آیا نتیجه انتخابات کنگره موضع مذاکراتی ایران را سختتر کرده است؟
گروه سیاسی و بینالملل برنا/ شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا، معادلات سیاسی واشنگتن را با تحول تازهای روبرو کرده و به گفته مقامهای آمریکایی، اروپایی و ایرانی، بر محاسبات تهران در قبال مذاکرات با دولت دونالد ترامپ نیز تأثیر گذاشته است. به گزارش نیویورکتایمز در شرایطی که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران همچنان بر مناسبات منطقهای سایه انداخته و مذاکرات غیرمستقیم برای پایان دادن به درگیریها ادامه دارد، تهران نتیجه انتخابات را نشانهای از افزایش فشار داخلی بر ترامپ و محدودتر شدن دامنه مانور سیاسی او ارزیابی میکند. بر همین اساس، مقامهای ایرانی موضع سختتری در مذاکرات اتخاذ کردهاند و تمایل کمتری به ارائه امتیاز نشان میدهند.
روزنامه نیویورکتایمز به نقل از مقامهای آمریکایی و غربی گزارش داده است که ایران پس از انتخابات میاندورهای، خود را از منظر راهبردی در موقعیت قدرتمندتری میبیند. در ارزیابی تهران، شکست گسترده جمهوریخواهان را میتوان نشانهای از نارضایتی رأیدهندگان آمریکایی از نحوه مدیریت جنگ از سوی ترامپ دانست. این وضعیت در نقطه مقابل فضای سیاسی آمریکا قرار دارد؛ جایی که نتیجه انتخابات نگرانیهایی درباره تصمیم بعدی رئیسجمهور در قبال جنگ ایجاد کرده است.
اظهارات جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، و شماری دیگر از چهرههای جمهوریخواه درباره نقش جنگ در شکست انتخاباتی حزبشان، از نشانههای اختلافنظر در اردوگاه جمهوریخواهان ارزیابی شده است. پس از این اظهارات، ترامپ ونس را از تیم مذاکرهکننده کنار گذاشت و از اوخواست بر مسائل داخلی آمریکا تمرکز کند. مقامهای ایرانی نیز این تحولات را نشانهای از شکاف در ساختار تصمیمگیری واشنگتن و افزایش فشار سیاسی بر دولت ترامپ برای پایان دادن به جنگ میدانند.
پیمان صالحی، تحلیلگر سیاسی در همین زمینه گفته است که ایران تصور میکند ترامپ از سوی رأیدهندگان و حزب خود برای پایان دادن به جنگ تحت فشار قرار دارد؛ از این رو، تهران دلیلی برای عقبنشینی نمیبیند و با اعتماد به نفس یشتری به مذاکرات نگاه میکند. در همین حال، جیم هایمز، نماینده دموکرات کنگره، نیز هشدار داده است که پیام انتخابات از نگاه مقامهای ایرانی دور نخواهد ماند و آنها خود را در موقعیتی بهتر از گذشته در برابر دولت ترامپ تصور میکنند.
با وجود این، در واشنگتن درباره میزان آمادگی ایران برای دستیابی به توافق همچنان اختلافنظر وجود دارد. برخی نهادهای اطلاعاتی آمریکا و اروپا معتقدند تهران، با وجود مواضع سختتر، همچنان آماده توافق است؛ مشروط بر آنکه واشنگتن امکان دسترسی به میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران را فراهم کند. در مقابل، گروهی از مقامهای آمریکایی بر این باورند که ایران ممکن است برای بازگرداندن واشنگتن به میز مذاکره، به تشدید فشارهای میدانی و اقتصادی روی آورد. افزایش حملات به نفتکشهایی که برای عبور از تنگه هرمز عوارض موردنظر ایران را پرداخت نمیکنند، یکی از گزینههایی است که در این ارزیابیها مطرح شده است.
ابهام در حمایت مالی کنگره از جنگ
در این بین تحولات کنگره میتواند بر امکان تأمین هزینههای جنگ نیز اثر بگذارد. پیروزی دموکراتها در رقابتهای انتخاباتی، از جمله کسب اکثریت ۵۶ کرسی در برابر ۴۴ کرسی جمهوریخواهان در سنا، زمینه تغییر توازن سیاسی در این نهاد را فراهم کرده است. رند پال، سناتور جمهوری خواه، اعلام کرده که با اختصاص بودجه بیشتر برای جنگ با ایران مخالف است. شماری از سناتورهای دموکرات و برنی سندرز، سناتور مستقل، نیز مخالفت خود را با رأی دادن به بودجه جنگ اعلام کردهاند. از این منظر، نتیجه انتخابات صرفاً یک شکست حزبی برای جمهوریخواهان نیست، بلکه میتواند در آینده بر حمایت سیاسی و مالی کنگره از ادامه جنگ نیز تأثیر بگذارد.
پیام یک شکست برای تهران
در مجموع، شکست جمهوری خواهان در انتخابات میان دورهای این پیام را به تهران منتقل کرده است که ادامه جنگ میتواند هزینههای سیاسی فزایندهای برای دولت ترامپ به همراه داشته باشد و دامنه مانور او را در سیاست داخلی محدود کند. این برداشت، بهویژه در شرایطی که اختلافنظرها درباره تداوم جنگ در میان جمهوری خواهان نیز آشکار شده، میتواند موضع مذاکراتی ایران را سخت تر کند. با این حال، قوت گرفتن این دیدگاه نزد تهران الزاماً به کاهش احتمال درگیری منجر نمیشود؛ چهبسا اگر ایران بر این تصور تکیه کند که فشار انتخاباتی، ترامپ را از اقدام نظامی بازمیدارد، در محاسبات خود درباره واکنش احتمالی واشنگتن دچار خطا شود.
در این شرایط، میتوان سه سناریوی اصلی را برای رفتار آینده دولت ترامپ در قبال ایران در نظر گرفت:
سناریوی نخست؛ بازگشت به مسیر دیپلماسی و توافق محدود. در این حالت، فشارهای سیاسی و انتخاباتی در داخل آمریکا، ترامپ را به سمت مهار تنش و دستیابی به توافقی سوق میدهد که بدون نیاز به جنگی پرهزینه، بخشی از اهداف واشنگتن را تأمین کند. با توجه به اختلافات موجود، بهویژه بر سر تنگه هرمز، تحریمها و ترتیب اجرای تعهدات، چنین توافقی احتمالاً به مذاکراتی دشوار و مرحلهای نیاز خواهد داشت. در این سناریو، هر دو طرف باید از بخشی از مواضع حداکثری خود فاصله بگیرند.
سناریوی دوم؛ تداوم وضعیت نه جنگ و نه توافق. این گزینه میتواند برای ترامپ کمهزینهتر از ورود به یک جنگ گسترده باشد. واشنگتن در این چارچوب، ضمن حفظ حضور نظامی و تهدید به استفاده از زور، فشارهای اقتصادی و دیپلماتیک را ادامه میدهد تا تهران را به تغییر محاسبات خود وادار کند. در مقابل، ایران نیز میتواند با حفظ اهرمهای خود در تنگه هرمز و امتناع از ارائه امتیازهای عمده، هزینه تداوم این وضعیت را برای آمریکا و متحدانش افزایش دهد. بااینحال، این وضعیت شکننده است و هرگونه برخورد نظامی محدود، حمله به کشتیها یا اقدام یکجانبه اسرائیل میتواند آن را بهسرعت از مسیر کنترلشده خارج کند.
سناریوی سوم؛ ازسرگیری درگیری نظامی و تشدید فشار بر ایران. اگر ترامپ به این جمعبندی برسد که فشار اقتصادی و تهدید نظامی به نتیجه موردنظر نرسیده است، یا در واکنش به اقدام احتمالی ایران و اسرائیل ناگزیر به مداخله شود، بازگشت به گزینه نظامی محتملتر میشود. برخی مقامهای آمریکایی معتقدند حمله به زیرساختهای انرژی ایران میتواند فشار اقتصادی را تشدید کند و موقعیت تهران را تضعیف سازد؛ بااینحال، درباره میزان اثربخشی این راهبرد، در واشنگتن اتفاقنظر وجود ندارد. افزون بر این، چنین اقدامی میتواند دامنه درگیری را گسترش دهد و هزینههای اقتصادی و امنیتی آن را برای آمریکا و متحدان منطقهایاش افزایش دهد.
در نهایت، شکست انتخاباتی جمهوریخواهان ممکن است هزینه سیاسی جنگ را برای ترامپ افزایش داده باشد، اما بهتنهایی مانع از تصمیم نظامی او نخواهد شد. متغیر تعیینکننده، چگونگی ارزیابی کاخ سفید از هزینه و فایده هر یک از این گزینهها و میزان آمادگی تهران برای پذیرش توافق یا ادامه تقابل خواهد بود. از این منظر، مهمترین خطر آن است که تهران و واشنگتن هر دو بر اساس برداشت خود از ضعف یا محدودیت طرف مقابل تصمیم بگیرند؛ وضعیتی که میتواند مسیر دیپلماسی را مسدود و احتمال محاسبه اشتباه و تشدید درگیری را بیشتر کند.
انتهای پیام/