انتقاد به شرایط اجتماعی-فرهنگی در موسیقی زیرزمینی ایران

اگر به سراغ موسیقی غیرمجاز یا زیرزمینی نرفته‌ باشید، حتما گاهی صدای آنها را در پاساژها، مغازه‌ها و ماشین‌‎های گذری شنیده‌اید. گاهی با لحن‌ عصبانی، گاهی با واژه‌های سریع و پشت سر هم و گاهی هم با صداهای گوش خراشی که به نشانه اعتراض تولید می‌کنند. موسیقی زیرزمینی فقط زیر زمین تولید می‌شود اما مصرفش همین جا روی زمین و بین آدم‌های معمولی است.

یک تحقیق دانشگاهی نشان داده اغلب این موسیقی‌ها مضامین انتقادی دارند. دکتر حسین سراج‌زاده، فاطمه جواهری و سمیه شکفته در این تحقیق به اهمیت موسیقی در زندگی جوانان پرداخته‌اند و مضامین رایج در ترانه‌های زیرزمینی را بررسی کرده‌اند.

این تحقیق با بررسی محبوب‌ترین موسیقی‌های زیرزمینی انجام شده و نتایج آن حاکی از این است که مضامین اجتماعی 31درصد، مضامین فرهنگی 30درصد، مضامین دینی 16.5درصد، مضامین توصیف کننده وضعیت روانی انسان در جامعه کنونی 10.5درصد، مضامین سیاسی 10درصد و مضامین اقتصادی 5درصد در اشعار آنها به کار رفته است.

بیشتر مضامین به اظهارنظر انتقادی درباره مشکلات اجتماعی از جمله عدم امکان رشد جوانان، نابرابری و تبعیض، افزایش میزان انحراف‌های اجتماعی و عدم امنیت اجتماعی اشاره کرده‌اند. در حوزه فرهنگی انتقاد به از بین رفتن ارزشهای انسانی و اخلاقی دارای بیشترین محتواست.

سهولت دسترسی، چند منظوره بودن، هزینه اندک و تاثیرگذاری سریع موسیقی باعث شده این کالای فرهنگی در بخش عمده‌ای از زندگی انسان حضور داشته باشد. موسیقی می‌تواند یادآور تجربه‌ها باشد و احساس همدردی را برانگیزد. می‌تواند تصویرسازی کند و تخیل را به کار بیندازد. گاهی هم می‌تواند حال‌مان را خوب کند و روحیه‌مان را عوض کند.

موسیقی یکی از عناصر مهم دوره جوانی است زیرا با نیاز جوانان به نوگرایی، هیجان‌جویی و تنوع‌طلبی سازگار است. به همین دلیل موسیقی مورد علاقه جوانان و بزرگسالان معمولا متفاوت است. گرایش‌های موسیقیایی جوانان، امکان مناسبی برای شناخت ذائقه فرهنگی آنها فراهم می‌کند و با این مطالعات می‌توان فهمین جوانان در مورد امور پیرامون خود چگونه می‌اندیشند.

موسیقی زیرزمینی طیف گسترده‌ای موسیقی راک، رپ و پاپ را در برمی‌گیرد. دسترسی بیشتر به تکنولوژی، دسترسی به موسیقی زیرزمینی را نیز آسان کرده. شعرهای موسیقی زیرزمینی اغلب دارای مضامین انتقادی به شرایط فرهنگی-اجتماعی ایران هستند و این ظرفیت را دارند تا با مباحث مطرح در عرصه عمومی ارتباط پیدا کنند. در یک تحقیق دیگر 79درصد دانشجویان دانشگاه‌های دولتی گفته بودند گاهی از موسیقی زیرزمینی استفاده می‌کنند.