أَمْسَى وَ الْآخِرَةُ أَكْبَرُ هَمِّهِ جَعَلَ اللَّهُ تَعَالَى الْغِنَى فِی قَلْبِهِ وَ جَمَعَ لَهُ أَمْرَه». در مقابل گروه پیشین، کسی که بزرگ‎ترین هدف و غصّه‎اش آخرت باشد، خداوند بی‎نیازی را در دل او قرار می‎دهد. چنین فردی که از دنیا به مقدار کفاف بهره‏مند است، هیچ‏گاه احساس نیاز نمی‎کند. او نشئه آخرت را بزرگ‎ترین مقصد، هدف، اندوه و غصّه خود قرار می‎دهد و خداوند بی‎نیازی را در دل او قرار می‏دهد و به اندازه نیازش او را از نعمات دنیوی بهره‏مند می‌‏سازد. در روایت مذکور هر دو بینش مطرح شده است؛ چرا که بین صدر روایت و ذیل آن مقابله برقرار است. ابتدا به نشئه دنیا می‏‌پردازد و سپس نشئه آخرت را مد نظر قرار می‏‌دهد. مسأله این است که ما باید بینشمان را تصحیح کنیم.

دعا برای کسب بینش صحیح نسبت به دنیا
علی(ع) در وصیت خود به امام حسن(ع) فرمودند:مبادا بزرگ‎ترین هدف و یا غم و غصّه‎ات دنیا باشد! لذا در دعاهایی که به ما آموخته‌‏اند، یکی از مسائلی که بیان می‏‌شود، دعا در جهت تصحیح بینش‏ نسبت به امور دنیوی است. اهل بیت(ع) نمی‌‏گویند برای دنیایت دعا نکن، بلکه می‏‌گویند با بینش صحیح برای دنیایت دعا کن!

در روایتی نقل شده است پیغمبر اکرم همیشه این دعا را می‎کرد: «اللَّهُمَّ اقْسِمْ لَنَا مِنْ خَشْیَتِكَ مَا یَحُولُ بَیْنَنَا وَ بَیْنَ مَعَاصِیک»؛ خدایا! به من خشیتی عطا کن که بین من و معصیت تو فاصله اندازد. سپس می‏‌فرمودند: «وَ لَا تَجْعَلِ الدُّنْیَا أَكْبَرَ هَمِّنَا وَ لَا مَبْلَغَ عِلْمِنَا». مبادا دنیا مقصد من و یا بزرگ‎ترین غصه من شود. مبادا منتهای دیدِ من، دنیا شود و به آخرت نرسد.