تغییر نقشه تجارت ایران و اتحادیه اروپا/ کاهش مبادلات کالایی و وزن بالای خدمات

بررسی‌های تحلیلی مبتنی بر داده‌های رسمی Eurostat نشان می‌دهد روابط تجاری ایران و اتحادیه اروپا در یک دهه اخیر بیش از هر عامل دیگری تحت فشار بحران‌های جهانی دچار فرسایش شده است. روند کلی مبادلات کالایی کاهشی بوده و ترکیب صادرات و واردات نیز تغییر معنا‌داری را تجربه کرده در حالی که بخش خدمات برخلاف تجارت کالا از سطحی از ثبات نسبی برخوردار مانده است.

مطابق داده‌های آماری در سال ۲۰۲۴ ارزش کل تجارت کالایی میان ایران و اتحادیه اروپا به حدود ۴.۵ میلیارد یورو رسید که نسبت به سال قبل کاهش داشته است. در این ساختار صادرات اروپا به ایران همچنان سهم غالب را تشکیل می‌دهد اما این بخش نیز نسبت به سال ۲۰۲۳ با افت مواجه شده است. در مقابل واردات اروپا از ایران با وجود سهم محدود افزایش اندکی را ثبت کرده که نشان‌دهنده تغییر تدریجی الگوی مبادلات است.

در کنار تجارت کالا داده‌های بخش خدمات تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد. آمار سال ۲۰۲۳ نشان می‌دهد تجارت خدمات میان ایران و اتحادیه اروپا سهم قابل توجهی از کل مبادلات دوجانبه را به خود اختصاص داده و به یکی از پایدارترین کانال‌های ارتباط اقتصادی میان طرفین تبدیل شده است بخشی که حتی در شرایط بحران‌های ژئوپلیتیکی و اقتصادی انعطاف‌پذیری بیشتری از خود نشان داده است.

تحلیل ساختاری این روندها نشان می‌دهد اگرچه بحران‌های جهانی موجب تضعیف پیوندهای تجاری سنتی شده‌اند اما همزمان تغییر در زنجیره‌های تامین جهانی و سیاست‌های تنوع‌بخشی منابع در اروپا می‌تواند فرصت‌های جدیدی برای بازتعریف نقش ایران در تجارت منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای ایجاد کند.

با این حال بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها وابسته به وجود سیاست‌گذاری اقتصادی هدفمند دیپلماسی فعال تجاری و بازطراحی روابط خارجی اقتصادی کشور است در غیر این صورت روند فرسایشی تجارت ایران و اروپا به‌عنوان یک مسیر بلندمدت تثبیت خواهد شد نه یک وضعیت موقتی ناشی از بحران‌ها.