پایان وابستگی یا تغییر در معادله؟/ نگاهی به ایده نتانیاهو برای استقلال نظامی از آمریکا در آستانه مذاکرات با ایران

در حالی که تهران و واشنگتن خود را برای دومین دور مذاکرات غیرمستقیم در ژنو آماده می‌کنند، بنیامین نتانیاهو در سخنرانی خود در کنفرانس سالانه روسای سازمان‌های بزرگ یهودی آمریکا در اورشلیم، نه تنها چهار شرط اساسی برای هرگونه توافق با ایران تعیین کرد، از برنامه‌ای بلندپروازانه برای بازتعریف رابطه امنیتی با ایالات متحده پرده برداشت. او به صراحت اعلام کرد قصد دارد طی یک دهه آینده، وابستگی تل‌آویو به کمک‌های نظامی واشنگتن را به صفر برساند و رابطه دو کشور را از حالت "کمک‌کننده به گیرنده" به یک "شراکت استراتژیک" تبدیل کند. این ادعا در شرایطی مطرح می‌شود که اسرائیل از نظر تاریخی بزرگ‌ترین دریافت‌کننده کمک‌های نظامی آمریکا از جنگ جهانی دوم تاکنون بود.

نتانیاهو با اشاره به مذاکرات هسته‌ای، هرگونه توافق با ایران را منوط به "برچیدن کامل زیرساخت‌های هسته‌ای" دانست و چهار شرط را شامل خروج تمام اورانیوم غنی‌شده از ایران، برچیدن تجهیزات غنی‌سازی، توقف برنامه موشک‌های بالستیک و بازرسی‌های عمیق و واقعی اعلام کرد. این شروط در حالی مطرح می‌شود که طرفین در آستانه دور جدید گفت‌و‌گو‌ها در سوئیس هستند و ایران بر رفع تحریم‌های اقتصادی در مقابل محدودیت برنامه هسته‌ای خود تأکید دارد. اما بخش جنجالی‌تر اظهارات او، برنامه زمان‌بندی شده برای قطع کمک‌های ۳.۸ میلیارد دلاری سالانه آمریکا بود. او پیشنهاد داد طی سه سال باقی‌مانده از تفاهم‌نامه فعلی (که در ۲۰۲۸ به پایان می‌رسد) و هفت سال پس از آن، این کمک‌ها تدریجا کاهش یافته و به صفر برسد.

برای درک واقعی بودن این ادعا، باید به تاریخچه و ساختار کمک‌های آمریکا نگاه کرد. وابستگی اسرائیل به پنتاگون تنها به پول ختم نمی‌شود. قرارداد‌های تسلیحاتی کلانی مانند خرید ۲۵ فروند جنگنده F-۱۵IA به ارزش ۸.۶ میلیارد دلار از بوئینگ که انتظار می‌رود تا ۲۰۳۵ تکمیل شود، نشان‌دهنده وابستگی عمیق صنعتی و لجستیکی است. فراتر از ارقام، ایالات متحده از دهه ۱۹۷۰ با دکترین "حفظ برتری کیفی نظامی" اسرائیل، تضمین کرده تل‌آویو همواره از هر کشور دیگر منطقه فناوری نظامی پیشرفته‌تری در اختیار داشته باشد. این برتری کیفی که با کمک‌های مالی تضمین می‌شود، هسته مرکزی دکترین امنیتی اسرائیل در برابر تهدیدات وجودی مانند ایران است.

شواهد میدانی، اما تصویر متفاوتی را نشان می‌دهد. تنها چند هفته پیش از اظهارات نتانیاهو، کنگره آمریکا بودجه دفاعی ۲۰۲۶ را با بیش از ۴ میلیارد دلار کمک امنیتی به اسرائیل تصویب کرد شامل ۵۰۰ میلیون دلار برای سیستم‌های دفاع هوایی مشترک (گنبد آهنین، فلاخن داوود و پیکان) و افزایش بودجه همکاری‌های فناورانه در حوزه پهپاد‌ها و لیزر بود. این ارقام نشان می‌دهد واشنگتن نه تنها قصد کاهش کمک‌ها را ندارد، در حال گسترش همکاری‌های راهبردی است. در سطح منطقه‌ای نیز، تهدیدات علیه اسرائیل نه تنها کاهش نیافته، پیچیده‌تر شده. ارزیابی‌های فرماندهی شمال ارتش اسرائیل حاکی از آن است که در صورت درگیری نظامی آمریکا با ایران، حزب‌الله به عنوان بخشی از محور ایرانی وارد جنگ خواهد شد.

تحلیل‌گران مسائل امنیت بین‌الملل معتقدند انگیزه نتانیاهو از طرح این ایده، بیش از آن که ناشی از توانمندی واقعی اقتصادی و صنعتی اسرائیل باشد، ریشه در تحولات سیاسی داخل آمریکا و تغییر نگرش در واشنگتن دارد. جرمی ایساکاروف، کارشناس مسائل کنترل تسلیحات و دیپلمات پیشین اسرائیلی، طرح این ایده را پیش از ورود به مذاکرات جدی با آمریکا، "بسیار زودرس" توصیف کرد. در همین حال، سناتور لیندزی گراهام، متحد نزدیک نتانیاهو و ترامپ، پیشنهاد داده روند قطع کمک‌ها به جای ۱۰ سال، ظرف دو سال آینده نهایی شود تا بودجه صرفه‌جویی شده صرف تقویت ارتش آمریکا گردد. این موضع‌گیری‌ها نشان می‌دهد شاید نتانیاهو در حال واکنش به جریان‌های فزاینده‌ای در کنگره است که به دنبال کاهش هزینه‌های خارجی و اولویت دادن به مسائل داخلی آمریکا هستند، نه اینکه واقعا توان جایگزینی ۳.۸ میلیارد دلار کمک سالانه را داشته باشد.

مثال تاریخی در این زمینه روشنگر است. مناخم بگین، نخست‌وزیر اسبق اسرائیل، نیز در ابتدای دوران نخست‌وزیری خود اعلام کرد اسرائیل می‌تواند از کمک‌های آمریکا صرف‌نظر کند، اما مقامات امنیتی آن زمان این موضع را ناشی از "غرور" دانسته و به سرعت مواضع را تعدیل کردند. نتیجه آن شد که آمریکا کمک‌ها را ادامه داد، اما شرط کرد که تمام آن صرف خرید تجهیزات آمریکایی شود، نه توسعه صنایع بومی اسرائیل.

با نگاهی به واقعیات میدانی، ایده نتانیاهو با چالش‌های جدی روبه‌روست. ارتش اسرائیل به تازگی برنامه پنج‌ساله "حوشن" را با بودجه‌ای بالغ بر ۳۵۰ میلیارد شکل (حدود ۹۵ میلیارد دلار) تصویب کرده که بخش عمده آن باید صرف خرید تجهیزات پیشرفته از جمله جنگنده‌ها و سامانه‌های نوین شود. اقتصاد اسرائیل که با کسری بودجه سنگین پس از جنگ غزه روبروست، توان تأمین این هزینه‌ها را بدون کمک خارجی ندارد. حتی اگر صنایع دفاعی اسرائیل مانند سیستم‌های ضدموشکی "پیکان" و "فلاخن داوود" پیشرفت‌هایی داشته‌اند، این فناوری‌ها نیز با مشارکت مالی و فنی آمریکا توسعه یافته‌اند. شاید بتوان گفت نتانیاهو با طرح این ایده، به دنبال حفظ برتری کیفی نظامی اسرائیل و در عین حال پذیرش واقعیت‌های سیاسی جدید در واشنگتن است، اما بدان معنا نیست که اسرائیل در افق ۱۰ ساله به خودکفایی کامل در حوزه نظامی دست خواهد یافت.

انتهای پیام/