پیچیدگی مذاکرات در سایه تنشهای نظامی
به گزارش برنا و براساس گزارش خبرگزاری رویترز، مقامهای ایرانی اعلام کردهاند؛ تهران در حال ارزیابی شرایط برای از سرگیری گفتوگوها با واشنگتن در آیندهای نزدیک است. این تمایل دیپلماتیک پس از آن ظاهر شده که دو طرف آمادگی خود را برای احیای مذاکرات طولانی مدت هستهای و کاهش ترس از یک جنگ منطقهای جدید نشان دادهاند. با این حال، این مسیر پر از موانع جدی است. تنشها در پی تحرکات نظامی نیروی دریایی آمریکا در نزدیکی ایران و همچنین ناآرامیهای ماه گذشته افزایش یافته است. "دونالد ترامپ" رئیسجمهور آمریکا، اگرچه از عملی کردن تهدیدات خود برای مداخله در جریان ناآرامیها خودداری کرد، اما از ایران خواسته که در برنامه هستهای امتیاز دهد و یک ناوگروه را به سواحل این کشور اعزام کرده است.
به گزارش رویترز، ترامپ سه پیششرط اساسی برای از سرگیری مذاکرات تعیین کرده است: توقف کامل غنیسازی اورانیوم در ایران، محدودیت در برنامه موشکهای بالستیک و پایان حمایت از گروههای مقاومت. ایران به طور تاریخی این سه خواسته را نقض غیرقابل قبول حاکمیت خود میداند. با این حال، دو مقام ایرانی به رویترز گفتهاند؛ برنامه موشکهای بالستیک را مانع بزرگتری نسبت به غنیسازی اورانیوم است. "اسماعیل بقایی" سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گفته است که تهران «ابعاد و جنبههای مختلف مذاکرات» را در نظر میگیرد و افزوده که «زمان برای ایران ضروری است چرا که میخواهد تحریمهای ناعادلانه هرچه سریعتر لغو شوند.»
یکی از مقامات ارشد ایرانی و یک دیپلمات غربی به رویترز اطلاع دادهاند که استیو ویتکوف، فرستاده ویژه آمریکا، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ممکن است در روزهای آینده در ترکیه دیدار کنند. یک مقام حزب حاکم ترکیه نیز تأیید کرده که تهران و واشنگتن توافق کردهاند مذاکرات این هفته بر دیپلماسی متمرکز باشد که میتواند مهلتی برای جلوگیری از رودررویی نظامی ایجاد کند. مقام ایرانی گفته است: «دیپلماسی در جریان است. برای از سرگیری مذاکرات، ایران میگوید نباید پیششرطی وجود داشته باشد و آماده است در مورد غنیسازی اورانیوم انعطاف نشان دهد، از جمله تحویل ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا، پذیرش توقف غنیسازی در چارچوب یک طرح کنسرسیومی به عنوان یک راهحل». با این حال، او افزوده که برای شروع مذاکرات، تهران میخواهد داراییهای نظامی آمریکا از ایران دور شود و گفته: «اکنون توپ در زمین ترامپ است».
چالشهای فنی و تاریخی مذاکرات هستهای
پس از پنج دور مذاکره که از مه ۲۰۲۳ متوقف شده، چند مسئله دشوار برای حل بین تهران و واشنگتن باقی مانده است. این مسائل شامل اصرار ایران بر ادامه غنیسازی اورانیوم در خاک خود و امتناع از ارسال تمام ذخایر موجود اورانیوم با غنای بالا به خارج از کشور است. حملات آمریکا به سه سایت هستهای ایران در ماه ژوئن گذشته نیز به این پیچیدگیها افزوده است. ایران ادعا میکند که کار غنیسازی اورانیوم آن متوقف شده، اما آژانس بینالمللی انرژی اتمی بارها از ایران خواسته است مشخص کند که پس از حملات ژوئن، ذخایر اورانیوم با غنای بالا چه شده است. کشورهای غربی مدعیاند که غنیسازی اورانیوم ایران ممکن است بتواند ماده لازم را برای یک کلاهک جنگی تولید کند، در حالی که ایران میگوید؛ برنامه هستهای آن صرفاً برای تولید برق و مصارف غیرنظامی دیگر است.
منابع ایرانی گفتهاند که تهران میتواند اورانیوم با غنای بالای خود را به خارج از کشور ارسال کند و غنیسازی را به طور موقت متوقف کند، مشروط بر اینکه این توافق شامل لغو تحریمهای اقتصادی نیز باشد. این پیشنهاد یادآور سازوکار تاریخی «کنسرسیوم» است که در گذشته نیز برای مدیریت ذخایر مواد هستهای مورد بحث قرار گرفته بود. تاریخ دیپلماسی هستهای نشان میدهد که یافتن فرمولی که هم نیاز ایران به حفظ حق غنیسازی را به رسمیت بشناسد و هم نگرانیهای غرب درباره انحراف برنامه را برطرف کند، همواره یکی از پیچیدهترین بخشهای مذاکرات بوده است.
زمینه منطقهای و ژئوپلیتیک
موضوع مذاکرات فراتر از مسائل فنی هستهای است و به تحولات گستردهتر منطقهای گره خورده است. تحولات منطقه طی یکسال گذشته انگیزههای هر دو طرف را برای بازگشت به میز مذاکره یا تن دادن به تقابل شکل میدهد.
آینده نامشخص مذاکرات
چشمانداز از سرگیری مذاکرات هستهای بین ایران و آمریکا در شرایط کنونی با تردیدهای جدی مواجه است. اگرچه تمایل دیپلماتیک از هر دو طرف مشاهده میشود، اما شکافهای عمیق در مورد برنامه موشکی ایران، حضور نظامی آمریکا در منطقه و شرایط فنی مرتبط با غنیسازی اورانیوم، موانع سختی بر سر راه هستند. تجربه تاریخی مذاکرات قبلی نشان میدهد که حتی با توافق بر سر چارچوب کلی، مذاکره بر سر جزئیات فنی و اجرایی میتواند فرآیندی طولانی و پرچالش باشد. نقش بازیگران منطقهای مانند اسرائیل و عربستان سعودی و نیز تحولات داخلی در دو کشور نیز بر روند مذاکرات تأثیرگذار خواهد بود. موفقیت احتمالی این دور جدید از مذاکرات نیازمند سطح بیسابقهای از انعطافپذیری سیاسی، نوآوری دیپلماتیک برای ایجاد راهحلهای فنی و شاید تغییر در محاسبات راهبردی دو طرف در مورد منافع ملی خود در منطقه خاورمیانه است. همانطور که گزارش رویترز نیز نشان میدهد، در حال حاضر دیپلماسی در جریان است، اما مسیر پرپیچوخمی تا دستیابی به یک توافق جامع و پایدار وجود دارد.
انتهای پیام/
