حكم حاكم شرع در مورد رؤیت هلال ماه بر همگان حتی مجتهدین نیز حجت است
اگر اول ماه برای مجتهدی ثابت شود، ثبوت ماه نزد آن مجتهد فقط برای خود او حجت است و برای دیگران ـ حتی مقلدین آن مجتهد ـ حجت نیست.
به گزارش خبرنگار سرویس قاب نقره برنا، حضرت آیت الله مجتبی تهرانی یكی از مجتهدین و استادان اخلاق در شهر تهران با تأكید بر اینكه حكم حاكم شرع در مورد رؤیت هلال ماه بر همگان حجت است، در کتاب رساله توضیح المسائل خود درباره آن گفتهاند: اگر اول ماه برای مجتهدی ثابت شود، ثبوت ماه نزد آن مجتهد فقط برای خود او حجت است و برای دیگران ـ حتی مقلدین آن مجتهد ـ حجت نیست و اگر حاكم شرع حكم كند كه اول ماه است، این حكم برای همگان حجت است و كسانی هم كه از او تقلید نمیكنند، حتی مجتهدین دیگر باید به حكم او عمل نمایند.
بنا بر این گزارش، آنچه در ادامه میخوانید نظر فقهی حضرت آیت الله مجتبی تهرانی درباره راه اثبات اول ماه است:
مسأله 1786 ـ اول ماه به پنج چیز ثابت میشود: اول آنكه خود انسان ماه را ببیند. دوم، عدهای كه از گفته آنان یقین پیدا شود، بگویند ماه را دیدهایم و همچنین است هر چیزی كه به واسطه آن یقین پیدا شود. سوم، دو مرد عادل بگویند كه در شب ماه را دیدهایم؛ ولی اگر صفت ماه را بر خلاف یكدیگر بگویند، یا شهادتشان خلاف واقع باشد مثل این كه بگویند داخل دائره ماه طرف افق بود، اول ماه ثابت نمیشود. اما اگر در تشخیص بعض خصوصیات اختلاف داشته باشند مثل آنكه یكی بگوید ماه بلند بود و دیگری بگوید نبود، به گفته آنان اول ماه ثابت میشود. چهارم، سی روز از اول ماه شعبان بگذرد كه به واسطه آن، اول ماه رمضان ثابت میشود و سی روز از اول رمضان بگذرد كه به واسطه آن، اول ماه شوال ثابت میشود. پنجم، حاكم شرع حكم كند كه اول ماه است.
مسأله 1787- در اینجا چند مسأله است:
اول؛ اگر حاكم شرع حكم كند كه اول ماه است، این حكم برای همگان حجت است و كسانی هم كه از او تقلید نمیكنند، حتی مجتهدین دیگر باید به حكم او عمل نمایند، ولی كسی كه میداند حاكم شرع اشتباه كرده نمیتواند به حكم او عمل نماید.
دوم؛ اگر اول ماه برای مجتهدی ثابت شود، ثبوت ماه نزد آن مجتهد فقط برای خود او حجت است و برای دیگران ـ حتی مقلدین آن مجتهد ـ حجت نیست.
سوم؛ اگر از ثبوت اول ماه نزد مجتهدی برای دیگران و یا مقلد او یقین به اول ماه حاصل شود، یقین دیگران و مقلد او به اول ماه برای آنها حجت است؛ نه آنكه ثبوت ماه نزد مجتهد برای آنان حجت باشد؛ و رابطهای بین تقلید و ثبوت ماه نزد مجتهد نیست.
چهارم؛ در صورت شك یا ظن به خلاف حكم حاكم شرع، باید به حكم حاكم شرع عمل شود و آن حكم حجت است مگر آنكه یقین بر خلاف آن داشته باشند.
پنجم؛ اگر حاكم شرع حكم كند به اول ماه رمضان، كسی كه یقین بر خلاف حكم حاكم شرع ندارد اگر آن روز را روزه نگیرد و افطار كند، قضا و كفاره ـ در صورتی كه مفطر كفاره داشته باشد ـ بر او واجب میشود.
ششم؛ اگر حاكم شرع حكم كند به اول ماه شوال، كسی كه یقین بر خلاف آن ندارد اگر آن روز را روزه بگیرد روزه او حرام است.
هفتم؛ اگر برای مجتهدی اول ماه ثابت شود، اگر اعلام ثبوت ماه و اشاعه آن موجب اختلاف و تفرقه بین مسلمین و وَهن به اسلام شود، و یا موجب تضعیف نظام اسلامی شود اعلام و اشاعه آن جائز نیست.
هشتم؛ اگر هلال ماه با ابزار و وسایل جدید رؤیت شود، چنانچه آن وسایل تقویت كننده دیده بیننده باشد و یا موانع دید را برطرف كند اشكال ندارد و اول ماه ثابت میشود، ولی اگر تصرف در مریی محسوب شود، مثلاً طوری تصرف كند كه هلال ماه را كه پایینتر از افق است، بالا نشان دهد تا رؤیت شود؛ این رؤیت حجت نیست.
همچنین در ادامه این نظر فقهی، ایشان در رساله توضیح المسائل خود به چند مساله پیرامون اثبات اول ماه پاسخ گفتهاند که آن را در ادامه میخوانید:
مسأله 1788- اول ماه با پیشگویى منجمین ثابت نمىشود. ولى اگر انسان از گفته آنان یقین پیدا كند، باید به آن عمل نماید.
مسأله 1789- بلند بودن ماه یا دیر غروب كردن آن، دلیل نمىشود كه شب پیش، شب اول ماه بوده است.
مسأله 1790- اگر اول ماه رمضان براى كسى ثابت نشود و روزه نگیرد، چنانچه دو مرد عادل بگویند كه شب پیش ماه را دیدهایم، باید روزه آن روز را قضا نماید.
مسأله 1791- اگر در شهرى اول ماه ثابت شود، براى مردم شهر دیگر فایده ندارد، مگر آن دو شهر با هم نزدیك باشند، یا انسان بداند كه افق آنها یكى است.
مسأله 1792- اول ماه به تلگراف ثابت نمىشود مگر دو شهرى كه از یكى به دیگرى تلگراف كردهاند، نزدیك یا هم افق باشند و انسان بداند تلگراف از روى حكم حاكم شرع یا شهادت دو مرد عادل بوده است.
مسأله 1793- روزى را كه انسان نمىداند آخر رمضان است یا اول شوال، باید روزه بگیرد. ولى اگر پیش از مغرب بفهمد كه اول شوال است باید افطار كند.
مسأله 1794- اگر زندانى نتواند به ماه رمضان یقین كند، باید به گمان عمل نماید. و اگر آن هم ممكن نباشد، هر ماهى را كه روزه بگیرد صحیح است، و بنابر احتیاط واجب باید بعد از گذشتن یازده ماه از ماهى كه روزه گرفته دوباره یك ماه روزه بگیرد.
بنا بر این گزارش، آنچه در ادامه میخوانید نظر فقهی حضرت آیت الله مجتبی تهرانی درباره راه اثبات اول ماه است:
مسأله 1786 ـ اول ماه به پنج چیز ثابت میشود: اول آنكه خود انسان ماه را ببیند. دوم، عدهای كه از گفته آنان یقین پیدا شود، بگویند ماه را دیدهایم و همچنین است هر چیزی كه به واسطه آن یقین پیدا شود. سوم، دو مرد عادل بگویند كه در شب ماه را دیدهایم؛ ولی اگر صفت ماه را بر خلاف یكدیگر بگویند، یا شهادتشان خلاف واقع باشد مثل این كه بگویند داخل دائره ماه طرف افق بود، اول ماه ثابت نمیشود. اما اگر در تشخیص بعض خصوصیات اختلاف داشته باشند مثل آنكه یكی بگوید ماه بلند بود و دیگری بگوید نبود، به گفته آنان اول ماه ثابت میشود. چهارم، سی روز از اول ماه شعبان بگذرد كه به واسطه آن، اول ماه رمضان ثابت میشود و سی روز از اول رمضان بگذرد كه به واسطه آن، اول ماه شوال ثابت میشود. پنجم، حاكم شرع حكم كند كه اول ماه است.
مسأله 1787- در اینجا چند مسأله است:
اول؛ اگر حاكم شرع حكم كند كه اول ماه است، این حكم برای همگان حجت است و كسانی هم كه از او تقلید نمیكنند، حتی مجتهدین دیگر باید به حكم او عمل نمایند، ولی كسی كه میداند حاكم شرع اشتباه كرده نمیتواند به حكم او عمل نماید.
دوم؛ اگر اول ماه برای مجتهدی ثابت شود، ثبوت ماه نزد آن مجتهد فقط برای خود او حجت است و برای دیگران ـ حتی مقلدین آن مجتهد ـ حجت نیست.
سوم؛ اگر از ثبوت اول ماه نزد مجتهدی برای دیگران و یا مقلد او یقین به اول ماه حاصل شود، یقین دیگران و مقلد او به اول ماه برای آنها حجت است؛ نه آنكه ثبوت ماه نزد مجتهد برای آنان حجت باشد؛ و رابطهای بین تقلید و ثبوت ماه نزد مجتهد نیست.
چهارم؛ در صورت شك یا ظن به خلاف حكم حاكم شرع، باید به حكم حاكم شرع عمل شود و آن حكم حجت است مگر آنكه یقین بر خلاف آن داشته باشند.
پنجم؛ اگر حاكم شرع حكم كند به اول ماه رمضان، كسی كه یقین بر خلاف حكم حاكم شرع ندارد اگر آن روز را روزه نگیرد و افطار كند، قضا و كفاره ـ در صورتی كه مفطر كفاره داشته باشد ـ بر او واجب میشود.
ششم؛ اگر حاكم شرع حكم كند به اول ماه شوال، كسی كه یقین بر خلاف آن ندارد اگر آن روز را روزه بگیرد روزه او حرام است.
هفتم؛ اگر برای مجتهدی اول ماه ثابت شود، اگر اعلام ثبوت ماه و اشاعه آن موجب اختلاف و تفرقه بین مسلمین و وَهن به اسلام شود، و یا موجب تضعیف نظام اسلامی شود اعلام و اشاعه آن جائز نیست.
هشتم؛ اگر هلال ماه با ابزار و وسایل جدید رؤیت شود، چنانچه آن وسایل تقویت كننده دیده بیننده باشد و یا موانع دید را برطرف كند اشكال ندارد و اول ماه ثابت میشود، ولی اگر تصرف در مریی محسوب شود، مثلاً طوری تصرف كند كه هلال ماه را كه پایینتر از افق است، بالا نشان دهد تا رؤیت شود؛ این رؤیت حجت نیست.
همچنین در ادامه این نظر فقهی، ایشان در رساله توضیح المسائل خود به چند مساله پیرامون اثبات اول ماه پاسخ گفتهاند که آن را در ادامه میخوانید:
مسأله 1788- اول ماه با پیشگویى منجمین ثابت نمىشود. ولى اگر انسان از گفته آنان یقین پیدا كند، باید به آن عمل نماید.
مسأله 1789- بلند بودن ماه یا دیر غروب كردن آن، دلیل نمىشود كه شب پیش، شب اول ماه بوده است.
مسأله 1790- اگر اول ماه رمضان براى كسى ثابت نشود و روزه نگیرد، چنانچه دو مرد عادل بگویند كه شب پیش ماه را دیدهایم، باید روزه آن روز را قضا نماید.
مسأله 1791- اگر در شهرى اول ماه ثابت شود، براى مردم شهر دیگر فایده ندارد، مگر آن دو شهر با هم نزدیك باشند، یا انسان بداند كه افق آنها یكى است.
مسأله 1792- اول ماه به تلگراف ثابت نمىشود مگر دو شهرى كه از یكى به دیگرى تلگراف كردهاند، نزدیك یا هم افق باشند و انسان بداند تلگراف از روى حكم حاكم شرع یا شهادت دو مرد عادل بوده است.
مسأله 1793- روزى را كه انسان نمىداند آخر رمضان است یا اول شوال، باید روزه بگیرد. ولى اگر پیش از مغرب بفهمد كه اول شوال است باید افطار كند.
مسأله 1794- اگر زندانى نتواند به ماه رمضان یقین كند، باید به گمان عمل نماید. و اگر آن هم ممكن نباشد، هر ماهى را كه روزه بگیرد صحیح است، و بنابر احتیاط واجب باید بعد از گذشتن یازده ماه از ماهى كه روزه گرفته دوباره یك ماه روزه بگیرد.
نظر شما
پیشنهاد سردبیر
پرونده ویژه
