سیاتیک چیست؟ از علائم و علت درد سياتيك و بهترین روش درمان از نظر دکتر شاه محمدی

در این مقاله با تمرکز بر دیدگاه‌های تخصصی دکتر شاه‌ محمدی؛ عضو انجمن جراحان ستون فقرات اروپا (Euro Spine)، به بررسی دقیق ابعاد مختلف درگیری عصب سیاتیک می‌پردازیم تا بدانید علائم هشداردهنده چه زمانی جدی هستند و ریشه اصلی این دردهای تیرکشنده در کدام اختلالات ستون فقرات نهفته است.

سیاتیک Sciatica چیست؟

فشار بر نخاع یا اعصاب باعث بروز علائم سياتيك در قسمت پایین کمر، باسن و پاها می‌شود.

علائم سیاتیک می‌تواند پایین کمر، باسن و پاهای شما را تحت تأثیر قرار دهد. اغلب علت آن فشار واردشده بر نخاع یا اعصاب است.

سیاتیک درد عصبی‌ای است که در اثر آسیب یا تحریک عصب سیاتیک ایجاد می‌شود. علاوه بر درد، ممکن است با احساس سوزن‌سوزن شدن یا بی‌حسی در کمر یا باسن همراه باشد که می‌تواند به سمت پایین پا منتشر شود. همچنین ممکن است این علائم را در پاها یا انگشتان پا نیز احساس کنید.

درد سیاتیک بسیار شایع است. بسیاری از بزرگسالان در مقطعی از زندگی خود آن را تجربه می‌کنند. این عارضه یکی از شایع‌ترین علل درد پا در مراجعات پزشکی به شمار می‌رود.

انواع سیاتیک

به‌طور کلی دو نوع اصلی سیاتیک وجود دارد. صرف‌نظر از اینکه به کدام نوع مبتلا باشید، علائم معمولاً مشابه هستند. این دو نوع عبارتند از:

• سیاتیک واقعی: این حالت زمانی رخ می‌دهد که یک آسیب یا عارضه، مستقیماً خودِ «عصب سیاتیک» را تحت تأثیر قرار دهد.

• عارضه‌های مشابه سیاتیک: این موارد علائمی شبیه به سیاتیک دارند اما علت آن‌ها متفاوت است. این عارضه‌ها معمولاً به اعصاب مجاور یا مجموعه‌ای از اعصابی مربوط می‌شوند که در نهایت عصب سیاتیک را تشکیل می‌دهند.

پزشکان و متخصصان معمولاً برای هر دو حالت از اصطلاح «سیاتیک» استفاده می‌کنند. تفاوت این دو نوع، زمانی اهمیت پیدا می‌کند که پزشک بخواهد روش درمانی مناسب را به شما توصیه کند.

عصب سیاتیک چیست؟

عصب سياتيك یک عصب طولانی در بخش پایینی بدن شماست. این عصب، بزرگ‌ترین عصبی است که در بدن دارید و در هر طرف بدن (چپ و راست) یکی از آن‌ها وجود دارد.

این عصب نقش بسیار مهمی در نحوه حرکت و حسِ بخش پایینی بدن شما ایفا می‌کند و کمر شما را به لگن، باسن و پاها متصل می‌نماید.

عصب سیاتیک در کجا قرار دارد؟

عصب سیاتیک از نزدیکی انتهای ستون فقرات در کمر شروع می‌شود. از لگن و باسن عبور کرده و سپس از پشت هر ران به سمت پایینِ ساق پا امتداد می‌یابد.

این عصب در ناحیه کمر باریک است و هرچه به سمت پایین پا حرکت می‌کند، کمی پهن‌تر می‌شود. در عریض‌ترین نقطه، اندازه آن تقریباً به اندازه یک سکه است.

وظیفه عصب سیاتیک چیست؟

به نقل محمدرضا شاه محمدی متخصص جراحی مغز و اعصاب:

عصب سیاتیک نقش مهمی در کنترل حرکات ساق پا و مچ پا ایفا می‌کند. این عصب همچنین به شما اجازه می‌دهد تا احساساتی مانند تماس یا لمس، درد و تغییرات دمایی را در ناحیه پاها تجربه کنید. نکته جالب اینجاست که با وجود عبور این عصب از ناحیه باسن، هیچ تاثیری بر کنترل عضلات آن منطقه ندارد.

عصب سیاتیک دو نوع عملکرد اصلی را ارائه می‌دهد:

• عملکرد حرکتی (Motor function): به حرکت عضلات در ساق و مچ پا کمک می‌کند.

• عملکرد حسی (Sensory function): به شما کمک می‌کند تا محرک‌های حسی را در پاهای خود احساس کنید.

علائم و علل بیماری

علائم سیاتیک

شما ممکن است درد سیاتیک را در کمر، باسن یا پاهای خود حس کنید. شدت این علائم از خفیف تا شدید متغیر است و می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• درد: حس سوزش یا شوک الکتریکی که به سمت یکی از پاها تیر می‌کشد. این درد ممکن است هنگام سرفه، عطسه، خم شدن یا زمانی که در حالت درازکش پاها را بلند می‌کنید، تشدید شود.

• بی‌حسی

• گزگز: حس مورمور شدن یا سوزن‌سوزن شدن.

علائم جدی که باید به آن‌ها توجه کرد:

• ضعف عضلانی

• از دست دادن کنترل مثانه (بی‌اختیاری ادرار)

• از دست دادن کنترل روده (بی‌اختیاری مدفوع)

علل ایجاد سياتيك

درد سیاتیک زمانی رخ می‌دهد که چیزی به عصب سیاتیک یا ریشه آن فشار بیاورد، آن را نیشگون بگیرد یا تحریک کند. همچنین این وضعیت می‌تواند ناشی از عارضه‌هایی باشد که بر مجموعه‌ی اعصاب تشکیل‌دهنده سیاتیک در کمر تأثیر می‌گذارند.

بیماری‌هایی که می‌توانند باعث درد عصب سیاتیک شوند:

• سندرم دم‌اسبی (Cauda equina)

• بیماری تخریبی دیسک (فرسایش دیسک)

• تنگی فورامینال (تنگی سوراخ‌های بین‌مهره‌ای)

• فتق دیسک

• آرتروز (Osteoarthritis)

• بارداری

• تنگی کانال نخاعی

• سرخوردگی مهره (Spondylolisthesis)

• تومورها، کیست‌ها یا سایر توده‌ها

در برخی موارد، پزشکان نمی‌توانند علت مشخصی برای آن پیدا کنند.

عوامل خطر (ریسک‌فاکتورها)

برخی موارد احتمال ابتلا به این عارضه را افزایش می‌دهند، از جمله:

• آسیب‌های قبلی یا فعلی: آسیب به کمر یا ستون فقرات.

• افزایش سن و فرسودگی ستون فقرات: با افزایش سن، دیسک‌ها و مفاصل ستون فقرات فرسوده می‌شوند که می‌تواند منجر به فشار بر اعصاب شود. این اتفاق به ندرت قبل از ۲۰ سالگی رخ می‌دهد، مگر اینکه ناشی از مصدومیت باشد.

• اضافه وزن: وزن اضافی فشار بیشتری بر کمر و ستون فقرات وارد می‌کند.

• ضعف عضلات کور (مرکزی): ضعف عضلات شکم و کمر باعث کاهش حمایت از ستون فقرات می‌شود.

• شغل یا فعالیت‌های روزانه: بلند کردن اشیاء سنگین، خم شدن مکرر یا نشستن طولانی‌مدت می‌تواند به کمر فشار بیاورد.

• وضعیت بدنی (پوسچر) نامناسب: استفاده از فرم بدنی غلط در حین کار یا ورزش.

• دیابت: دیابت نوع ۲ می‌تواند به اعصاب آسیب برساند.

• کم‌تحرکی: زیاد نشستن و فعالیت بدنی کم بر سلامت ستون فقرات اثر منفی دارد.

• مصرف دخانیات: نیکوتین جریان خون را کاهش داده و خطر دردهای مزمن را بالا می‌برد.

عوارض جانبی سياتيك

بیشتر افراد با درمان مناسب به‌طور کامل بهبود می‌یابند. اما در برخی موارد، علائم ممکن است طولانی شده و منجر به درد مداوم شود.

اگر عصب به شدت آسیب ببیند، ممکن است ضعف عضلانی رخ دهد؛ مانند «افتادگی مچ پا» (Foot drop) که بلند کردن بخش جلویی پا هنگام راه رفتن را دشوار می‌کند. در موارد نادر، آسیب عصبی ممکن است دائمی باشد و باعث بی‌حسی همیشگی یا از دست دادن حس در پای آسیب‌دیده شود.

راهنمای پیشگیری از درد عصب سیاتیک

پیشگیری از سیاتیک همیشه امکان‌پذیر نیست و این عارضه ممکن است دوباره بازگردد. برای محافظت از کمر خود، نکات زیر را رعایت کنید:

• به‌طور منظم ورزش کنید: برای قوی نگه داشتن کمر، روی عضلات «کور» یا مرکزی (عضلات شکم و کمر که برای حفظ وضعیت درست بدن و تراز بودن ستون فقرات ضروری هستند) کار کنید. یک متخصص حوزه سلامت می‌تواند فعالیت‌های مناسب را به شما توصیه کند.

• هنگام نشستن، وضعیت بدنی درستی داشته باشید: صندلی‌ای انتخاب کنید که از گودی کمر به خوبی حمایت کند، دارای دسته باشد و پایه چرخشی داشته باشد. برای حمایت بهتر از گودی کمر، یک بالش کوچک یا حوله لوله‌شده را در گودی کمر قرار دهید تا قوس طبیعی آن حفظ شود. زانوها و لگن را در یک سطح نگه دارید.

• از بدن خود به درستی استفاده کنید: هنگام ایستادن‌های طولانی‌مدت، گهگاه یک پای خود را روی یک چهارپایه یا جعبه کوچک قرار دهید. وقتی وسیله سنگینی را بلند می‌کنید، اجازه دهید پاهایتان فشار را تحمل کنند (با پا بلند کنید نه با کمر). بار را نزدیک به بدن خود نگه دارید و هرگز هم‌زمان با بلند کردن، بدن را نچرخانید. برای جابه‌جایی اشیاء سنگین یا بدقلق، حتماً از کسی کمک بگیرید.

درمان درد عصب سياتيك با جراحی کم تهاجمی؛ پیشنهاد دکتر محمدرضا شاه محمدی

آخرین درمان برای خلاص شدن از درد ناشی از عصب سیاتیک که می‌تواند این درد زندگی بیمار را مختل کند. انجام عمل های جراحی کم تهاجمی یا عمل باز باشد.

با توجه به روش های نوین جراحی دیسک کمر برای درمان درد عصب سیاتیک از جمله:

• لیزر دیسک کمر (PLDD): کم‌تهاجمی، سرپایی، برای فتق کوچک، با دوره نقاهت کوتاه (۱-۲ روز). دکتر شاه محمدی بهترین جراح دیسک کمر با لیزر در تهران روش PLDD را جزء بهترین گزینه های درمان سیاتیک می‌داند.

• جراحی میکروسکوپی: استاندارد، با برش کوچک (۲-۳ سانتی‌متر)، موفقیت ۱۰۰ درصدی، بهترین برای سیاتیک شدید ناشی از دیسک. بیمار همان روز مرخص می‌شود.

مطرح می‌شود.

لازم به ذکر است با توجه به شرایط بیمار و بررسی دقیق آزمایشات و تصاویر MRI ممکن است درمان های غیر جراحی مانند تجویز دارو و فیزوتراپی مطرح شود.

اما اگر شدت درد سیاتیک بالا باشد طبق تشخیص متخصص جراحی مغز و اعصاب از روش جراحی کم تهاجمی یا جراحی باز استفاده خواهد شد.

به گفته دکتر محمدرضا شاه محمدی جراحی دیسک کمر:

«وقتی سیاتیک با درد شدید یا بی‌حسی در می‌زند، در واقع بدن دارد هشدار می‌دهد که فرصتِ ترمیم محدود است. جراحی دیسک کمر قرار نیست شما را خانه‌نشین کند؛ برعکس، قرار است لنگرِ سنگینِ دردی را که به پای زندگی‌تان بسته شده، باز کند. اگر پیش از آنکه عصب آسیب جدی ببیند اقدام کنید، درد همان‌جا در اتاق عمل تمام می‌شود. نگذارید تردید و ترس از درمان، لذتِ قدم زدنِ بدونِ درد را از شما سلب کند.»

درمان‌های ممنوعه برای سیاتیک (اصلاً توصیه نمی‌شود)

طبق هشدار دکتر محمدرضا شاه محمدی (جراح دیسک کمر) درمان های زیر به هیچ وجه توصیه نمی‌شوند:

کایروپراکتیک بدون نظارت، اوزون‌تراپی (به دلیل عدم اثبات علمی)، و تزریق‌های مکرر اپیدورال که می‌تواند اعصاب را تخریب کند.

دکتر شاه محمدی؛ جراح دیسک کمر تهران برای درمان سیاتیک

دکتر محمدرضا شاه‌ محمدی، جراح مغز و اعصاب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، با تمرکز بر درمان‌های پیشرفته ستون‌فقرات، به‌ویژه عمل جراحی دیسک کمر با لیزر و جراحی میکروسکوپی دیسک کمر شناخته می‌شوند.

ایشان با رتبه دو بورد تخصصی جراحی مغز و اعصاب و عضو انجمن جراحان ستون فقرات اروپا [EuroSpine] - بیش از 5000 عمل موفق جراحی دیسک کمر - عضو انجمن جامعه جراحان مغز و اعصاب ایران، جایگاهی علمی و حرفه‌ای را نمایندگی می‌کنند که بر به‌روز‌بودن دانش و رعایت استانداردهای بین‌المللی تأکید دارد.

برای دریافت مشاوره درمان درد عصب سياتيك با مطب دکتر محمدرضا شاه محمدی متخصص جراح مغز و اعصاب تماس بگیرید:

سایت: https://drshahmohamadi.com

اینستاگرام: https://www.instagram.com/Dr_shahmohamadi

تلفن نوبت دهی: ۰۹۲۱۲۵۷۵۳۷۱ – ۰۲۱۲۶۶۰۰۰۱۱

آدرس مطب دکتر محمدرضا شاه محمدی، جراح متخصص مغز و اعصاب : تهران - خیابان شریعتی - خیابان کلاهدوز(دولت) - بلوار کاوه - ابتدای بهار جنوبی - پلاک ۲ - واحد ۱۸

از تشخیص دقیق تا درمان اصولی، برای سلامتی همراه شما هستیم.