کرونا روی روزنامه نگاری در بحران خط بطلان کشید/ جنگ رسانه را به شایعات کرونا باختیم/ایران در آمار بهبودیافتگان کرونا حرف زیادی برای گفتن دارد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری برنا در اصفهان،حدود 24 سال سابقه فعالیت رسانه ای دارد و اکنون صاحب امتیاز و مدیر مسئول هفته نامه قاف قلم و پایگاه خبری تحلیلی همراز است.در تشکل مطبوعاتی خانه مطبوعات استان اصفهان مسئولیت رئیس هیئت مدیره را دارد.

رضا صالحی پژوه، فعال رسانه ای استان اصفهان وکارشناس ارشدارتباطات این روزها به شیوه اطلاع رسانی مدیران در خصوص کرونا ویروس انتقاد هایی دارد و معتقد است این شیوه اطلاع رسانی فاقد هرگونه استراتژی است که در نهایت بی اعتمادی مردم نسبت به رسانه ها و شیوع بیش از اندازه شایعه را رقم می زند.در ادامه گفت و گوی خبرنگار برنا  با وی را می خوانید:

شما  یکی از منتقدین وضعیت اطلاع رسانی در خصوص بیماری کرونا در اصفهان هستید، علت این انتقاد ها را توضیح  دهید؟

متاسفانه باید گفت شیوع بیماری کرونا در ایران، خط بطلانی کشید روی روزنامه نگاری در بحران که یکی از زیر شاخه های روزنامه نگاری است و اتفاقا اهمیت زیادی هم دارد. با این روال پیش رو باید گفت مسئولان نه تنها ثابت کردند روزنامه نگاری را به عنوان سطحی ترین شیوه سنتی هم قبول ندارند، بلکه تلاش هم نمی کنند از این ابزار ویژه ارتباطی به طور صحیح استفاده کنند و تلاش دارند تا از آن به طور خویش فرما و در یک اصطلاح کلی از رسانه همراه با خوداجتهادی استفاده کنند و برخی از خبرنگارنما ها نیز با وادادگی سعی در موفقیت مسئولان و مدیران در رسیدن به این هدف خود می کنند و این مسئله باعث می شود تا روزنامه نگاران حرفه ای روز به روز بیشتر در کنج عزلت فرو روند و جامعه مدیریتی را از عنصر تاثیر گذار نظارت محروم کنند.

 می توانید به موارد عینی تر اشاره کنید؟

بله، شما ببینید استاندار اصفهان در دهه فجر امسال یک نشست خبری با اصحاب رسانه و خبرنگاران برگزار کرد، در آن نشست یکی از خبرنگاران از ایشان پرسید ما اطلاعاتی راجع به ورود ویروس کرونا به اصفهان داریم و ایشان گفت: لطفا به عنوان یک خبرنگار جوسازی نکنید و کرونا ویروس به اصفهان نیامده است و این ها جو سازی هایی است که برخی در این زمینه می کنند، در حالی که بعد از همان جلسه من به عنوان یک روزنامه نگار با دو نفر از پزشکان متخصص صحبت کردم.از اظهارات استاندار اصفهان به عنوان یک ایمونولوژیست تعجب کردند و به این نکته اشاره داشتند که چطور نمی توان مرزها را روی یک بیماری ویروسی بست؟

بعد از آن نیز باید به این نکته اشاره می کرد که رسانه ها برای آرامش دادن به جامعه در صورت سرایت این ویروس ، برنامه جامع خود را ارایه دهند. نه این که بدون در نظر گرفتن ابزار اطلاع رسانی، یک سناریو بنویسند که بخشی از آن را رسانه هایی باید اجرا کنند که از نظر قانون کاملا مستقل هستند، و بر اساس قانون اساسی هیچ مقامی نمی تواند آن ها را نسبت به درج یا  عدم درج مطلبی مجبور کند. خب وضعیت همین می شود که می بینیم.

مگر چه سناریویی نوشته اند؟

اکنون یک کمیته اطلاع رسانی در ستاد مبارزه با کرونا استان تشکیل داده اند متشکل از نماینده صدا و سیما، نماینده اداره ارشاد، نماینده استانداری، نماینده دانشگاه علوم پزشکی و ... که هیچ نهاد و تشکل رسانه ای در آن وجود ندارد، با این نگاه آیا می توان برای رسانه ها نسخه واحد پیچید؟

این در حالی است که رسانه اعم از صدا و سیما، روزنامه ها و نشریات، خبرگزاری ها وپایگاه های خبری تحلیلی و حتی کانال های غیر رسمی ولی معتبر می توانستند به بهترین شکل ممکن موضوع را جهت دهی کنند و ضمن ارایه آموزش های لازم به شهروندان، آرامش را به جامعه بازگردانند.

نقش صدا و سیما را در این زمینه چطور می بینید؟

ببینید به طور کلی به بخشی از اقدامات صدا و سیما انتقاد هایی وارد هست، ولی به نظر من در شرایط کنونی این نهاد ارتباطی دارد وظیفه اش را با تمام توان انجام می دهد، به نقطه مطلوب نرسیده، ولی دارد تلاشش را می کند و این از انصاف خارج است که در این شرایط که نوک جبهه مقابله با شایعه، بی نظمی و ولنگاری اجتماعی ایستاده است، باعث بی انگیزگی عوامل آن شویم، البته نقدهایی وارد است که در شرایط عادی باید به آن ها نیز پرداخت.

ولی به نظر می رسد حجم شایعات در این زمینه خیلی زیاد است. آیا صدا و سیما توانسته برابر این شایعات اصولی قد علم کند؟

بحث ما هم همین است، چرا وقتی مسئولان می توانستند از ابزار ارتباطی موثری چون رسانه ها هم در کنار رسانه ملی استفاده کنند این کار را نکردند؟ نه تنها این کار را نکردند، که رسانه ها را روز به روز از خودشان دورتر ساختند. بخشی از این پروژه با بی برنامگی و بخشی نیز با اختفای هدفمند اخباری که قانون برای انتشار آن منعی قائل نشده و برخی دیگر با نگاه استفاده ابزاری از رسانه ایجاد شد. در خصوص شایعات تولید شده نیز باید گفت شایعه تابع یک فرمول کلی است:

 میزان رواج شایعه = اهمیت X ابهام موضوع مطروحه در آن شایعه

خب می بینیم که موضوع کرونا در جامعه جهانی امروز به عنوان مهمترین موضوع مورد توجه است، پس اگر در اطلاع رسانی هایمان ابهام وجود داشته باشد، بی شک این شایعه به شدت رواج می یابد.

پس شما معتقدید اگر اطلاع رسانی بهتری صورت می گرفت، الان وضعیت بهتری داشتیم؟

قطعا همین طور است، ببینید رسانه سه وظیفه و رویکرد اصلی دارد که باید این سه وظیفه را به طور همزمان دنبال کند، اول اطلاع رسانی، دوم آموزش و سوم سرگرمی. فرقی هم نمی کند رسانه مکتوب باشد، تصویری باشد، الکترونیکی باشد یا شنیداری، این سه رویکرد وظیفه کلی همه رسانه ها است، پس می توانستیم با بسیج رسانه های استان تلاش کنیم تا مردم را با خود همراه سازیم، اما متاسفانه هیچ سناریویی برای مقابله با حجم شایعات و البته بی توجهی مردم به نکته های بهداشتی و مدیریتی نداشتیم.

آیا برای این منظور دلیل هم دارید؟

 امروز اصفهان یکی از سه استان برتر کشور در شیوع بیماری کرونا است، این یعنی شکست .

در خصوص افکار عمومی هم که مردم خودشان قضاوت کنند، واقعا این حجم از اخبار منفی درخصوص تصمیم گیری های این برهه از زمان نشان از چه دارد؟

دانشگاه علوم پزشکی با تعیین یک سخنگو، اطلاع رسانی لحظه به لحظه را در دستور کار قرار داد، آن را چطور ارزیابی می کنید؟

این طبیعی است که وقتی چنین بحرانی در کشور و استان اصفهان فراگیر می شود که البته یک بحران بین المللی است، نیاز به ارایه بیانیه ها و اطلاعیه های پی در پی از مرجع رسمی و متولی موضوع داشته باشد که این پروتکل از طرف دانشگاه علوم پزشکی رعایت شد، ولی وقتی مشاور مطبوعاتی قوی در کنار مسئولان نباشد همین می شود که حدود 20 روز از  اطلاعیه ها و ارایه آمار رسمی از سوی سخنگوی این سازمان می گذرد، ناگهان فرماندار کاشان آماری ارایه می کند که ااز سوی نظام پزشکی رد میشودو اگر هم اشتباه سهوی باشد باز هم یعنی این که اینقدر بی نظمی در وقوع یکبحران هست که نشان می دهد مسئولان هیچ برنامه قبلی در این زمینه نداشته اند.

از سویی یکی از اعضای شورای اسلامی شهر مدعی می شود حتی اموات مبتلا به بیماری کرونای دیگر استان ها و یا شهرهای استان را هم در اصفهان دفن می کنند، حالا اگر کسی بخواهد این موضوع را تکذیب کند که اتفاقا هنوز تکذیب هم نکرده اند، باید برای رد این ادعا دلیل منطقی بیاورد، نه این که صرفا به بیان این که چنین موضوعی نیست بسنده کنند.

یا مثلا موضوع نقاهتگاه ها که در ورزشگاه های اصفهان ایجاد کردند، ببینید چند مرجع در این زمینه صحبت کردند و صحبت ها همه با هم تناقض داشت. تصاویر نشان می داد ورزشگاه امین و دو ورزشگاه دیگر در شهر اصفهان تجهیز شده است، ولی معاون فرهنگی، اجتماعی شهردار که این ورزشگاه ها زیر نظر وی بود از موضوع بی خبر بود یا نمی دانست و خبر را تکذیب کرد، بعد از آن هم سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی قضیه را به طور کلی تکذیب کرد، بعد که مسئولان استان با موج رسانه ای مواجه شدند، خودشان تائید کردند، خب این حجم از سردرگمی بین متولیان این موضوع آیا نشان از بی برنامگی نمی دهد؟ آنوقت چطور می خواهند که مردم آن ها را باور کنند و به توصیه های آنان توجه کنند؟ در حالی که در مواقع اپیدمی بیماری ها در این سطح "ترغیب" و "اقناع" از اولین گام های موثر در روزنامه نگاری بحران است.

موضوع معاونت اجتماعی و فرهنگی شهرداری را مطرح کردید، آیا شهرداری اصفهان در این زمینه توانست حرفه ای عمل کند؟

ببینید ما در خصوص عملیات اجرایی کرونا در این مقوله نظری نمی دهیم، بالاخره شهرداری ها در سطح استان در ضدعفونی معابر و اماکن شهری دارند تلاش می کنند، بدنه شهرداری ها هم تلاش وافری از خود نشان داده اند، موضوع ما در این میان اطلاع رسانی است. شهرداری اصفهان که سالیان متمادی است در کشور به این مسئله می بالد که دارای خبرگزاری، روزنامه و بخشی از آنتن صدا و سیما است باید در این مسئله بسیار حرفه ای تر عمل کند. البته نه این که زحمات عزیزان در این بخش ها زیر سئوال برود، منظور من تامین محتوای موثر رسانه ای است که باید توسط مدیران شهری صورت پذیرد.

مثلا شهردار اصفهان در چند مصاحبه اخیر تاکید کرده است که یک میدان به نام کادر درمانی اصفهان اختصاص می یابد، سئوال من این است که آیا واقعا دغدغه مردم اصفهان و کادر درمانی این است که چرا نام فلان میدان به نام کادر درمانی نیست؟

مردم در این شرایط مسئولانی می خواهند که راسا بتوانند تصمیم بگیرند و تبعات این تصمیم را هم بپذریند، به نظر من مهمترین فاکتور این جسارت هم عنصر جوانی مسئولان رده بالا است که متاسفانه موجود نیست.

 نظر شما در خصوص حضور شهروندان از استان های دیگر در اصفهان و شیوه برخورد مدیران با این موضوع چیست؟

یکی از مواردی که باید از  رسانه برای مدیریت آن بهره جسته می شد همین موضوع بود. اکنون حداقل حدود 7 روز از این که آیا اصفهان در ایام نوروز به روی مسافران بسته می شود یا خیر؟ می گذرد. بخشی از مسئولان و مدیران از این مسئله خبر می دادند که اصفهان پذیرای میهمانان نیست، بخشی از اخبار حاکی از آن بود که فقط کمپ ها و محل های موقت اقامتی پذیرای میهمانان نوروزی نیست و هتل ها و مهمانسراها میهمانان را می پذیرند و البته اخبار گوناگون با منابع گوناگونی که به آن اشاره می کردند، حال شما ببینید چقدر مردم که در اثر شایعات هدفمند و سازمان یافته به این باور رسیده بودند که عامل انتقال بیماری به شهر یا استانشان مثلا فلان فرد بوده است، در معرض تصمیم متاثر از شرایط روحی خاص و عصبانیت قرار می گیرند؟ از یک سو هول واضطراب خانواده هایشان از ترس ابتلا به این بیماری، از سویی بی برنامگی و از سوی دیگر رسیدن به روزهای اوج شیوع این بیماری باعث می شود تا مردم راسا وارد عمل شوند و تازه دست به شکست ساختار های اجتماعی بزنند که در این صورت مطمئنا توسعه شایعه و بی اثری رسانه ملی بیشتر از قبل هم خواهد شد و بی پرده بگویم ، همه آن نتیجه تفکرات سنتی و غیر علمی مدیران به مقوله اطلاع رسانی علمی و رسانه است.

منظور از شکست ساختارهای اجتماعی را توضیح می دهید؟

رعایت قانون و نظم یک ساختار اجتماعی است، ولی وقتی شهروندان با تردد خودروهایی با پلاک های غیر بومی متوجه شدند، بر اساس آستانه تحمل فردی و اجتماعی تصمیم می گیرند و ممکن است این نظم و قانون را به نوعی نادیده بگیرند که معضلاتی را برای مدیران ایجاد خواهد کرد.قانون مطبوعات روی کاغذ در ایران  در حوزه اطلاع رسانی یکی از مترقی ترین قوانین جهان است و مدل رسانه ای ایران یک مدل کاملا دموکراتیک است، ولی در اجرای قانون هم موفق نبوده ایم. دلیل بزرگ این مسئله این است که مدیران در ادوار مختلف، رسانه و جایگاه آن را نشناختندتا جائی که رسانه روز به روز ضعیف تر شد. عنصر نظارت توسط رسانه ها بی اثر و کم رنگ شد.

این امر باعث شد که ایران بعد از 80 سال که هیچ کشوری نتوانسته بود به پایگاه های نظامی آمریکا حمله کند، به عین الاسد حمله کند، ولی ظرف مدت کوتاهی جنگ رسانه ای را ببازد.

ایران در آمار بهبودیافتگان کرونا حرف زیادی برای گفتن دارد، ولی باز هم جنگ رسانه را برابر شایعه باختیم.