به گونهای تشویق کنید که منجر به اعتماد به نفس شود
یکی از قدیمی ترین راهبردهایی که والدین برای تشویق بچه ها به رفتار خوب به کار می برند، تحسین کردن آن ها است. اما آیا این روش، واقعاً رفتار اخلاقی کودکان را افزایش میدهد؟
این، سوالی است «جوان گروسک» روانشناس، در پی یافتن پاسخ آن است. او و یک گروه از پژهشگران کودکان کوچک را مورد مطالعه قرار دادند و متوجه شدند که بچه هایی که هرگاه رفتار سخاوتمندانه ای نشان می دهند به وسیله مادرانشان تحسین می شوند، نسبت به دیگر کودکان، روز به روز تمایل کمتری به رفتار سخاوتمندانه نشان می دهند.
این یافته به چه معنا است؟ آیا نباید کودکان به دلیل آنکه از سوی والدینشان تشویق می شوند، سخاوتمند تر باشند؟ پژوهشگران پاسخ می دهند که لزوماً این طور نیست. و آن هم به یک دلیل ساده: به احتمال خیلی زیاد، این کودکان شخصاً این رفتار را که مادرانشان به واسطه آن آنان را تشویق می کنند، انتخاب نکرده اند.
بدون کلمات تشویق آمیز مادرانشان، برای آن ها هیچ دلیلی وجود ندارد که به خودی خود به اعمال سخاوتمندانه شان ادامه دهند، به این دلیل که رفتار خوب آن ها با تایید اجتماعی هدایت شده است، نه آنکه از اعتقاد درونی خودشان سرچشمه گرفته باشد.
این نکته بدان معنا نیست که ما تشویق رفتارهای مناسب فرزندانمان را متوقف کنیم؛ بلکه به این معنا است که ما باید نسبت به آنچه می گوییم و چگونگی تشویق کردنمان آگاه تر باشیم.
و باید مطمئن شویم که هدف تشویق های ما، پرورش اتکاء به نفس فرزندانمان است و نه تکیه کردن آن ها بر ما. آلفی کوئن، نویسنده کتاب تنبیه کردن با پاداش می گوید" با هر جمله ای که می گوییم، مخصوصاً با هر تعریف و تمجیدی که می کنیم باید از خودمان بپرسیم که آیا به شخصی که مورد تمجید قرار گرفته است کمک می کنیم که احساس کند بر زندگی اش تسلط دارد یا نه؟!".
چهار نکته وجود دارد که رعایت آن ها باعث می شود تشویق ما در تقویت رفتار اخلاقی موثر تر واقع شود و احتمال آنکه فرزندانمان به تایید های ما وابسته شوند کاهش می دهد.
1- عمل را تشویق کنید، نه فرزندانتان را
هدف واقعی از تحسین موثر، کمک کردن به فرزندانتان است تا درست و نادرست را بیاموزد و دریابد چگونه می تواند رفتارش را بهبود ببخشد، این مسئله زمانی تحقق پیدا می کند که ما بر تحسین رفتار کودک تاکید کنیم نه خود کودک.
توجه داشته باشید عبارت" تو بچه خوبی هستی" دقیقاً به خود کودک اشاره می کند و در یک جکله توضیح می دهد که او چگونه فردی است.
در تحسی موثرتر، بر آنچه کودک انجام می دهد تاکید می شود: " چقدر مهربون بودی که اسباب بازی هایت را به مریم دادی".
2- تا حد ممکن تحسین را دقیق و مشخص بیان کنید
هرگاه رفتاری را مشاهده می کنید که می خواهید آن را تشویق کنید، پیامتان را با کلمات مشخص عنوان کنید تا فرزندتان دریابد دقیقاً چه کاری را درست انجام داده است.
مثلاً اگر می بینید که فرزندتان از خود خویستن داری نشان میدهد، مشخصاً به او بگویید کدام عملش ارزش توجه داشته است:" تو اصغر را هل ندادی، بلکه فقط حرفت را به او زدی. این، به معنای خویشتن داری است " یا " چه کار خوبی کردی! می دانم که منتظر ماندن در صف، چقدر کار دشواری است، اما تو خویشتنداری فوق العاده ای نشان دادی".
3- کودک باید شایستگی تحسین را داشته باشد
بچه ها می دانند که چه هنگامی شایستگی تحسین شدن را دارند برای همین اطمینان بیابید که آن ها شایستگی ان تحسین را دارند. " تو وقت کافی به تکالیفت اختصاص دادی و آن ها را با عجله انجام ندادی، به نظر می رسد تکالیفت خیلی منظم تر شده است".
4- تحسین باید واقعی باشد
بهترین تقویت آن است که همیشه خالصانه و واقعی باشد و کودک بتواند بفهمد دقیقاً چه کار او صحیح بوده است " حفظ خونسردی، به کوشش زیادی نیاز داشت، اما تو توانستی تو این کار را بکنی! عالیه!". کودکان به خوبی می توانند بفهمند که چه هنگام صادق نیستیم. برای همین بایستی لحن، حرکات و بیان ما صادقانه باشد.
در انتها بیاد داشته باشید موضوع تشویق و تنبیه کودکان موضوع بسیار مهمی است چرا که اصول تربیتی شما در بستر تشویق ها و تنبیه ها شکل می گیرند؛ برای همین لازم است والدین در این زمینه اطلاعاتی کافی داشته باشند.
( برگرفته از کتاب پرورش هوش اخلاقی)
