غفلت در مکتب طب سنتی/ بانک اطلاعات گیاهان دارویی و طب سنتی گردآوری شد

محمدحسن عصاره، دبیر ستاد توسعه پژوهش و کاربرد گیاهان دارویی و طب سنتی معاونت علمی و فن‌آوری ریاست‌جمهوری، در گفت‌وگو با خبرنگار برنا گفت: بانک اطلاعاتی با کمک بخش خصوصی از مسائل مرتبط با گیاهان دارویی و طب سنتی با گستره کشوری جمع‌آوری شده که یک قسمت آن مربوط به عطاری‌های کشور است. در این رابطه اطلاعات درستی در دست نداشتیم و با کاری یک‌ساله این اطلاعات جمع‌آوری شد.

عصاره با اشاره به این مطلب که نعمت‌های مختلفی در کشور وجود دارد که مورد توجه قرار نگرفته‌اند، ادامه داد: تنوع گونه‌های گیاهی ازجمله مواردی است که می‌توان درمورد آن سخن گفت؛ به طوری که تنوع گونه‌های گیاهی به تنوع اقلیم مربوط است. کشور ما از نظر تنوع اقلیم یک کشور ویژه است که برخی از اقلیم‌شناسان گفته‌اند که از 13 اقلیم جهان، ایران از 11 اقلیم آن برخوردار است؛ یعنی تنها اقلیم قطب و حاره را نداریم. همین موضوع باعث شکل‌گیری مناطق اکولوژیکی مختلف می‌شود که در ادامه گونه‌های مختلف گیاهی را هم به‌وجود می‌آورد. با مطالعات گسترده‌ای که صورت گرفته، به این نتیجه رسیدیم که هشت هزار گونه گیاهی وجود دارد. از این گونه‌ها هزار و728 گونه، اندمیک یا انحصاری ایران و بقیه گونه‌ها مشترک با سایر مناطق است.

وی افزود: در دسته‌بندی گیاهان یک دسته به گیاهان دارویی اختصاص پیدا می‌کند. گیاهان دارویی به این معناست که دارای ترکیبات مؤثر در قسمتی از برگ، ساقه، ریشه یا سایر اعضای گیاه است که می‌تواند در صنعت داروسازی، غذایی یا آرایشی- بهداشتی مورد استفاده قرار گیرد. جالب توجه است که این مواد در صنعت دامداری و کشاورزی با عناوینی همچون علف‌کش‌ها یا حشره‌کش‌ها نیز مورد استفاده قرار گرفته، که مشخص‌کننده اثرگذاری در گونه‌های گیاهی است.

دبیر ستاد توسعه پژوهش و کاربرد گیاهان دارویی و طب سنتی ادامه داد: بالای دو هزار و 400 گونه گیاهی در کشور وجود دارد که می‌تواند در شمار گیاهان دارویی تلقی شود که 650 گونه از آن‌ها مربوط به گیاهان معطر هستند و این گیاهان در صنعت عطرسازی و آرایشی- بهداشتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. 80 تا 100 گونه هم در طب سنتی مورد تجویز و نگارش نسخه‌ها قرار می‌گیرد. ما تعدادی از گیاهان را داریم که مستقیم یا غیرمستقیم وارد صنعت داروسازی می‌شود.

وی ادامه داد: مکتب طب سنتی در ایران از مکاتب قدیمی و مهم دنیاست. در این زمینه کتاب‌های بزرگی مانند «قانون» بوعلی‌سینا و «الحاوی» رازی وجود دارد. این کتب از کتاب‌های مرجع پزشکی در دنیا بوده است، اما در کشور مورد غفلت قرار گرفته‌اند. خوشبختانه امروزه طب سنتی به‌صورت آکادمیک در دانشگاه‌های کشور تدریس می‌شود.

عصاره در توضیح فعالیت‌های ستاد گفت: با وجود قابلیت‌های زیستی و آموزشی که در ایران وجود دارد، مسئولان به این نتیجه رسیدند که باید ستادی در معاونت علمی و فناوری کشور تشکیل شود تا بتواند تعاملات و هماهنگی‌هایی ایجاد کند که بتوان از ظرفیت‌ها استفاده بهتری کرد. با این رویکرد، در سال‌های گذشته تعداد دانشجویان فارغ‌التحصیل، توجه به شرکت‌های دانش‌بنیان و رویکرد جهان به‌سمت گیاهان طبیعی به‌جای گیاهان شیمیایی دست به دست هم داده‌اند تا این رشته بیشتر مورد اهمیت واقع شود و وظیفه اصلی ستاد، ایجاد هماهنگی بین نهادهای مرتبط با فرآیند تهیه دارو از کشت تا استفاده است. ستاد علوم و فناوری گیاهان دارویی و طب سنتی نقش اجرایی ندارد و بیشتر در یک نقش هماهنگ‌کننده حاضر می‌شود. بنابراین دستگاه‌های مختلف باید دست به دست هم دهند تا در این زمینه رشد کمی و کیفی درباره گیاهان دارویی داشته باشیم.

وی افزود: کارهایی که در زمینه گیاهان دارویی توسط دستگاه‌های مختلف انجام شده شامل افزایش سطح زیر کشت، افزایش تعداد کارخانجات فعال در این حوزه، توسعه آموزش در دانشگاه‌ها و توسعه پژوهش در مراکز علمی و بعضی از مسائل که در آن اطلاعات قابل‌اتکا نداشتیم بوده است. ما تلاش‌هایی درراستای جمع‌آوری اطلاعات کرده‌ایم.