ظرفیتهای مطلوب قانون اساسی
یكی از ویژگیهای خوب و منحصر به فرد قانون اساسی كشور ما، قابلیت انعطافی است كه در سایه اصول ثابت خود دارد. برخی از اصول قانون اساسی غیرقابل تغییر است همچون اصل چهارم قانون اساسی كه بر تطبیق كلیه قوانین و مقررات بر موازین اسلامی تأكید میكند.
این اصل بر اطلاق و عموم همه قوانین و مقررات كشور حاكم است، یا اصولی همچون موضوع ولایت فقیه، جایگاه رهبری و جمهوریت نظام و اداره امور كشور با اتكا به آرای عمومی، دین و مذهب رسمی تغییرناپذیر است.
در كنار این اصول غیرقابل تغییر، موارد دیگری نیز وجود دارد كه امكان تغییر در بنیان و ساختارهای آن موضوعات در قانون اساسی موجود و میسر است. درباره این محور در خود قانون اساسی، شرایط و نحوه بازنگری انشا شده و امكان آن در موارد ضروری تبیین شده است.
از سوی دیگر همین قانون اساسی فعلی، ظرفیتهایی مناسب و قابلیت نهادسازی را دارد. این سخن رهبر معظم انقلاب در اجتماع دانشگاهیان استان كرمانشاه مبنی بر اینكه مهندسی نظام و ساز و كارها میتواند براساس اصول و اقتضای زمان تغییر كند، به همین انعطافپذیری قانون اساسی برمیگردد.
مقام معظم رهبری در سخنان خود به برخی تغییرات در قانون اساسی، همچون تمركز در مدیریت قوه مجریه، چگونگی رفع اختلاف بین مجلس و شورای نگهبان اشاره كردند. در آن سالها موضوع تفكیك اختیارات نخستوزیر و رئیس جمهور و نقش رئیس جمهور مطرح بود و در حقیقت قوه مجریه دارای دو رأس بود كه این امور در اصلاحات سال 68 اصلاح شد.
اما نمونه دیگر كه میتوان به عنوان ظرفیت قانون اساسی به آن اشاره كرد، اقدامی بود كه اخیراً رهبر حكیم انقلاب در راستای بند 7 اصل 110 قانون اساسی یعنی ایجاد نهادسازی برای رفع اختلاف قوا و تنظیم روابط آنها انجام دادند و حكم صادر فرمودند، این موضوع از مصداقهای بسیار مطلوب، قانونی و حكیمانهای بود كه با هدف اجرای مطلوب مهندسی نظام صورت گرفت.
با انجام چنین اقدامی اولاً در مواردی كه میان قوا اختلافنظر پیش میآید، مسائل و پیشنهاداتی كه قابل طرح و كارشناسی است، تقدیم رهبری میگردد و ثانیاً اصول تنظیم روابط قوا تعیین میشود كه از این تنظیم، تبیین مرزهای قوای سهگانه به دست میآید، اصولی كه میتواند بهطور مبنایی از اینكه قوای سهگانه در زمینه صلاحیتهای انحصاری و مشترك خود اختلاف داشته باشند، جلوگیری كند. با بازخوانی و اجرای این بند از قانون اساسی كه از سوی رهبر معظم انقلاب انجام گرفت، در واقع توان و این امكان در قانون اساسی به نمایش درآمد.
بنابراین به سبب آنكه ظرفیتهای خوبی در خود قانون اساسی وجود دارد، میتوان با تعمق، دقت بیشتر و تفسیر خود اصول، نكاتی را بهدست آورد كه در سایه آنها مشكلاتی را كه از زمان و گذشت آن بهوجود میآید، مرتفع كرد، از اینرو سخنان اخیر رهبر فرزانه انقلاب، نشانگر پویایی و نشاط نظام و كشور محسوب میشود.
..............................
*معاون حقوقی رئیس جمهور
