تاریخ فلسفه اسلامی‌ درباره جهان ممکن بحث کرده است

به گزارش خبرنگار اندیشه برنا، گروه مطالعات علم موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، در ادامه مجموعه نشست‌های خود چهارشنبه، 29 دی نشست "ابن‌سینا و جهانهای ممکن" را‌ با سخنرانی ضیاء موحد، عضو هیات علمی موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران در محل این موسسه برگزار کرد.

بنا بر این گزارش موحد در ابتدا با اشاره به اینکه برخی اعتقاد دارند سابقه بحث از جهان‌های ممکن به لایب‌نیتس برمی‌گردد، گفت: این در حالی است که غزالی بطور رسمی از جهان‌های ممکن با عنوان جائزات سخن گفته است.

وی با اشاره به اینکه بنابراین مسئله جهان‌های ممکن موضوعی است که در تاریخ فلسفه ما نیز مورد بحث قرار گرفته، افزود: اینکه گفته می‌شود بحث از جهان‌های ممکن نزد مسلمانان وجود نداشته، شاید به این معنا باشد که به شکل امروز طرح نشده است.

این استاد فلسفه به سه تعبیر متفاوت و رایج در بحث از جهان‌های ممکن اشاره کرد و گفت: نخستین تعبیر، زبانی است به این معنا که هر جهان ممکن، در واقع مجموعه جملاتی است که در آن جهان صادق هستند و آن جهان را می‌سازند.

عضو هیئت علمی موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران در توضیح تعریف تعبیر دوم تصریح کرد: تعبیر دوم متافیزیکی است به این معنا که به واقع جهانهای ممکن وجود دارند. در این نگاه گفته می‌شود در کنار جهان موجود، جهانهایی هستند که به همین میزان واقعی هستند.

موحد درباره تعبیر سوم گفت: تعبیر سوم اما کمی متعادلتر از دو رویکرد دیگر است و بر این نکته تأکید دارد که ما می‌توانیم جهانهای ممکن را تصور کنیم.

وی در پایان سخنان خود با اشاره به اینکه می‌توان تصاویر ملموستری از جهانهای ممکن ارائه داد، به ذکر مثالی اشاره کرد و افزود: بعنوان مثال از جهانهای ممکنی سخن گفت که همه چیزهایی که در جهان واقعی و موجود وجود دارند، در آن جهانهای ممکن نیز وجود داشته باشند یا می‌توان جهان ممکنی را در نظر گرفت که چیزهایی که در جهان واقعی وجود دارند در آنها نباشند یا بالعکس، همچنین می‌توان فرض کرد برخی از این جهانهای ممکن به یکدیگر دسترسی داشته باشند.