طنزها فقط نیش دارند نه نوش / ردپای پررنگ سیاهنمایی در آثار طنازان
به گزارش خبرنگار برنا، «فاطمه تسلیم جهرمی»، برگزیده سوم جشنواره طنز مکتوب در بخش مقاله، کارشناس ارشد ادبیات فارسی است و در حال حاضر دکترای این رشته را به صورت رسمی در دانشگاه بوعلی سینما ادامه میدهد. وی پارسال در بخش مقاله جشنواره طنز مکتوب رتبه دوم را آورد و امسال هم مشترکا رتبه سوم را در بخش مقالات کسب کرد.
وی در گفتوگو با برنا در خصوص این جشنواره میگوید: حدود 6 سال است که به صورت علمی در مورد طنز کار میکنم و از طریق نشریاتی که دفتر طنز منتشر میکرد متوجه برگزاری جشنواره شدم. سال گذشته دومین دوره بود که در بخش مقاله افراد میتوانستند آثار خود را ارسال کنند که من هم برای اولین بار در این بخش شرکت کرده و برگزیده شدم. امسال نیز دعوتنامه شرکت در جشنواره به همراه فراخوان برایم ارسال شد. امسال 2 مقاله را برای جشنواره ارسال کردم که «طنز و مطایبه در امثال الحکم» و «تلفیق احساسات و ناهمگون در طنز و مطایبه فارسی»2 اثری بود که به جشنواره امسال فرستادم که اثر دوم برگزیده شد.
تسلیم جهرمی در خصوص تعریف و جایگاه طنز به برنا میگوید: اخیرا تعریفهای زیادی در مورد طنز انجام شده که هر کدام یک بعد از آنرا نشان میدهد و برخی مواقع این تعریف به سمت علمی و تخصصی شدن پیش میرود. به نظر من در حال حاضر طنز معاصر ما بیشتر از اوضاع جهانی تاثیر گرفته و درونیتر شده است.
*طنزها دیگر نوش ندارند
وی با تاکید بر اینکه طنز امروز به سمت سیاه شدن پیش میرود تاکید کرد: در گذشته طنز ما میل به فکاهی، شاد بودن و خنداندن داشت؛ تعریف طنز در واقع انتقاد سیاسی و اجتماعی به قصد اصلاح و نقد اوضاع جامعه بود اما طنز امروز ما با توجه به سیاه نماییها راهکار نشان نمیدهد.
این برگزیده جشنواره طنز مکتوب با تاکید بر اینکه در طنز امروز جامعه «نوش» وجود ندارد و همه چیز «نیش» است تاکید کرد: خواننده متون طنز نمیداند کجا باید بخند و کجا گریه کند که این موضوع در مقاله امسالم به خوبی تعریف شده است. یک احساسات ناهمگون مثل ترس و خنده، دلهره و خنده، اضطراب و خنده به مخاطب القا میشود.
تسلیم جهرمی افزود:در واقع طنز امروز جامعه القای دنیای پریشان از خودبیگانه است یعنی دنیایی که ما در آن زندگی میکنیم با آن آشنا هستیم در عین حال میتواند مضحک و ترسناک باشد؛ طنز امروز تمسخر فیلسوفانه ناهنجاریهای جامعه شده است به همین دلیل به سمت کوتاه شدن و مینیمال پیش میرود.
این برگزیده جشنواره طنز مکتوب با تاکید بر اینکه ادبیات ایرانی سابقه خوبی در طنز نویسی و طنازی دارد تصریح کرد: در یکی از متون شعری مطلبی به عنوان درخت آسوریک وجود دارد که بازتاب یک تسویه حساب تاریخی با غاصبان ایران است؛ در این شعر مناظره بین یک بز (نماد تمدن ایرانی) و یک نخل (نماد تمدن سامی) صورت میگیرد طنز امروز ما در واقع بازتاب گذشته مان است که آنرا در ناخودآگاه خود تکرار میکنیم.
*طنازی برای انتقام گیری
وی با اشاره بر اینکه یک اثر طنز به دو فاکتور مهم نیاز دارد افزود: فاکتور اول ذوق طنز نویسی است و فاکتور دوم و مهمتر سابقه فرد در طنز نویسی است یعنی چه قالبها و ابزارهایی را برای ساخت این طنز استفاده میکنند. اگر فردی ذوق طنز نویسی داشته باشد اما به ساختهای ادبیات اشراف نداشته باشد تاثیری که روی مخاطب میگذارد بسیار اندک است.
تسلیم جهرمی با تاکید بر اینکه این روزها طنز نویسان ما تلاش میکنند به ضعیفترین دستاویزها برای خنداندن مخاطب چنگ بزنند افزود: به نظر من طنز امروز ما به سمت هجو و هزل رفته است و باز تاکید میکنم که هجو مطالب طنز ما بیشتر از سایر مفاهیم است. انتقامگیری و تسویه حسابهای شخصی خودمان را در متون طنز وارد کردهایم و از این طریق به جای اعتراض (هدف و کارکرد اصلی طنز) دنبال انتقامگیری هستیم. بنابراین طنز بجای مسیری مستقیم، اصلاحگر و اعتراض آمیز تنها در هدف انتقام گیری است. به عنوان مثال اگر فلان فرد با ما مشکلی داشته باشد حتی اگر بهترین رفتار را هم داشته باشد باز در طنز ما او بد است و این بد بودن اعتراض نیست بلکه انتقام شخصی ماست.
*ببخشید ایرج میرزا کیست؟!
وی با اشاره به بزرگان عرصه طنزنویسی مثل ابوتراب جلی، ابوالقاسم حالت، کیومرث صابری تصریح کرد: این افراد واقعا علم و شناخت درستی نسبت به ادبیات گذشته داشتند اما برخی از طنزپردازهای امروز ما حتی اسم ایرج میرزا به گوششان نخورده است و یا نمی دانند که فریدون تولایی بخش زیادی از طنزهای سیاسی و اجتماعی ما را باسبک کلاسیک ، قدمایی و گلستان سعدی نوشته است.
تسلیم جهرمی افزود: البته در آثار امروز دیده می شود که برخی تلاش میکنند سبک کاری قدمای پیشین طنزپردازی را در آثارشان استفاده کنند اما چون علمش را ندارند نمیتوانند کلمات مناسبی را به کار ببرند و این یک معضل جدی در عرصه طنزپردازی کشور است چرا که شوخ طبعی در ذات همه ایرانی ها است و طنز شفاهی و کلامی ما به بخش کثیری از جامعه تسری یافته است به طوری که برخی مواقع حدود سه الی چهار میلیون نفر یک پیامک را که محتوای طنز دارد دریافت میکنند؛ این قضیه اصلا اتفاقی نیست بلکه گذر طنز در ادبیات ایران و شوخ طبعی ایرانیان را نشان میدهد.
این برگزیده جشنواره طنز مکتوب تصریح کرد: به نظر من بخش زیادی از طنزهای ما هنوز در حالت شفاهی مانده و مکتوب نشده است؛ متاسفانه آنهایی که بزرگترند و سواد این کار را دارند سعی میکنند کمتر وارد این حیطه و عرصه شوند.
تسلیم جهرمی در پاسخ به سوالی در خصوص بهترین اثر طنزی که در جشنواره امسال طنز مکتوب دیدید چه بوده است گفت: فرصت نکردم تمام آثار را به صورت دقیق مطالعه کنم اما به نظرم شعر «همه را شکل یار می بینم» شکل طنز بسیار خوبی بود که هم نیش داشت و هم نوش. این شعر به سبک کارهای گل آقا بود که شیرینی قضییه به تلخی آن میچربید که طنز یک دهه قبل ایران را تداعی میکند.
